Thơ XUÂN DIỆU

 

    Yêu là chết ở trong ḷng một ít

    V́ mấy khi yêu mà chắc được yêu.

    Cho rất nhiều song nhận chẳng bao nhiêu

Làm sao cắt nghĩa được t́nh yêu!

Có nghĩa ǵ đâu một buổi chiều

Nó chiếm hồn ta bằng nắng nhạt

Bằng mây nhẹ nhẹ, gió hiu hiu...

(V́ sao)

Dù không cắt nghĩa được t́nh yêu lúc ấy, nhưng đến một lúc dày dạn kinh nghiệm hơn, ông đă cho lớp người sau một định nghĩa về t́nh yêu. Có thể nhiều người sẽ không thuộc hết bài, nhưng ít ra cũng thuộc câu đầu, câu chót, và cứ lấy đó làm thần phù khi bàn nói về chữ Yêu:

Yêu là chết ở trong ḷng một ít

V́ mấy khi yêu mà chắc được yêu.

Cho rất nhiều song nhận chẳng bao nhiêu

Người ta phụ, hoặc thờ ơ, chẳng biết.

Phút gần gũi cũng như giờ chia biệt

Tưởng trăng tṛn, hoa tạ, với hồn tiêu

V́ mấy khi yêu mà chắc được yêu!

- Yêu, là chết ở trong ḷng một ít.

Họ lạc lối giữa u sầu mù mịt,

Những người si theo dơi dấu chân yêu

Và cảnh đời là sa mạc cô liêu

Và t́nh ái là sợi dây vấn vít

Yêu, là chết ở trong ḷng một ít.

(Yêu)

Chết trong ḷng một ít là thứ t́nh yêu xa hoa, thứ t́nh yêu của kẻ thắng thế, của những kẻ có thể phụ bạc người yêu bất cứ lúc nào. Yêu mà chỉ chết trong ḷng một ít th́ chẳng lấy ǵ tha thiết lắm.  T́nh yêu là ǵ? Không chết đi một ít mà chết ở tận cùng con tim. Con tim cũng đă mất đi h́nh dạng của nó. Sống vật vờ như thế với từng đêm mộng mị chiêm bao. Mỗi sớm mai thức dậy, nh́n thấy sông trôi, người chồng một đêm cũng trôi, cuộc t́nh tạm bợ cũng trôi đi trong đôi mắt run mờ. Đây, bài Lời Kỹ Nữ của Xuân Diệu:

 

Khách ngồi lại cùng em trong chốc nữa

Vội vàng chi, trăng sáng quá, khách ơi!

Đêm nay rằm: yến tiệc sáng trên trời

Khách không ở, ḷng em cô độc quá.

Khách ngồi lại cùng em, đây gối lả

Tay em đây mời khách ngả đầu say

Đây rượu nồng. Và hồn của em đây

Em cung kính đặt dưới chân hoàng tử.

Chớ đạp hồn em!

Trăng từ viễn xứ

Đi khoan thai lên ngự đỉnh trời tṛn

Gió theo trăng từ biển thổi qua non;

Buồn theo gió lan xa từng thoáng rợn

Ḷng kỹ nữ cũng sầu như biển lớn.

Chớ để riêng em phải gặp ḷng em;

Tay ái ân du khách hăy làm rèm

Tóc xanh tốt em xin nguyền dệt vơng

Đẩy hộ hồn em triền miên trên sóng

Trôi phiêu lưu không vọng bến hay gành;

V́ ḿnh em không được quấn chân anh

Tóc không phải những dây t́nh vướng víu

Em sợ lắm. Giá băng tràn mọi nẻo

Trời đầy trăng lạnh lẽo suốt xương da

Người giai nhân: bến đợi dưới cây già

T́nh du khách: thuyền qua không buộc chặt.

Lời kỹ nữ đă vỡ v́ nước mắt

Cuộc yêu đương gay gắt vị làng chơi

Người viễn du ḷng bận nhớ xa khơi

Gỡ tay vướng để theo lời gió nước.

Xao xác tiếng gà. Trăng ngà lạnh buốt

Mắt run mờ, kỹ nữ thấy sông trôi

Du khách đi -

Du khách đă đi rồi.

(Lời Kỹ Nữ)

 *

 

Nguyên Đán

Xuân của đất trời nay mới đến

Trong tôi xuân đến đă lâu rồi;

Từ lúc yêu nhau, hoa nở măi

Trong vườn thơm ngát của hồn tôi.

 

Chiều

Hôm nay, trời nhẹ lên cao,

Tôi buồn không hiểu v́ sao tôi buồn...

Lá hồng rơi lặng ngơ thuôn,

Sương tŕnh rơi kín từ nguồn yêu thương.

Phất phơ hồn của bông hường,

Trong hơi phiêu bạt c̣n vương máu hồng.

Nghe chừng gió nhớ qua sông,

E bên lau lách thuyền không vắng bờ.

Không gian như có dây tơ,

Bước đi sẽ đứt, động hờ sẽ tiêu.

Êm êm chiều ngẩn ngơ chiều,

Ḷng không sao cả, hiu hiu khẽ buồn...

 

Tương Tư Chiều

Bữa nay lạnh, mặt trời đi ngủ sớm

Anh nhớ em, em hỡi! anh nhớ em

Không ǵ buồn bằng những buổi chiều êm

Mà ánh sáng đều ḥa cùng bóng tối.

Gió lướt thướt kéo ḿnh qua cỏ rối

Vài miếng đêm u uất lẩn trong cành

Mây theo chim về dăy núi xa xanh

Từng đoàn lớp nhịp nhàng và lặng lẽ.

Không gian xám tưởng sắp tan thành lệ.

 

Thôi hết rồi! c̣n chi nữa đâu em!

Thôi hết rồi, gió gác với trăng thềm,

Với sương lá rụng trên đầu gần gũi,

Thôi đă hết hờn ghen và giận dỗi,

(Được giận hờn nhau, sung sướng bao nhiêu!)

 

Anh một ḿnh, nghe tất cả buổi chiều

Vào chậm chậm ở trong hồn hiu quạnh.

Anh nhớ tiếng. Anh nhớ h́nh. Anh nhớ ảnh.

Anh nhớ em, anh nhớ lắm! Em ơi!

Anh nhớ anh của ngày tháng xa khơi

Nhớ đôi môi đang cười ở phương trời

Nhớ đôi mắt đang nh́n anh đăm đắm.

 

Hoa Nở Để Mà Tàn

Hoa nở để mà tàn

Trăng tṛn để mà khuyết

Bèo hợp để chia tan

Người gần để ly biệt.

Hoa thu không nắng cũng phai màu

Trên mặt người kia in nét đau.

 

Thu

Nơn nà sương ngọc quanh thềm dậu

Nắng nhỏ bâng khuâng chiều lỡ th́.

Hư vô bóng khói trên đầu hạnh;

Cành biếc run run chân ư nhi.

 

Gió thầm, mây lặng, dáng thu xa

Mới tạnh mưa trưa, chiều đă tà

Buồn ở sông xanh nghe đă lại

Mơ hồ trong một tiếng chim qua.

 

Bên cửa ngừng kim thêu bức gấm

Hây hây thục nữ mắt như thuyền.

Gió thu hoa cúc vàng lưng giậu

Sắc mạnh huy hoàng áo trạng nguyên.

 

Gửi Hương Cho Gió

Biết bao hoa đẹp trong rừng thẳm

Đem gửi hương cho gió phụ phàng!

Mất một đời thơm trong kẽ núi

Không người du tử đến nhằm hang!

 

Hoa ngỡ đem hương gửi gió kiều,

Là truyền tin thắm gọi t́nh yêu.

Song le hoa đợi càng thêm tủi,

Gió mặc hồn hương nhạt với chiều.

 

Tản mác phương ngàn lạc gió câm

Dưới rừng hương đẹp chẳng tri âm.

Trên rừng hoa đẹp rơi trên đá,

Lặng lẽ hoàng hôn phủ bước thầm.

 

T́nh yêu muôn thuở vẫn là hương

Biết mấy ḷng thơm mở giữa đường

Đă mất t́nh yêu trong gió rủi

Không người thấu rơ đến nguồn thương!

 

Thiên hạ vô t́nh nhận ước mơ

Nhận rồi không hiểu mộng và thơ...

Người si muôn kiếp là hoa núi

Uống nhụy ḷng tươi tặng khách hờ.

 

Hẹn ḥ

Anh đă nói, từ khi vừa gặp gỡ:
"Anh rất ngoan, anh không dám mong nhiều
"Em bằng ḷng cho anh được phép yêu;
"Anh sung sướng với chút t́nh vụn ấy".

Em đáp lại : "Nói ǵ đau đớn vậy!
"Vừa gặp anh em cũng đă mến rồi
"Em phải đâu là ngọn nước trôi xuôi
"Chưa hy vọng sao anh liền thất vọng?"

Lời nói ấy về sau đem gió sóng
Cho ḷng anh đă định chỉ yêu thôi
Anh tưởng em là của của anh rồi
Em mắc nợ, anh đ̣i em cho được

Đấy, ai bảo em làm anh mơ ước!
Lúc đầu tiên anh có mộng ǵ đâu!
Tưởng có nhau ai ngờ vẫn xa nhau,
Em ác quá! Ḷng anh như tự xé...

 

 

 

  ..... Biển
                                                 


        Anh không xứng là biển xanh
        Nhưng anh muốn em là bờ cát trắng
        Bờ cát dài phẳng lặng
        Soi ánh nắng pha lê ...

        Bờ đẹp đẽ cát vàng
        -- Thoai thoải hàng thông đứng --
        Như lặng lẽ mơ màng
        Suốt ngàn năm bên sóng ...
 

Anh xin làm sóng biếc
Hôn măi cát vàng em
Hôn thật khẽ, thật êm
Hôn êm đềm măi măi

Đă hôn rồi, hôn lại
Cho đến măi muôn đời
Đến tan cả đất trời
Anh mới thôi dào dạt ...

Cũng có khi ào ạt
Như nghiến nát bờ em
Là lúc triều yêu mến
Ngập bến của ngày đêm

Anh không xứng là biển xanh
Nhưng cũng xin làm bể biếc
Để hát măi bên gành
Một t́nh chung không hết,

Để những khi bọt tung trắng xóa
Và gió về bay tỏa nơi nơi
Như hôn măi ngàn năm không thỏa,
Bởi yêu bờ lắm lắm, em ơi !

 
4-4-1962

 

Hỏi

Một năm, thêm mấy tháng rồi 
Thu đi, đông lại, bồi hồi sắp xuân 
Gặp em, em gặp mấy lần 
Tưởng quen mà lạ, tưởng gần mà xa 
Ai làm cách trở đôi ta 
V́ anh vụng ngượng, hay là v́ em ? 
Trăng c̣n đợi gió chưa lên, 
Hay là trăng đă tṛn trên mái rồi ? 
Hằng ngày em nói bao lời 
Với cha, với mẹ, với người xung quanh 
Với đường phố, với cây xanh, 
Sao em chưa nói với anh một lời ? 
Tương tư ăn phải miếng mồi 
Đứng đi trên lửa, nằm ngồi trong sương 
Phải duyên, phải lứa th́ thương, 
Để chi đêm thẳm ngày trường em ơi !

 

Trở lại đầu  

Muộn Màng

Xuân Diệu


Anh biết yêu em đă muộn màng
Nhưng mà ai cưỡng được t́nh thương!
Ngậm ngùi tặng trái tim lưu lạc
Anh chỉ xin về một chút thương.
Một chút hương phai của ái t́nh
Mà em không thể gửi cùng anh;
Để ḷng ướp với t́nh phai ấy
Anh tưởng từ đây bớt một ḿnh.

Mắt ướt trông nhau, lệ muốn tuôn,
Gượng cười anh phải khóc thầm luôn :
Em là người của ai ai đấy,
Lưu luyến chi nhau để xót buồn.

Dầu chiếm tay em, anh vẫn hay
Rằng anh chỉ nắm cánh chim bay :
Bao giờ có được người yêu dấu!
Chất chức trong ḷng vạn đắng cay.

Anh chỉ là con chim bơ vơ
Lạnh lùng bay giữa gió, sương, mưa
Qua gần tổ ấm đôi chim bạn,
Bỗng thấy ḷng cuồng yêu ngẩn ngơ

Yêu ngẩn ngơ rồi đau xót xa
Số anh là khổ, phận anh là
Suốt đời nuốt lệ vào trong ngực :
Đem ái t́nh dâng kẻ phụ ta.

Chưa đi mà đă cách xa nhau,
Lúc biệt ly rồi, xa đến đâu?
Thôi hăy để anh đi hốt hoảng,
Gấp đem thương nhớ khuất mây mù.

Thôi hăy để anh đi thất thơ
Mặc luồng gió lạnh, mặc mưa to
Đánh vào thân thể run như sậy
- Tôi chẳng cần ai thương hại cho.

 

 

Phải Nói

Xuân Diệu


"Yêu tha thiết , thế vẫn c̣n chưa đủ ? 
"Anh tham lam , anh đ̣i hỏi quá nhiều . 
"Anh biết rồi , em đă nói em yêu ; 
"Sao vẫn muốn nhắc mọi lời đă cũ ? " 

-- Yêu tha thiết , thế vẫn c̣n chưa đủ , 
Nếu em yêu mà chỉ để trong ḷng ; 
Không tỏ hay , yêu mến cũng là không . 
Và sắc đẹp chỉ làm bằng cẩm thạch . 
Anh thèm muốn vô biên và tuyệt đích , 
Em biết không ? Anh t́m kiếm em hoài . 
Sự thật ngày nay không thật đến ngày mai ... 
Th́ ân ái có bao giờ lại cũ ? 

Yêu tha thiết , thế vẫn c̣n chưa đủ , 
Phải nói yêu , trăm bận đến ngh́n lần ; 
Phải mặn nồng cho măi măi đêm xuân , 
Đem chim bướm thả trong vườn t́nh ái . 

Em phải nói , phải nói , và phải nói 
Bằng lời riêng nơi cuối mắt , đầu mày , 
Bằng nét vui , bằng vẽ thẹn , chiều say , 
Bằng đầu ngả , bằng miệng cười , tay riết , 
Bằng im lặng , bằng chi anh có biết ! 
Cốt nhất là em chớ lạnh như đồng , 
Chớ thản nhiên bên một kẻ cháy ḷng , 
Chớ yên ổn như mặt hồ nước ngủ . 

Yêu tha thiết , thế vẫn c̣n chưa đủ . 

-- 1936.

 

Tư Tuyệt Tương Tư

Xuân Diệu


Lâu lắm em ơi, tháng rưỡi rồi
Sao nhiều xa cách thế, em ơi!
Sớm trông mặt đất thương xanh núi;
Chiều vọng chân mây nhớ tím trời.

Bỗng nhiên trời đất nhớ người yêu
Cây vắng : chim bay, nắng vắng chiều
Nước cũng lơ thơ, bờ líu ríu
Mây chừng ấy đó, gió bao nhiêu...

Hoa tím tương tư đă nở đầy!
Mời em dạo bước tới vườn đây
Em xem : yêu mến em gieo hạt
Hoa tím tương tư đă nỡ đầy...

 

 

Tương Tư Chiều

Xuân Diệu


Bữa nay lạnh mặt trời đi ngủ sớm , 
Anh nhớ em , em hỡi ! Anh nhớ em . 
Không ǵ buồn bằng những buổi chiều êm , 
Mà ánh sáng nḥa dần cùng bóng tối . 
Gió lướt thướt kéo ḿnh qua cỏ rối ; 
Vài miếng đêm u uất lẩn trong cành ; 
Mây theo chim về dăy núi xa xanh 
Từng đoàn lớp nhịp nhàng và lặng lẽ . 
Không gian xám tưởng sắp tan thành lệ . 

Thôi hết rồi ! C̣n chi nữa đâu em ! 
Thôi hết rồi , gió gác với trăng thềm , 
Với sương lá rụng trên đầu gần gũi . 
Thôi đă hết hờn ghen và giận dỗi . 
(Được giận hờn nhau ! Sung sướng bao nhiêu !) 
Anh một ḿnh , nghe tất cả buổi chiều 
Vào chầm chậm ở trong hồn hiu quạnh . 

Anh nhớ tiếng . Anh nhớ h́nh . Anh nhớ ảnh . 
Anh nhớ em , anh nhớ lắm ! Em ơi ! 
Anh nhớ anh của ngày tháng xa khơi , 
Nhớ đôi môi đang cười ở phương trời , 
Nhớ đôi mắt đang nh́n anh đăm đắm . 
Em ! xích lại ! và đưa tay anh nắm ! 
Gió bao lần, từng trận nhớ thương đi, 
-- Mà kỷ niệm ôi, c̣n gọi ta chi ... 

-- 1936

Nguyệt cầm

          Xuân Diệu

Trăng nhập vào dây cung nguyệt lạnh,
Trăng thương, trăng nhớ, hỡi trăng ngần!
Đàn buồn, đàn lặng, ôi đàn chậm,
Mỗi giọt sương tàn như lệ ngân.

Mây vắng trời trong, đêm thủy tinh
Linh lung bóng sáng bỗng rùng ḿnh,
V́ nghe nương tử trong câu hát
Đă chết đêm rằm theo nước xanh.

Thu lạnh, càng thêm nguyệt tỏ ngời,
Đàn ghê như nước, lạnh, trời ơi.
Long lanh tiếng sỏi vang vang hận:
Trăng nhớ Tầm Dương, nhạc nhớ người...

Bốn bề ánh bạc biển pha lê;
Chiếc đảo hồn tôi rợn bốn bề...
Sương bạc làm thinh, khuya nín thở
Nghe sầu âm nhạc đến sao Khuê.

Ngắm Trăng

A Trăng nhập vào dây cung nguyệt lạnh
Trăng thương, trăng nhớ, hỡi trăng ngần
Đàn buồn, đàn lặng, ôi đàn chậm
Mỗi giọt rơi tàn như lệ ngân.
*
B Mây vắng, trời trong, đêm thủy tinh
Lung linh bóng sáng bỗng rung ḿnh
V́ nghe nương tử trong câu hát
Đă chết đêm rằm theo nước xanh.
*

C
Thu lạnh càng thêm nguyệt tỏ ngời,
Đàn ghê như nước, lạnh, trời ơi ...
Long lanh tiếng sỏi vang vang hận
Trăng nhớ Tầm Dương, nhạc nhớ người ...
*

D
Bốn bề ánh nhạc: biển pha lê,
Chiếc đảo hồn tôi rợn bốn bề.
Sương bạc làm thinh, khuya nín thở
Nghe sầu âm nhạc đến sao Khuê.

Xuân Diệu

Trở lại đầu