THƯƠNG & NHỚ
Minh Châu biên soạn
Một khía-cạnh khác không kém phần quan-trọng trong việc đóng-góp vào sự tồn-vong của dân ta là tiếng Việt, với nguồn tài-nguyên phong-phú của ca-dao, tục-ngữ. Chúng tôi sẽ luận về ảnh-hưởng sâu-đậm của ca-dao, tục-ngữ trong dịp khác. Hôm nay chúng tôi chỉ xin ghi lại vài cái đẹp, cái hay của những vần thơ, những câu hò, điệu hát nói về THƯƠNG và NHỚ, để các bạn trẻ cùng chúng tôi thưởng-thức cái thâm-thúy của nó.
Trước hết chúng ta hãy nghe Xuân-Diệu định-nghĩa:
" Là thi-sĩ nghĩa là ru với gió,
Mơ theo trăng và vơ-vẩn cùng mây.
Để linh-hồn ràng buộc bởi muôn giây,
Hay chia sẻ bởi trăm tình yêu mến..."
Nói về tình-yêu, không ai trong chúng ta không thương mẹ, không nhớ mẹ, dù mẹ còn sống hay đã qua đời. Hạnh phúc cho những ai còn mẹ! Hãy phụng-dưỡng mẹ khi người còn bên ta. Mẹ già, mẹ xấu, mẹ quê mùa vẫn là mẹ ta ! Chúng ta ai mà không rươm-rưóm lệ, khi nghe Lưu trọng Lư nói về mẹ trong bài Mẹ tôi:
“ Tôi nhớ Mẹ tôi thủa thiếu -thời
Lúc Người còn sống tôi lên mười
Mỗi lần nắng mới reo ngoài nội
Áo đỏ Người đưa trước dậu phơi
Hình dáng Mẹ tôi chửa xóa mờ
Hãy còn mường tượng lúc vào ra
Nét cười đen nhánh sau tay áo
Trong nắng trưa hè trước dậu thưa”
( Mẹ tôi - Lưu trọng Lư)
Hình ảnh mẹ luôn luôn tồn-tại trong tâm khảm của chúng ta, chính vì thế người con trai khi lấy vợ, thường tìm hình-ảnh mẹ nơi người yêu. Đôi khi người con trai vì nhớ tới “ áo đỏ Người đưa trước dậu phơi” mà đem lòng tương-tư ngưòi con gái mặc áo lụa như Nguyên Sa đã than-thở:
Nắng Sàigòn anh đi mà chợt mát,
Bởi vì em mặc áo lụa Hà Đông
Anh vẫn yêu mầu áo ấy vô cùng
Thơ của anh vẫn còn nguyên lụa trắng.
Anh vẫn nhớ em ngồi đây tóc ngắn
Mà mùa thu dài lắm ở chung quanh
Linh hồn anh vội-vã vẽ chân-dung
Bầy vội-vã vào trong hồn mở cửa....
Em ở đâu hỡi mùa thu tóc ngắn
Giữ hộ anh mầu áo lụa Hà Đông
Anh vẫn yêu mầu áo ấy vô cùng
Giữ hộ anh bài thơ tình lụa trắng”
(Áo lụa Hà Đông - Nguyên Sa)
Tình yêu đôi khi len-lén đi vào tim chỉ vì những chiếc áo lụa, những nụ cười, những giọng nói. Mình yêu lúc nào không hay ! Một khi tình-yêu chớm nở, nhớ-nhung trần đầy: nhớ ơi là nhớ !
“ Đêm qua Phạm Thái nhớ Quỳnh Như
Đồng mạ xanh non nhớ vũng hồ,
Chiêm nữ bâng-khuâng ngồi nhớ bạn
Ngũ-hoành-sơn có nhớ Tây-du ?
Trọng-Thủy lên đường, nhớ Mỵ-Châu
Ngưu-Lang, Chức-Nữ nhớ nhau sầu
Cô-Tô buồn nhớ Hàn-sơn-Tự
Bến nước Tầm-Dương nhớ thủa nào
Biết rồi Phạm Lãi nhớ Tây-Thi
Chim nhớ cành đa muốn trở về
Đêm cũ xa xưa đèn nhớ bóng
Đường-Minh-hoàng nhớ Dương-Quý-Phi
Khắc-Chung rong-ruổi nhớ Huyền-Trân
Kim-Trọng thương Kiều, nhớ Thuý-Vân
Trăm năm bến nhớ con đò cũ
Biết Tấn rồi đây có nhớ Tần ?
Lưu-Bình trở giấc nhớ Châu-Lang
Lạc-nẻo ai kia nhớ giống dòng
Nguyễn Huệ, Trưng Vương mình nhớ mãi
Con Hồng, Cháu Lạc nhớ non sông
Bạch-mã bên thành nhớ Trạng-nguyên
Chế-Bồng-Nga nhớ giấc chinh-yên
Mỵ-Nương nhớ sáo Trương-Chi lắm
Trăng nhớ hoàng-hôn, ANH NHỚ EM !
(Nhớ - Tố-Như)
Yêu đó, nhớ đó. Nhưng mình có được yêu lại không ? Xuân Diệu đã nhắc-nhở chúng ta nên cẩn-thân trong tình-trường trong bài Khổ:
“ Người ta khổ vì thương không phải cách
Yêu sai duyên và mến chẳng phải người
Có kho vàng nhưng tặng chẳng tuỳ nơi
Người ta khổ vì xin không đúng chỗ
Đường êm ái ai đi mà nhớ ngõ
Đến khi hay gai nhọn đã vào chân
Vì thả lòng không kiềm chế dây cương
Ngưới ta khổ vì lui không được nưã...”
May-mắn cho bạn đã tìm thấy tình yêu: Yêu và được yêu lại !
Nếu bạn đã yêu và người yêu phải xông-pha nơi trận-mạc, những vần thơ Chinh Phụ Ngâm sau đây chắc sẽ làm bạn rung-động không ít. Còn gì thấm-thía hơn, còn gì xót xa hơn khi chia tay:
“Dấu chàng theo lớp mây đưa,
Thiếp nhìn rặng núi, ngẩn ngơ nỗi nhà.
Chàng thì đi cõi xa mua gió,
Thiếp lại về buồng cũ gối chăn
Đoái trông theo: đã cách ngăn,
Tuôn màn mây biếc, trải ngần núi xanh.
Đời người có rất nhiều dịp chia tay, càng thương yêu lắm, càng đau đớn nhiều mỗi lần chia ly. Người chinh phu theo luật nước, đã giã từ người yêu lên đường. Họ chẳng muốn rời nhau. Nhưng lệnh vua phải tuân hành, họ đã tiễn đưa nhau, họ cố níu kéo cái hình bóng thân yêu của nhau mỗi lúc một xa, mỗi lúc một nhỏ lại. Còn gì thâm thúy hơn, còn gì lãng mạng hơn trong cảnh chia tay trong Chinh Phụ Ngâm, đã được bà Đoàn thị Điểm vẽ lại:
|
Chốn Tầm Dương chàng còn ngoảnh lại, Bến Tiêu tương thiếp hãy trông sang, Khói Tiêu-Tương cách Hàm -Dương Cây Hàm Dương cách Tiêu Tương mấy trùng, ... Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy Thấy xa xa những mấy hàng dâu, Hàng dâu xanh ngắt một mầu Lòng chàng ý thiếp ai sầu hơn ai ? “ |
Chàng đi rồi, nỗi nhớ nhung tràn ngập, biết than-thở với ai đây ?
“ Nỗi lòng biết ngỏ cùng ai ?
Thiếp trong cánh cửa, chàng ngoài chân mây !”
Đó cũng là tâm-trạng của chúng ta khi rời đất mẹ, nhất là khi người yêu còn kẹt lại nơi quê nhà :
“ Cớ sao cách trở nước non,
Khiến người thôi sớm, thôi hôm những sầu”
Nhiều khi chỉ muốn đi tìm anh, vì nhớ đến tên anh ! Vì nhớ bóng tre xanh gieo đầu cành! Người yêu hỡi: giờ này anh ở đâu, Bến-Hải hay là Cà-Mau anh ơi ? Thư đi, thư lại, nhưng biết bao giờ mới gặp lại nhau: nhớ thương tràn đầy !
“ Tin thường lại, người không thấy lại
Hoa dương tàn đã trải rêu xanh
Rêu xanh mấy lớp chung quanh
Dạo sân một bước: trăm tình ngẩn ngơ !”
Nếu bà Đoàn thị Điểm đã khéo bầy-tỏ nồi-lòng ngừơi chinh-phụ khi đất nước gặp buổi binh đao, Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu cũng không kém sâu-sắc khi nhớ lại một lời thề của đấng nam-nhi sống trong cảnh đất nước bị ngoại-xâm dầy-xéo:
“ Nước non nặng một lời thề,
Nước đi, đi mãi không về cùng non,
Nhớ lời nguyện nước thề non
Nước đi chưa lại, non còn đứng trông
Non cao những ngóng cùng trông
Suối tuôn dòng lệ chờ mong tháng ngày...
(Một lời thề -Tản Đà)
Cuộc sống là một chuỗi đổ thay, nhưng tình yêu chân-thật luôn tồn-tại, dù phải chia-ly. Nhà thơ Nguyễn Bính đã trung-thực ghi lại tình người khi chia tay trong bài “Những bóng người trên sân ga”:
“Có lần tôi thấy hai cô bé
Sát má vào nhau khóc sụt-sùi
Hai bóng chung lưng thành một bóng
-Đường về nhà chị chắc xa-xôi
*
“Có lần tôi thấy một người yêu
Tiễn một người yêu, một buổi chiều
Ở một ga nào xa vắng lắm
Họ cầm tay họ bóng xiêu xiêu.
*
Hai chàng tôi thấy tiễn đưa nhau
Kẻ ở sân ga, kẻ cuối tàu
Họ giục nhau về ba bốn bận
Bóng nhòa trong bóng tối từ lâu..
Có lần tôi thấy vợ chồng ai
Thèn thẹn đưa tay bóng chạy dài
Chị mở khăn trầu, anh thắt lại
-Mình về nuôi lấy mẹ mình ơi !
Có lần tôi thấy một bà già
Đưa tiễn con đi tận chốn xa
Tầu chạy lâu rồi, bà vẫn đứng
Lưng còng đổ bóng xuống sân ga.“
Người con gái Việt Nam luôn có một tâm hồn lãng mạng, một tình yêu say đắm. Thiệt là may mắn cho ông nào được các cô gái VN yêu. Chúng ta đừng lấy làm lạ là tại sao các đấng mày râu, kể cả ngoại quốc, chỉ muốn cưới vợ Việt, TTKH đã khéo léo nói lên cái lãng mạng đó khi người con gái về nhà chồng:
" Nếu biết rằng tôi đã lấy chồng,
Trời ơi! Người ấy có buồn không? "
(Hai sắc hoa Tigon - TTKH)
Vừa chạnh nghĩ đến người xưa, người con gái lại thấy lẻ-loi khi nhớ đến hoàn-cảnh hiện-tại của mình: vừa thương, vừa nhớ khi mùa đông tới mà chồng đi xa, càng thương càng đan nhiều áo cho chồng:
" Chị ơi nếu chị đã yêu
Đã từng lỡ hái ít nhiều đau thương
Đã xa hẳn quãng đời hương
Đã đem lòng gởi gió sương mịt mùng
Biết chăng chị những mùa Đông
Đáng thương nhũng kẻ có chồng như em
Hãy còn thấy lạnh trong tim
Đan đi đan lại aó len cho chồng... "
(Đan Áo - TTKH)
Người con gái Việt còn nổi bật trong sự thủy-chung và say-đắm khi yêu, đúng như Nhã Ca đã ghi trong bài Nhã Ca thứ nhứt:
“Tôi làm con gái
Buồn như lá cây
Chết hồn thơ dại
Xanh-xao tháng ngày
*
“ Tôi làm con gái
một lần yêu người
Một lần mãi mãi
Bây giờ chưa thôi
*
“Tôi làm con gái
Một lần qua đây
Rồi không trở lại
Ôi mùa Xuân này
*
“Tôi làm con gái
Bao nhiêu tuổi đầy
Bấy lần ngây dại
Buồn không ai hay”
Thế rồi anh nằm xuống sau một lần đã đến đây, đã vui chơi trong cuộc đời... để lại người yêu
tan-nát cõi-lòng. Nàng chỉ còn than-thở: Em khóc cho anh đêm này, ai khóc cho em ngày mai?
Xuân Diệu chỉ dùng hai câu thơ ngắn-ngủi đã đủ bộc-lộ tâm-trạng đau-thương này:
Rặng liễu đìu-hiu đứng chịu tang
Tóc buồn buông xuống lệ ngàn hàng
(Xuân Diệu)
Đọc những vần thơ trên chúng ta mới thấy cái hay cái đẹp của tiếng Việt, sự thủy-chung và say-đắm trong tình yêu lứa đôi của người Việt, cũng như niềm hãnh-diện của dân Việt mà gia-đình là nền-tảng. Chúng tôi mong các bạn trẻ hãy trở về nguồn: học-hỏi tiếng Việt, trau-dồi truyền-thống và phát-triển gia-đình thuần-tuý Việt-Nam vì ao nhà vẫn hơn !