Thơ QUANG DŨNG
 

Thương nhớ ơ hờ thương nhớ ai

Sng xa từng lớp lớp mưa di...

  Đi dng tiểu sử

  • Quang Dũng tn thật Bi Đnh Diệm (cn c tn l Dậu), sinh năm 1921 tại lng Phượng Tr, huyện Đan Phượng (nay thuộc H Nội).

  • Thuở nhỏ, ng theo học trung học tại trường Thăng Long, H Nội.

  • Vo những năm khng chiến chống Php, Quang Dũng hoạt động văn nghệ ở lin khu III, lm đại đội trưởng đon qun Ty Tiến (1947).

  • Sau năm 1954, ng sống như một kẻ v danh tại miền Bắc, từ trần ngy 13 thng 10 năm 1988 tại H Nội sau một thời gian di đau bệnh.

     

    Tc phẩm tiu biểu: cc tập thơ Bi Thơ Sng Hồng (1956), Rừng Biển Qu Hương (1957), My Đầu (1986); truyện ngắn Ma Hoa Gạo (1950); hồi k Lng Đồi Đnh Giặc (1976)...

    Thơ Quang Dũng nằm giữa bin giới của thật v mơ, như khi như my mờ mờ ảo ảo, như tiếng vọng từ chn trời no xa vắng...


    Tc phẩm chọn lọc: Đi Mắt Người Sơn Ty * Đi Bờ * Kẻ Ở * Ty Tiến * Trắc Ẩn * Chiu Qun * My Đầu * Trưa H * Cố Quận
     

 

 Đi Mắt Người Sơn Ty

Em ở thnh Sơn chạy giặc về
Ti từ chinh chiến cũng ra đi
Cch biệt bao ngy qu Bất Bạt
Chiều xanh khng thấy bng Ba V

Vừng trn em vương trời qu hương
Mắt em du dịu buồn Ty Phương
Ti thấy xứ Đoi my trắng lắm
Em đ bao ngy em nhớ thương ?

Mẹ ti, em c gặp đu khng ?
Bao xc gi nua ngập cnh đồng
Ti nhớ một thằng con b dại
Bao nhiu rồi xc trẻ tri sng !

Từ độ thu về hoang bng giặc
Điu tn i lại nối điu tn !
Đất đ ong kh nhiều suối lệ
Em đ bao ngy lệ chứa chan ?

Đi mắt người Sơn Ty
U ẩn chiều lưu lạc
Buồn viễn xứ khn khuy
Ti gửi niềm nhớ thương
Em mang gim ti nh
Ngy trở lại qu hương
Khc hon ca rớm lệ

Bao giờ trở lại đồng Bương Cấn
Về ni Si Sơn ngắm la vng
Sng Đy chậm nguồn quanh Phủ Quốc
So diều khuya khoắt thổi đm trăng

Bao giờ ti gặp em lần nữa
Ngy ấy thanh bnh chắc nở hoa
Đ hết sắc ma chinh chiến cũ
Cn c bao giờ em nhớ ta ?

1949

 


 

 

Kẻ Ở

 

Mai chị về em gửi g khng?
Mai chị về nhớ m em hồng
Đường đi khng gi lng sao lạnh
Bụi vướng ngang đầu mong nhớ mong

 

Qu chị về xa tt dặm xa
Rừng thu chiều xao xc canh g
Hoa rơi khắp lối, sương mun ngả
Ngựa lạc rừng hoang qua lướt qua

 

Ngựa chị dừng bn thc trong veo
Lng chị buồn khi nắng qua đo
Nơi đy l giạt vương chn ngựa
Hươu chạy quay đầu theo ng theo
 

Rừng đm nha bng nhớ hoang mang
Ngựa chị dừng bn thc trăng vng
Sao rơi đy nước vương chn ngựa
Buồn dng đi mi hng lại hng.

 

Ch thch: Bi thơ được coi l của Quang Dũng v n xuất hiện trong một cuốn sổ tay của ng. Tuy nhin, Quang Dũng chưa bao giờ nhận đ l tc phẩm của mnh cả. Xt cho cng, tứ thơ, phong cch v nhạc điệu của bi thơ cũng rất... Quang Dũng.

 

Trắc Ẩn

 

Chưa gặp sao đnh thương nhớ nhau?
Đi phen số mệnh cũng cơ cầu
Người đi mang nửa hồn đơn lẻ
Ti về hoi vọng một đi cu
 

Khi thuốc chiều sng, hỡi dng người!
Phương no đi mắt ng xa xi
No ai biết được niềm u ẩn
Từng lắng nhiều trong những mảnh đời
 

Ti viết chiều nay, chiều tưởng vọng
Lm thơ mnh lại tặng ring mnh
Sng tri luống gợi dng v hạn
Biền biệt ngy xanh xa ngy xanh
 

Thời đại bao lần kh nước mắt
Hoa đn ring gửi cht tm tư
Ngắn di đ học người thin cổ
Vạn đại sầu ln chẳng bến bờ
 

Chiều ấy em về thương nhớ ai?
Ti chắc đường đi đ rất di
Tim tm chiều hm ln bng ni
Dọc đường mờ những cnh hoa phai\.

Một cht linh hồn nhỏ
Đi về chn ni xanh
Mu tm chiều chầm chậm
Hong hn nghe một mnh
Gio đường chung rời rạc
Tan vỡ nhiều m thanh
 

Một cht linh hồn nhỏ
Đi về chn ni xanh
 

1949

Chiu Qun


Tuyết lạnh che mờ trời Hn Quốc
Tỳ b lanh lảnh buốt cung Thương
Tang tnh năm ngn sầu dng lệ
Chiu Qun sang Hồ xừ hồ xang

 

Đy Nhạn Mn Quan đường ải vắng
Trường Thnh xa lắm Hn Vương ơi!
Chiu Qun che khp mền chin bạch
Gi bấc trời Phin thấm lạnh rồi

 

Ng lại xanh xanh triều Hn Đế
Từng hng chu lệ thấm chin nhung
Qun vương chắc cũng say v khc
i khanh! i khanh! Lời nghẹn ngng

 

Hồ xang hồ xang xự hồ xang
Chiu Qun nng ơi lệ dng hng
L ch trời Phin mưa tuyết xuống
Chiu Qun sang Hồ, xừ hồ xang.
 

1937



 

My Đầu

 

My ở đầu my lang thang
i! Chật lm sao
Gc phố phường
My ở đầu
Hẹn những chn trời xa lạ
Qua một ngọn cột đn
Chiều tối lại bừng con mắt đỏ
Cnh bng mi cũ khẳng khiu
Vườn đẹp khi ma rụng l
Cnh bng lại mở tn xanh
Ma hạ về theo chim sẻ
Nhưng ta c g
Tự thấy những ngy khng tẻ ?
My trắng lang thang
Gi đuổi bời bời phố chật
Những lớp người hai mươi tuổi
Ca nước đập vỏ bnh toong
Khăn mặt thấm mồ hi
Bụi đỏ
Bụi vng
Trung du bng cọ
Nắng đốt mu da họ
L nắng triền cao
Tay sm ngấn mặt trời
L trời cng trường xa tt tắp
o ngực xanh yếm biển
Bay bay di mũ Hải Qun
Những g hai mươi ma xun
Từ đu thổi vo thnh phố?...
My ma thu
Lọt qua trời hẹp ng
Lướt nhanh qua mi ngi ba tầng
Tiếng dương cầm...
Ta theo tiếng nhạc
Bay khỏi mi nh
Ta m xanh thẳm
Như cnh chim trời
Thấy
Mnh cn sức trẻ
Ơi! Những bạn ti
Vo lớp tuổi năm mươi
My ở đầu
Trời xanh lộng thế...

1970
 

Trở lại đầu
 


 

Cố Quận

 

Trăng sng sn vờn đi bng cau
Ngồi đy m gửi nhớ phương no
Gi mt long lanh vầng Bắc Đẩu
Tiết h ếch nhi rộn bờ ao\.
 

Ngồi đy năm năm miền ly hương
Qu người đi gt mỏi tha phương
C những chiều trăng trn đỉnh ni
Nh ai chy gạo gi đm sương
 

Tịch mịch sầu vơi bo rm ran
Chuối vườn khuya lọt nh trăng tn
Người ơi qu cũ đn hoe ngọn
Tc bạc trng chừng cổng ho hon.
 

Ng trc quanh quanh su bng l
Trăng vng rơi rắc nẻo no xưa
Ng cũ khng mong người trở lại
M mi hoa mộc vẫn thơm đưa\.
 

Em ơi, Em ơi đm dần vơi
Trng về phương ấy ngng trng người
Trăng c soi qua đầu tc bạc
Nẻo chừng Cố Quận nhớ thương ời!
 

Trăng sng năm năm ma lại ma
Hạ ny vơi lại nhớ thu xưa
Người đi người đi đường quạnh quạnh
Ngy thng thương vay kẻ đợi chờ.
 

1940

 

 

Trưa H

 

Trưa h bỗng nhớ sng qu
Nước xa khng bng thuyền đi đi dng
Thc nh ai c phơi khng?
Chi chang lửa thc sn trng bng người
Vại mưa in dng my trời
Em soi bng c nhớ người xa em?
Bờ tre gi đnh lả mềm
Thoảng say mi ni bn thềm ai giăng
 

Xa qu dầu chẳng v vng
Trng my ni nhớ my lng về trưa
 

thng 5, 1960

 


 

Đi Bờ
Quang Dung

Thương nhớ ơ hờ, thương nhớ ai ?
Sng xa từng lớp lớp mưa di
Mắt kia em c sầu c quạnh
Khi chớm heo về một sớm mai ?
 

Rt mướt ma sau chừng sắp ngự
Bn ny em c nhớ bn kia
Giăng giăng mưa bụi quanh phng tuyến
Hiu hắt chiều sng lạnh bến Tề
 

Khi thuốc xanh dng khơi lối xưa
Đm đm sng Đy lạnh đi bờ
Thong hiện em về trong đy cốc
Ni cười như chuyện một đm mơ
 

Xa qu rồi em người mỗi ngả
Bn ny đất nước nhớ thương nhau
Em đi o mỏng bung hờn tủi
Dng lệ thơ ngy c dạt do ?


1948

 

 

Ty Tiến

 

Sng M xa rồi Ty tiến ơi!

Nhớ về rừng ni, nhớ chơi vơi

Si Khoa sương lấp đon qun mỏi

Mường Lt hoa về trong đm hơi

 

Dố ln khc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo ht cồn my, sng ngửi trời

Ngn thước ln cao, ngn thước xuống

Nh ai Pha Lung mưa xa khơi

 

Anh bạn di dầu khng bước nữa

Gục ln sng mũ bỏ qun đời

Chiều chiều oai linh thc gầm tht

Đm đm Mường Hịch cọp tru người

 

Nhớ i Ty tiến cơm ln khi

Mai Chu ma em thơm nếp xi

 

Doanh trai bừng ln hội đuốc hoa

Ka em xim o tự bao giờ

Khn ln man điệu nng e ấp

Nhạc về Vin Chăn xy hồn thơ

 

Người đi Chu Mộc chiều sương ấy

C thấy hồn lao nẻo bến bờ

C nhớ dng người trn độc mộc

Tri dng nước lũ hoa đong đưa

 

Ty tiến đon binh khng mọc tc

Quan xanh mầu l dữ oai hng

Mắ trừng gởi mộng qua bin giới

Đm mơ H Nội dng kiều thơm

 

Rải rc bin cương mồ viễn xứ

Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh

o bo thay chiếu anh về đất

song M gầm ln khc độc hnh

 

Ty tiến người đi khng hẹn ước

Đường đi thăm thẳm một chia phi

Ai ln Ty Tiến ma xun ấy

Hồn về Sầm Nứa chẳng về xui.

 

Quang Dũng

 

 

 

Viết về Quang Dũng

 

Hồi ức về một con người

             - Hoi Việt -

Thế l anh đ ra đi. Vĩnh viễn khng quay lại.
Trn nẻo đường hun ht ấy vẫn như cn thấp thong bng anh: dng vc trượng phu lừng lững, hiền lnh đến nht nht, hm hỉnh rất hồn nhin. C phải v vậy m quanh anh đ dệt nn rất nhiều huyền thoại? Thnh tố chủ đạo của chất người Quang Dũng khng phải l v m l văn.

Rồi ci mũ l thay cho mũ cal. Thanh kiếm Nhật treo ln, cầm ln tay cy bt. C phải v một l thư Nguyễn Tri thay được cho một đạo binh hạ thnh Tam Giang. Hay v ci "xơ ranh" khng cứu được dn tộc tnh AQ nn theo Lỗ Tấn m tự vũ trang cho mnh cy bt? Thanh kiếm trở thnh đồ trang tr, thỉnh thoảng vẫn ma ln, hoa rơi tuyết rụng nhưng mấy ai biết, mấy ai hay. Cn Ty Tiến, Đi mắt người Sơn Ty... th được bay đi từ nhiều cửa miệng.

Nhưng qua khẩu kh đ, người ta biết con nh v lm văn. Cũng như ci tinh thần thượng v, ci kh, ci thần của văn học ấy được đc nn từ lng yu thương gắn b với xứ Đoi đất đ ong c bầu trời nhiều my trắng lắm. Quang Dũng yu con sng Đy "ngn du xanh ngắt một mu", yu ni Ba V mờ cao, yu cnh đồng vng Bương Cấn, yu rặng Si Gn gắn với động Hong X... đẹp như tranh. Từ đ m yu biển, yu rừng... yu nn tm đến, tm đến m hội nhập. Gt chn "giang hồ x dịch" của anh kể cũng đ đặt đến nhiều nơi. Những nơi đ, anh nhập với trời đất, với con người...

Trời đất "tự n", con người "tự n". Nn trong thơ, trong vẽ của anh khng thấy cảnh cao sang quyền qu, khng thấy bn tay "trau lục chuốt hồng", rất dn d nn rất Việt Nam. "Qun bn đường" thương một c chủ sốt rt rung giường; "Đi mắt người Sơn Ty" nhớ c bn c ph phố Su người "đồng hương đồng khi"; "Hoa chanh" ấy l mi ở vườn ta... Bức vẽ "Gốc bng" hỏi nơi no c cy ấy? Tranh "Cha cổ" ấy l kiến trc, l hoa văn miền Bắc Việt Nam... Ni sao cho hết những điều anh tả, anh vẽ. C chăng chỉ l ni ci sự bức bối đi bức ph để thot ra khỏi "đầu " m lang thang nhưng vẫn l lang thang trong đất nước, trong nhn dn mnh.

Quang Dũng đọc v học kh nhiều của phương Ty m khng dứt cội nguồn bởi cội nguồn m vun đắp nn anh. C nn v thế m Quang Dũng vẫn giữ được bản sắc của mnh. Anh khng mắc ci tật vo trn bp mo. Yu rừng, anh đưa "rừng về xui". Khim tốn v giản dị, anh qu con tp, con tm, củ khoai, hột lạc, mu xanh chm v mu nu non anh ưa nhuộm o nhưng khng h ht ồn o ở cửa miệng hay trong thơ văn. Đối với con người cũng vậy. Biết mnh vắt mu ra m viết nn qu anh em. Anh khng dm pha, đố kỵ, anh hay nhỏ nước mắt v một điều thương tm.

Anh tin con người v khng để mất tnh người. Bởi vậy, anh ưa lm vui cho con người. Ti thường đa gọi anh l ng "tn cổ giao duyn" bởi anh lm được cả lời ca cho vọng cổ v lại sng tc được cả nhạc mới. M nghe đu anh ngm thơ th khng km Phạm Thnh. Tiếc rằng ti chưa được nghe anh ngm th anh đ ra đi. Vĩnh viễn khng cn quay lại. Ti muốn đốt nn tm hương ny cho sng ln mấy dng hồi ức về anh.

ĐI BỜ

Thương nhớ ơ hờ, thương nhớ ai?
Sng xa từng lớp lớp mưa di
Mắt kia em c sầu c quạnh
Khi chớm heo về một sớm mai?
Rt mướt ma sau chừng sắp ngự
Bn ny em c nhớ bn kia
Giăng giăng mưa bụi qua phng tuyến
Quạnh vắng chiều sng lạnh bến tề

Khi thuốc xanh dng khơi lối xưa
Đm đm sng Đy lạnh đi bờ
Thong hiện em về trong đy cốc
Ni cười như chuyện một đm mơ.

Xa qu rồi em người mỗi ngả
Bn ny đất nước nhớ thương nhau
Em đi o mộng bung hờn tủi
Dng lệ thơ ngy c dạt do?
1948

Quang Dũng

Nhớ Quang Dũng

                -Bc sĩ Ng Văn Quỹ -


Một chiều mng hai Tết năm xưa. Trời mưa ry hột, gi lạnh se se. Vi ly rượu trắng trong người đủ đưa đến ci độ ng ng say, khng ra buồn cũng chẳng thấy vui. Thỉnh thoảng nhi ln một kỷ niệm xa xưa. Năm thng. Hạnh phc. Vui buồn - Tiếng cười v nước mắt - một giải nắng chiều l th, một mảnh trăng lu xế nửa - Xa cch đi bờ... Phố x đ ln đn, mơn mởn những mặt hoa thấp thong trong mn mưa. Hồ Gươm trắng đục, thp Ra mờ ảo, xc pho ngập lối chn đi, những cnh hoa đo e ấp...

Ti gặp Quang Dũng lần đầu tin trong một buổi chiều như vậy. V ti m anh ngay. Quang Dũng đy - Quang Dũng của "Qun bn đường" bi thơ xt xa, thắm đượm tnh người, đọc một lần trn đo Khế m nhớ mi. Xin cho php ti được chp lại bi thơ ấy ra đy, như một nn hương tưởng niệm. Biết đu anh cũng như nng Kiều

"thấy hiu hiu gi th hay chị về"...

Ti khch qua đường trưa nắng gắt
Nghỉ nhờ đy qun lệch tường xiu
Gin mướp ngho khng hứa hẹn bao nhiu
Ma gạo đắt, đường xa thưa khch vắng
Em đắp chăn bng, tc em trĩu nặng
ti mồ hi ra ngực o chứa chan
Hồn lnh mờ qua vi sợi tc
Đường tản cư bao suối lạ nương ngn
Em m sảng sốt hồng ln m đỏ
Em c một mnh nh hoang vắng qu
Mảnh chăn đo em đắp c hoa thu
Hng của em, chai lọ xc xơ ngho
Ti nhn lại mảnh quần xưa đ v
Ti chợt nhớ chng ta khng nh cửa
Em tản cư, ti l lnh tiền phương
Xa H Nội, cng nhau, từ một thuở
Lng rưng rưng, thương nhau qu dọc đường

Tiền nước trả em rồi. Nắng gắt
Đường xa xa mờ mờ ni v my
Hồn lnh vương qua vi sợi tc
Ti thương m em đu c hay.

Người ngồi trước mặt ti, trong ci buổi chiều xa xưa ấy l Quang Dũng đấy. Bao lu rồi, đọc thơ người m nay mới "kiến kỳ hnh". Vc dng cao lớn, vạm vỡ, đẹp người. Khun mặt phc hậu, đi mắt đầm ấm, một miệng cười c duyn. Từ con người ny tot ra một ci g rất lương thiện, rất hiền lnh, đn hậu. Đng l một "con người tử tế" theo kiểu chng ta hiện nay - một con người c ci tm, mang ci tm.

Quang Dũng vẽ cũng như lm thơ. Những bức vẽ của anh về phong cảnh l những bi thơ chan chứa tnh yu qu hương đất nước. Vẻ mỹ lệ của một bng ni xa mờ, của một bến đ lng quen thuộc, của một thảm cỏ xanh rờn điểm vi ba nụ hoa đồng tươi mt.
Dũng l một người hon ton khng thể thch nghi với mi trường quanh anh. Anh đu c thng thạo về những "luật chơi" trong mi trường ny. Cnh bướm ma mưa gi phũ phng ấy chỉ nhận được vui t m buồn nhiều...

 

Đời người như một chuyến tu buồn
Năm thng đường di chở nhớ thương
Ga xp quạnh hiu chiều đỗ lại
Cn trn mi, một thong phấn hương...

 

   Si Gn 5-1990

   Bc sĩ Ng Văn Quỹ

 

Trở lại đầu