BẢO  TỒN  TIẾNG VIỆT và VĂN HÓA  DÂN TỘC

LM Cao Phương Kỷ

 Trích Trung Tâm Việt Ngữ

(Linh Mục Cao Phương Kỷ, bút hiệu Ðường Thi Trương Kỷ, đã từng dạy môn Triết học và Thần học tại Việt Nam. Sau năm 1975, đã dạy môn Triết học Á Ðông , môn Tôn giáo Ðối chiếu (comparative Religions) và Văn Hóa Việt nam, tại St. Joseph’s  College, Mountain View, California. Linh Mục cũng đã phục vụ  các Cộng Ðồng tại Hawaii, và San José, nên hiểu biết những nhu cầu thiết yếu của dân Việt định cư ở Hoa Kỳ.

  Gần đây, L.M đã xuất bản cuốn: "Thiên Chúa Giáo và Tam Giáo”, để giúp các tín đồ tìm hiểu các giáo thuyết của nhau, hầu tránh sự hiểu lầm, xuyên tạc, chia rẽ ; LM cũng cho in cuốn sách về văn hóa Việt Nam, bằng Anh ngữ, để các bạn trẻ nhận biết và quí mến “danh lam thắng cảnh, của ngon vật lạ, cây cỏ, sông núi…” của Việt Nam. Tựa đề cuốn sách là:” The Bas-Reliefs of the Dynastic URNS of HUE” (Những Hình Chạm Nổi Trên CỬU ÐỈNH ở HUẾ).

Ban Biên Tập TVMY xin đăng tải bài viết  "BẢO TỒN TIẾNG VIỆT VÀ VĂN HÓA DÂN TỘC"  của LM gồm 5 đoạn trong 3 kỳ. Kỳ1 .- Ðoạn I "NHỮNG ÍCH LỢI TRONG VIỆC BẢO TỒN TIẾNG VIỆT". Kỳ II.-   Ðoạn II và III: "KHUYẾT ÐIỂM VÀ ƯU ÐIỂM CỦA VĂN HÓA VIỆT NAM CŨNG NHƯ NHỮNG KHUYẾT ÐIỂM VÀ ƯU ÐIỂM  CỦA VĂN HÓA ÂU-MY"Õ. Kỳ III.-  Ðoạn  IV và V: "THÀNH HÌNH MỘT NỀN VĂN HÓA VIỆT-MỸ", "LÝ TƯỞNG THỰC HÀNH: ÐOÀN KẾT VÀ LÃNH ÐẠO)

II.VĂN HÓA VIỆT NAM: KHUYẾT ÐIỂM VÀ ƯU ÐIỂM

Trước hết , cần  định nghĩa :"Văn Hóa" là gì?, và cách riêng "ợ Văn Hóa Việt Nam" có những đặc điểm gì? Khuyết điểm và Ưu điểm ra sao? Theo nghĩa rộng, danh từ VĂN HÓA (culture) của một dân tộc, bao gồm: non sống , đất nước, phong tục tập quán, cách ăn uống, ăn mặc, hội hè , văn chương, mỹ thuật, ca vũ, âm nhạc, hội họa, kiến trúc..đặc biệt  tư tưởng về tôn giáo, siêu hình, triết lý, luân lý và các khoa học nhân văn, kinh tế, chính trị.. Theo nghĩa hẹp, dùng trong tập tài liệu này, ý nghĩa chữ"Văn Hóa", được nhấn mạnh vào những điểm cốt tủy thuộc tâm lý, ý chí, cách suy tư, cách biểu lộ tâm tình của một cộng đồng, hay một dân tộc, đặc biệt là Cộng Ðồng Việt Nam Hải Ngoại.

A.- NHỮNG KHUYẾT ÐIỂM : Ðây  là lập trường của một số đồng bào, sau năm 1975, muốn "đoạn tuyệt" với quá khứ đen tối: loạn lạc, bom đan, tù đày, đói khát, nô lệ . Khi đã thoát khỏi Việt Nam, họ bắt con cái nói tiếng ngoại quốc, xa lánh Cộng đồng người Việt. Trong các cuộc thảo luận,  có thể gom góp lại những khía cạnh tiêu cực của Văn hóa Việt Nam như sau:

1._ Óc địa phương , chia rẽ : Chia rẽ  địa phương Bắc-Trung-Nam, các đảng phái chính trị vì quyền lợi phe đảng riêng tiêu diệt lẫn nhau, các tôn giáo lớn xuyên tạc, bôi nhọ nhau, các đoàn thể trong Cộng đồng phá nhau , giáo dân chống lại giáo sĩ .

2._Ít Tôn trọng Luật Pháp, Thiếu Tinh Thần Dân Chủ: Việt nam chưa bao giờ đồng lòng với nhau để viết lên"luật lệ quốc gia" cho mọi người theo, vì "Phép vua, thua lệ làng".Cũng  đã có mấy bản Hiến Pháp ra đời, nhưng không ai theo. Thiếu tinh thần Dân Chủ:  nghĩa là ai cũng có quyền lợi và nghĩa vụ của một công dân, được tự do phát biểu ý kiến và bỏ phiếu: đa số thắng thiểu số, chấp nhận  chế độ đa đảng, và đối lập.

3._ Chế độ quân chủ chuyên chế, độc tài, đảng trị: từ xưa tới nay, mảnh đất Việt Nam đều thuộc quyền sở hữu của vua chúa, hay của đảng phái sang tay nhau, cướp chính quyền. Ngày xưa, các vua chúa, quan quyền đã lạm dụng đạo lý của Khổng-Mạnh  để củng cố địa vị độc tôn: Vua là nước, "trung quân, ái quốc", yêu nước cũng là trung thành với vua. Chưa bao giờ đất nước Việt nam thuộc về toàn dân . Mạnh Tử viết:"Dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh"( Dân là cao quí nhất, rồi đến nước, sau đó mới đến vua)

4._ Ý Thức Quốc gia và lòng yêu nước yếu kém,  vì quyền lợi quốc gia hoàn toàn thuộc về một thiểu số chuyên chế, độc tài. Nếu người dân có hy sinh tài sản tính mạng thì khi thành công bao nhiều quyền lợi cũng vào tay người khác. Do đó, tâm lý chung của người Việt là rất thờ ơ đối với việc chung của đất nước, của Cộng đồng, không thể hợp tác để cùng nhau thực hiện một chương trình chung, lớn lao. Tại Hoa kỳ, một quốc gia mới có 200 năm văn hóa, nhưng tinh thần yêu nước rất cao, đặc biệt sau những biến cố Pearl Harbor 12/08/41 và WTC 9/11/2001, cờ Hoa kỳ bay phất phới để tỏ lòng ái quốc.

 5.- Ít Tôn trọng Tự Do và Trách Nhiệm Cá Nhân, nhất là trong việc giáo dục con cái, không chia sẻ, thông cảm những ưu tư, khó khăn của tuổi trẻ.  Không giúp con cái sống tự lập, và trưởng thành. Trọng nam, khinh nữ. Cha mẹ định đoạt trong việc cưới hỏi. Chế độ đại gia đình, gia tộc gồm ông bà chú bác, cô dì bên nội, bên ngoại đôi khi cũng tạo ra nhiều ràng buộc phiền phức.

 6.- Kinh tế nghèo nàn, và trật tự xã hội lạc hậu.  Kinh tế không mở mang được, vì xã hội cổ đặt ra một bậc thang giá trị: sĩ, nông ,công ,thương… Vì không chú trọng vào việc thương mại, buôn bán, nên kỹ nghệ không mở mang. "Phi thương bất phú". Các trí thức ngày xưa, chỉ ưa lối học từ chương để ra làm quan, mà thiếu óc sáng chế, kỹ thuật, nên nông nghiệp không được cải tiến. Do đó, dân chúng đói khổ, chạy ăn từng bữa.

Trên đây là một số nhận định tiêu cực về Văn Hóa Việt Nam, được phát biểu trong các cuộc thảo luận. Nhưng, ta tự hỏi: nếu người Việt chỉ có những khuyết điểm trầm trọng như vậy, làm sao có thể tồn tại được cho đến ngày nay? Chắn hẳn phải có những  TINH HOA, tuy bị lu mờ, nhưng không thể tàn lụi được.

B.- ƯU ÐIỂM : TINH HOA VĂN HÓA của VIỆT NAM. Lập trường "đoạn tuyệt" với dĩ vãng,  khó có thể thực hiện được tại Hoa Kỳ, như sẽ bàn ở đoạn IV, trong bài này. Vả lại ngày nay, người ta bắt đầu chấp nhận một xã hội "đa văn hóa"(multicultural), sánh ví như "Rainbow"(cầu vồng ngũ sắc) hay "tapestry"(bức thảm). Mỗi sắc tộc nên bảo toàn lấy văn hóa riêng và tô điểm  cho văn hóa chung Hiệp Chúng Quốc thêm phần rực rỡ.

1._ Ðề Cao Tình Nghĩa Gia Ðình, Gia Tộc bên Nội, bên Ngoại. Tình yêu gia đình thì dân tộc nào cũng có, nhưng đối với người  Việt Nam, lòng nhớ ơn, tôn kính tổ tiên đã vượt lên một bậc cao siêu trở thành "ÐẠO HIẾU". Do đó, ý thức về quốc gia, tình yêu nước có thể yếu kém, nhưng tình gắn bó với ông bà cha mẹ, cô chú, họ hàng , nội-ngoại rất khắng khít, mặn mà. Sinh sống ở nhà , hay ở ngoài nước, người Việt chỉ còn trông nhờ vào sự giúp đỡ của bà con anh chị em ruột thịt. Bà con bảo lãnh lẫn nhau, anh chị giúp các em học hànhàNhững dịp, cưới hỏi, ma chay..dầu sinh sống ở những tiểu bang xa xôi, nhưng  họ hàng bà con vẫn còn tập họp thân tình để chia vui sẻ buồn với nhau. Trong khi cả nước đói khổ, nhờ bà con đùm bọc, "lá lành đùm lá rách" giúp đỡ lẫn nhau, nên còn sống sót cho đến ngày nay.

2._ Tinh Thần Cầu Tiến, Trọng Giáo Dục . Người Việt rất trọng việc học hành, vì theo truyền thống từ  xưa:  đó là con đường duy nhất để tiến thân, lập sự nghiệp cho mình và làm vinh danh cho gia đình. Vì thế, các bậc phụ huynh thôi thúc con cháu học hành càng học cao càng tốt, và chọn những môn học "hái" ra tiền như bác sĩ, kỹ sư. Nhờ óc tháo vát, thực tiễn, và kiên trì chịu gian lao khó nhọc, ít hưởng thụ, nhưng tiết kiệm, nên chỉ sau mấy năm lập nghiệp định cư, nhiều gia đình Việt nam đã trở nên sung túc, mua nhà riêng. Nhờ óc  tự lực tự cường, một số người Việt đã mạo hiểm trong lãnh vực kinh doanh, và đã trở nên giầu có.

3._  Ðế Cao Nhân Nghĩa, Trọng Tài Ðức Song Toàn.. Tài-Ðức phải song toàn, đặc biệt đối với những người ra gánh vác công việc quốc gia xã hội. Luân lý xã hội đặt trên "Ngũ Thường": Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín và "Tứ Ðức": Công , Dung , Ngôn, Hạnh của người phụ nữ , vẫn còn được tôn trọng.

4._ Lòng Sùng Ðạo. Ðặc biệt lòng trung thành với Ðức Tin của đồng bào Công Giáo được cả thế giới ngưỡng mộ, qua việc Phong Thánh cho 117, Vị Thánh Tử Ðạo. Họ là những người Việt nam bình dân, thấm nhuần đạo đức của dân tộc. Khi hiểu biết chân lý của Phúc Aạm, nhiều điều cũng phù hợp với tín ngưỡng của tổ tiên, như tin có "Oạng Trời", , và "Hồn Thiêng bất tử", thì họ say mê tin theo. Bị vua chúa chuyên chế , và các hủ nho , cấm đoán, giết hại, nhưng họ đã không nổi loạn, không oán thù, mà đã  quả cảm, sẵn sàng chịu chém đầu, phân thây, hay "phân sáp"( dùng kim khí nung đỏ để khắc chữ "tả Ðạo"trên má) , để chứng tỏ NIỀM TIN. Ngày nay, các Cộng Ðồng Công Giáo vẫn còn sốt sáng giữ Ðạo, và số tu sĩ vẫn còn đông. Niềm tin ở một Ðấng Thiêng Liêng, gọi là Oạng Trời hay Ðức Chúa Trời, cầm quyền sinh tử , thưởng kẻ lành phạt kẻ dữ, và chết không phải là hết, nhưng hồn thiêng củaTổ Tiên vẫn tồn tại, bất tử: đó là niềm tin chung của mọi người dân Việt khắp thế giới.

III.-  NHỮNG KHUYẾT ÐIỂM VÀ ƯU ÐIỂM của VĂN HÓA ÂU-MỸ

Dưới đây là một vài nhận định tiêu cực về Văn hóa Âu-Mỹ:

A. NHỮNG KHUYẾT ÐIỂM CỦA VĂN HÓA ÂU MỸ

1._Gia Ðình Bắt Ðầu Tan Rã. Cách mạng tính dục (sex revolution) vào những năm 1960-70, thời kì chiến tranh lạnh và phong trào phản chiến lên cao. Thanh niên nam nữ trên 18 tuổi, đòi thoát ly gia đình, ra ở riêng với chúng bạn. Trai gái thử sống chung như vợ chồng mà không làm giá thú. Công quỹ tốn tiền nuôi mẹ và con nhỏ. Phá thai được hợp thức hóa, giết chết cả triệu bào thai mỗi năm. Vì chương trình giáo dục thanh thiếu niên về tính dục, chỉ chú trọng về khía cạnh y khoa, làm sao để ngăn ngừa mang thai mà bỏ qua giá trị cao quí của hôn nhân gia đình, tình nghĩa vợ chồng, nên nạn chửa hoang vẫn chưa giảm bớt. Thêm nhiều tệ nạn khác như "đồng tính luyến ái", sách báo, phim ảnh khiêu dâm trong truyền hình, Internet; vì giờ việc làm khác nhau, vợ chồng con cái ít khi gặp nhau để ăn chung, chia sẻ, trò chuyện, thông cảm Ðó  là những nguyên cớ khiến cho gia đình thiếu gắn bó, bền chặt.

2._  Văn Minh Tiêu Thụ và Văn Hóa Bạo Ðộng. Sự thịnh vượng kinh tế đẵt trọng tâm vào việc kiếm lợi tức, tiền bạc làm mục đích. Vì thế, nhiều khi đã chà đạp lên phẩm giá của con người. Tự do kiếm lợi nhuận, tự do kinh doanh, nếu không có một chính sách kinh tế chỉ huy hợp lý, sẽ tạo ra những bất công xã hội như hố sâu cách biệt giữa người giầu và người nghèo, giữa những nước giầu, nước nghèo.Người thì ăn uống dư thừa đổ đi, nơi thì chết đói. Phung phí năng lượng tạo ra ô nhiễm. Ngoài ra, văn hóa tiêu thụ, kỹ thuật quảng cáo kích động lòng ham muốn tiêu thụ vô độ, đã tạo ra những tệ nạn xạ hội như nghiện hút, xì ke ma túy, băng đảng, trộm cướp, bắn giết, khủng bố.

3._ Chủ Nghĩa Cá Nhân Tự Do Thái Quá. Coi thường nền luân lý cổ truyền đặt nền tảng  vào những Chân Lý có giá trị tuyệt đối, phổ biến, khách quan như 'Mười Ðiều Răn". Giới trẻ thời nay mất ý thức về tội ác, họ chỉ sợ cảnh sát bắt phạt. Phán đoán về Thiện/Ác tùy theo lương tâm cá nhân chủ quan định đoạt. Do đó, tạo ra tình trạng hỗn loạn về  luân lý, không còn biết theo tiêu chuẩn nào về các giá trị. Phim ảnh cổ võ một văn hóa bạo lực, bắn giết, khi cá nhân bất mãn. Khuynh hướng  tục hóa (secularism), và chủ nghĩa cá nhân cực đoan đã vi phạm quyền sống của con người khi chủ trương hợp thức hóa phá thai, tạo ra văn hóa tử vong (culture of death).

B. NHỮNG ƯU ÐIỂM CỦA VĂN HÓA ÂU-MỸ.  Những chỉ trích trên, chỉ mới là bề trái bất toàn của bất cứ nền văn hóa nào. Sau đây, thử tìm hiểu những động lực nào đã tạo  nên văn minh Aạu-Mỹ hùng mạnh như ngày nay.

1._Dân Chủ Tự Do, Phân Quyền và Pháp Trị. Nhờ chế độ Dân Chủ , mỗi công dân được quyền bỏ phiếu để chọn các vị dân cử, được tự do phát biểu ý kiến, và được chia sẻ quyền lợi, cũng như đóng góp nghĩa vụ, nên tinh thần quốc gia, lòng yêu nước rất hùng mạnh. Người công dân một nước  dân chủ được đối xử công bằng trước Pháp Luật, và được Hiến Pháp bảo đảm các quyền Tự do căn bản như  Tự do Tôn giáo, tự do kinh doanh. Do đó, người công dân được an cư  lạc nghiệp.

2._ Nhiều Cơ Hội Học Hành và Tinh Thần Cầu Tiến. Vì tôn trọng nhân phẩm và nhân quyền, những nước dân chủ tự do đã chú trọng vào việc  giáo dục, mở mang dân trí, xây cất trường sở để đào tạo nhân tài cho quốc gia. Mọi người dân đều có cơ hội để tiến thân, miễn là có ý chí xây dựng sự nghiệp. Nền giáo dục chú trọng vào kinh doanh, thương mại, khoa học kỹ thuật, sáng chế để cho nước giầu, dân sung túc, đời sống được nâng cao.

3._ Giáo Dục Nhấn Mạnh Tinh Thần Tự Lập, Trưởng Thành . Gia đìng và học đường tập cho con em biết sống tự lập, tự trách nhiệm lấy đời mình. Do đó, phụ huynh và các thày cô lắng nghe ý kiến của con em để hướng dẫn chúng. Trong cách cư sử, thường tỏ thái độ thân tình, thông cảm, chia sẻ hơn là dùng quyền ép buộc hay dọa nạt, mắng nhiếc. Ðây cũng là khởi đầu tập luyện cho đứa trẻ có tinh thần dân chủ tự do tự lực tự cường, không ỷ lại vào người khác.

4._Tinh Thần Bác Ái Vị Tha.   Ðây cũng là nét đặc thù của văn hóa Aạu-Mỹ chịu ảnh hưởng của Học thuyết xã hội Thiên Chúa Giáo: dùng tiền bạc, lợi nhuận giúp đỡ người nghèo để lập công phúc. Do đó, tại Hoa kỳ, chính phủ khuyến khích việc thành lập các Hội Từ thiện tư nhân, được miễn thuế, để viện trợ cho các nước nghèo, người thiếu thốn, khi gặp tai nạn. Chính phủ trợ cấp cho người di cư về y tế, nhà ở, ăn uống và việc làm.

5._ Tự Do  Tôn Giáo, Phân Biệt Tôn Giáo với Chính Trị.  Nhờ sự phân biệt hai phạm vi hoạt động và hai mục đích khác nhau, nên chính quyền không được xén lấn vào nội bộ và kiểm soát các tôn giáo; ngược lại, các tôn giáo không dựa vào thế lực của chính quyền để đàn áp các tôn giáo khác, hoặc để gây ảnh hưởng, nên quốc gia tránh được nạn kỳ thị tôn giáo, "quốc giáo", và"chiến tranh tôn giáo".

LM Cao Phương Kỷ

Việt Sử Bằng Tranh

(Việt Sử Bằng Tranh – Vietnamese History do Trần Việt Nam – Cửu Long Giang – Vi Vi thực hiện, nhà xuất bản Việt Long ấn hành năm 2000. Cảm ơn họa sĩ Vi Vi đã có nhã ý để cho Ban Biên Tập TVMY lần lượt đăng tải quyển Việt Sử Bằng Tranh trên trang báo – VTrD)

Lê Ðại Hành Lên Ngôi

Vua Ðinh tiên Haong bị Ðỗ Thích giết chết, con là Ðinh Tuệ lên ngôi lúc 6 tuổi. Quân Tống thừa cơ đem quân sang đánh nước ta. Ðể đương đầu với ngoại xâm, các quan tôn png Lê Hoàn lên làm vua, hiệu là Lê Ðại Hành, chuẩn bị chống lại quân Tàu.

Lê Ðại Hành Thân Chinh Ðánh Tàu

 Vua Lê Ðại Hành lập nên nhà Tiền Lê. Năm 981, vua Lê Ðại Hành chỉ huy đánh bại lộ quân nhà Tống khiến thủy quân hoảng sợ rút về nước. Vua Lê sau đó đánh tan giặc Chiêm Thành và chăm lo sửa soạn việc nước.