Những phát hiện từ Bản Kiều nôm cổ nhất VN
VIỆT NAM 02-07.- Bản Kiều Nôm được xem cổ nhất hiện nay là bản Kim Vân Kiều Tân
Truyện Liễu Văn Đường in năm Tự Đức thứ 19 (1866). Tiến sĩ nghiên cứu văn học
Đào Thái Tôn đă có những phát hiện riêng thật thú vị về bản Kiều Nôm này.
Theo báo Tuổi Trẻ, trong hiện trạng tất cả bản Kiều hiện có đang ở dạng “tam sao
thất bản” th́ việc một số nhà “Kiều học” dành công sức mong t́m về “nguyên lời
Nguyễn Du” được xem là những người có công với nền văn học.
Gọi là bản Kiều Nôm cổ nhất bởi nó được phát hiện tiếp sau bản Kim Vân Kiều Tân
Truyện cũng của nhà tàng bản (khắc in) Liễu Văn Đường in năm Tự Đức thứ 24
(1871).
Tuy hai bản Kiều cùng chung một nhà tàng bản và chỉ khắc cách nhau trong ṿng
năm năm nhưng không hoàn toàn giống hệt nhau về nội dung, nét chữ khắc. Hiện bản
Kiều năm 1871 thuộc trường Sinh Ngữ Đông Phương Paris.
C̣n bản Kiều năm 1866 vừa mới phát hiện cuối Tháng Năm 2004 trong tủ sách gia
đ́nh cử nhân Nguyễn Thế Cát (1855-1937) ở xă Thanh Lương, huyện Thanh Chương (Nghệ
An), nay đă được chuyển về Ban Quản Lư Di Tích Nguyễn Du, huyện Nghi Xuân (Hà
Tĩnh).
Đi sâu nghiên cứu, đối chiếu, so sánh từng câu, chữ bản Kiều năm 1866 với các
bản Kiều đời Tự Đức, ông Tôn phát hiện: “Hễ ai đă để tên tuổi của ḿnh vào bản
Kiều từ Liễu Văn Đường 1871 qua Duy Minh Thị 1872 đến Trương Vĩnh Kư 1875, hai
bản vừa chữ Nôm, chữ quốc ngữ, chữ Pháp của Abels des Michels và Edmond
Nordemann 1894 đến Kiều Oánh Mậu 1902 đều sửa chữa một cách có ư thức, làm tăng
vốn từ ngữ Truyện Kiều!”
Thống kê trên 1,100 câu thơ lục bát (nghĩa là xác suất gần 1/3 Truyện Kiều), ông
cho thấy từ ngữ mới của Truyện Kiều được gia tăng dần theo thời gian. Nếu lấy
bản Kiều Liễu Văn Đường năm 1866 làm chuẩn th́ bản Kiều Duy Minh Thị đă sinh ra
326 chữ mới.
Cũng như thế, bản Kiều Trương Vĩnh Kư lấy 154 chữ mới của Duy Minh Thị và thêm
183 chữ mới khác. Vậy đến bản Trương Vĩnh Kư, kho từ ngữ mới của Truyện Kiều đă
lên tới 509 chữ.
Tương tự, sau khi lấy chữ của hai người này th́ Abels des Michels thêm 28 chữ
mới (=537 chữ). Tiếp theo, Edmond Nordemann, sau khi tiếp thu chữ của ba người
kia, thêm vào 78 chữ mới (=615 chữ). Đến Kiều Oánh Mậu dùng một số chữ của bốn
người nêu trên và đă sinh thêm 167 chữ mới khác.
Tổng cộng có 782 chữ mới được sinh ra làm Truyện Kiều cứ “tam sao thất bản” đời
này qua đời khác. Đây là nguyên nhân khiến những bản Kiều càng về sau càng xa
dần bản Kiều Nôm năm 1866 đang được xem là cổ nhất.
Ông Tôn đă có chín năm đi xác minh các văn bản Kiều cổ theo phương pháp nghiên
cứu văn bản học (khác hẳn với phương pháp hiệu đính cũ), tiếp nối công tŕnh
Kiều tầm nguyên (t́m về nguyên lời Nguyễn Du) do học giả Hoàng Xuân Hăn đang
viết dang dở trước khi ông qua đời tại Pháp (1996).
Ông đă hoàn thành bản thảo, chuẩn bị cho ra mắt cuốn “Bản Liễu Văn Đường 1871 và
vai tṛ của nó trong vấn đề lịch sử văn bản Truyện Kiều” dày khoảng 650 trang
trong đó có hơn 100 trang nghiên cứu văn bản học.
Nhưng khi bắt gặp, nghiên cứu tiếp bản Kiều cổ năm 1866 th́ ông Tôn đă không
ngần ngại dỡ bản thảo này để làm lại bắt đầu từ bản Kiều 1866.
Ông Tôn nói cuốn nghiên cứu mới nhất về Truyện Kiều của ông mang tên “Bản Liễu
Văn Đường 1866 và vai tṛ của nó trong lịch sử văn bản Truyện Kiều” sẽ ra mắt
bạn đọc đúng dịp giỗ 240 năm ngày mất của đại thi hào Nguyễn Du.