RƯỢU "NG UỐNG B CHỜ" (1)
RƯỢU TRỊ BCH BỆNH THEO DN GIAN ?!

Nguyễn L Quan (tổng hợp)

Theo take2tango


Rượu Dn Việt biết uống rượu từ thời thượng cổ, như cuốn An Nam ch lược, v Văn Hiến thng khảo ghi, rượu được dng trong cung vua khi khai yến, như chuyện C thi hậu bầy tiệc ruợu để m hại tướng Lữ Gia, chuyện vua L Đại Hnh v vua Trần Anh Tng ghiền ruợu. Cn theo cuốn Việt Nam phong tục cụ Phan Kế Bnh viết vo đầu thế kỷ 20 cho thấy :

-
Rượu th nấu ton bằng gạo nếp, ủ men rồi cất ra. Trong thứ rượu ấy hoặc ướp thm hoa sen, hoa cc, hoa hồng, hoa cau, hoặc hoa nhi v.v.. gọi l ruợu hoa; hoặc tẩm với cc vị thuốc bắc gọi ra rượu thuốc. Rượu hoa qu nhất l rượu sen, rượu cc, m rượu thuốc qu nhất l rượu sm nhung

Về rượu hoa, chỉ c rượu hoa cau l c vẻ đặc th Việt Nam, v cc thứ hoa khc th Ta với Tầu đều c. Cn hoa cau th chỉ Việt Nam mới c sẵn v c nhiều, v tục ăn trầu cau ở ta; trồng cau cốt lấy tri ăn, t ai dm hy sinh lấy hoa cau m cất rượu, nn rượu hoa cau trở nn qu; cũng như trong Nam, ăn đung ch l, đung dừa, nhất l c hủ dừa chỉ c dn VIP, dn giu mới dm ăn v phải đốn nguyn cy m chặt lấy ci t hũ dừa!.

Theo L Qu Đn, nước ta l xứ sản xuất nhiều cy thuốc nn bn Trung Hoa thường phải mua của chng ta. Nếu người Trung Hoa mua dược thảo sống về bo chế ra thuốc chn hay thuốc Bắc, th chng ta dng dưới dạng tươi hoặc phơi sấy gọi l thuốc Nam. Cn giới ma tửu lại c truyền thống ngm rượu với cc thổ sản ty theo đặc sản từng vng như rượu mơ, rượu mt, rượu vỏ cam Cn ngm những toa thuốc hay ngm những động vật th nguồn gốc c lẽ ảnh hưởng theo cch ngm Y dược của người Trung Hoa. Như ngm rượu thuốc với sm nhung, cc thứ cao
(hổ cốt, ban long) v những thứ động vật dn d hoặc qu hiếm khc. Đ l ni theo sch, cn thực tế t ai chế biến cc thứ rượu thuốc đng theo toa của cc thầy lang.

Đừng nghĩ cc qun nhậu v kể cả cc tiệm thuốc Bắc, nhất l ở vng rừng ni Ty Nguyn hay miệt vng đồng bằng sng Cửu Long, người ta by bn cc loại rượu thuốc đng tiu chuẩn 100%.

Thật ra với một xị ghi gi từ 13.000đ đến 18.000đ đi khi đến 25 hay 30 ngn đồng/xị
(một lt tương đương 50.000đ, 70.000đ) thuộc nước 1, nhưng chỉ l rượu nước 2 v 3 được pha thm nước v đế. Cn muốn đng chủng loại, chẳng g bằng chng ta tự mua nguyn vật liệu về ngm chế th mới thật cng hiệu để khi ng uống b khen ngon.

Rượu thuốc hay rượu dn tộc l tn gọi, chỉ cc loại rượu ngm rất phổ biến trong hệ thống đồ uống của ẩm thực, v thường được quảng co l cc loại rượu cường dương hay bổ m. Rượu ngm đa số l rượu trắng c nồng độ cao, ngm với cc nguyn liệu như dược thảo hoặc động vật c dược tnh theo cc phương php cổ truyền, với nghĩa khng chỉ để cho chng ta thưởng thức hương vị của rượu m hầu hết sử dụng như một loại thuốc. Hầu như gia đnh no ở vng đồng bằng sng Cửu Long cũng đều c một vi bnh rượu thuốc trong nh v c những bnh được để rất lu.

Rượu ngm thảo dược
Thảo dược (thuốc Nam, thuốc Bắc) được sơ chế v ngm trong rượu. C rất nhiều loại rượu ngm với cc loại thảo dược, thường theo hai phương thức : hoặc ngm rượu ring từng loại hoặc ngm hỗn hợp theo cc bi thuốc cổ truyền. Trong thực tế, ty địa phương, vng miền c nhiều b quyết ngm rượu ring, tuy nhin người ta thường thấy rượu được ngm với dm dương hoắc, sm cc loại, kỷ tử, to tu, ci nhn, ci vải, củ v rễ đinh lăng, cy mật gấu, thục, ba kch, chuối hột, mơ, tầm gửi (đặc biệt tầm gửi gỗ nghiến), quế chi, xuyn khung, nhục thung dung, h thủ v.v.

Rượu ngm động vật
Cc loại động vật hoặc một phần của động vật được ngm rượu, ngoại trừ những loại đ được kiểm nghiệm l Rượu c dược tnh cao độ
(rắn, tắc k, bm bịp, hổ cốt, c ngựa), nhiều loại chỉ được ngm theo kinh nghiệm với nguyn tắc đồng tạng trị liệu (phương thức chữa bệnh dựa trn cơ sở dng phần no của cơ thể động vật lm thuốc hay thức ăn sẽ bổ cho phần cơ thể của con người), chẳng hạn dương vật hổ, tinh hon d được ngm rượu với nghĩa dng để bổ dương.

Cc loại động vật hầu hết được ngm sống, chỉ sơ chế qua v khng nấu chn. C biệt c một số loại được ngm nguyn con. Một số động vật
(tắc k, hải m) v thực vật (tam thất, nấm linh chi) phơi, sơ chế được by bn trn cc phố lớn được dng để ngm rượu thuốc

Rượu ngm nguyn con thường gặp rượu rắn ngm theo số lẻ một con
(thường l rắn hổ mang, hổ cha), 3 (rắn hổ mang, rắn ro), 5 con hoặc nhiều hơn; rượu tắc k; bm bịp, chim sẻ, c ngựa (hải m), ong đất, ong b vẽ (c thể ngm nguyn cả mảng sp tổ ong với mật, phấn hoa, nhộng v con ong hoặc ngm con ong ring); rượu hải long (rồng biển, sao biển); rượu tằm; rượu su cht, rượu hải sm, rượu s huyết, rượu ngn v.v.

Rượu ngm từng phần tạng phủ động vậ t: rượu ngm bo thai (d, b, hổ, khỉ), tinh hon v dương vật (d, hải cẩu, hổ), tiết động vật (rắn, d), mật (mật gấu, mật rắn, mật trăn), c (khỉ), tay (gấu) v.v. Rượu ngm cc loại cao động vật : cao xương hoặc cao ton tnh (nấu cao cả xương v thịt động vật) được ngm với rượu, thường thấy rượu cao hổ cốt, rượu cao khỉ, rượu cao trăn, rượu cao sơn dương v.v.

Trong thực tế, thường gặp l cc loại rượu ngm hỗn hợp cả động vật v thực vật. Một số loại rượu ngm động vật rất tanh
(như rượu rắn) tuy ngm ring nhưng khi uống vẫn thường được pha với cc loại rượu thực vật c tinh dầu thơm (như quế chi) để t mi tanh.

Uống rượu rắn
Chng ta thường nghe ni đến uống rượu với mu rắn. Sch Thoi thực k văn của Trương Quốc Dung
(từng lm quan tri phủ ở đất Tn Bnh, Gia định, thời Minh Mạng) c chp :

-
Tục Nam kỳ lấy rắn hổ mang lm mn ăn qu, thường dng đi lễ quan trn v đi khch. Lấy mu n ha với ruợu uống bảo l trị phong thấp

Trong khi ở đất Bắc thường chỉ biết ăn rắn do người Tầu
(Trung Hoa) nấu ở mấy tiệm cao lu qua mn Long Hổ hội (nấu một con rắn cạp nong đen, một con mo đen cng với chn gi heo thm vi vị thuốc bắc. Nhưng qua cuốn Thoi thực k văn chng ta mới thấy dn miền Nam rất độc đo ly kỳ trong việc dng rắn dng để ăn hay ngm rượu. Người dn vng ni hay vng đầm lầy Nam Bộ người dn hay tự nui lấy rắn ống tre để ăn. Cch nui ghi theo cuốn Đất lề qu thi của Nhất Thanh, như sau :

- Bỏ đầu v đui năm tấc
(20 phn) cho l độc ở đ. C nh nui rắn ấy dng ống tre vi lng, một đầu để mắt, đầu kia để trống bỏ rắn vo, bịt lại. Đằng mắt tre xuyn một lỗ nhỏ, gi hnh thun tẩm que tre để vo lỗ. Rắn sợ hnh co mnh lại, một tuần sau thay que tre cũng tẩm hnh m đẩy vo thm, rắn cng co mi, lu dần ngắn bằng con chạch, vẩy trắng ra, rất bo ngon .

Cch thức ngm rượu những loại rắn trong cuốn Trung Quốc Tr Tửu Từ điển c k ra X tửu v X Đảm tửu tức dng mật của 3 thứ rắn Nhn knh x, Kim Hon x, Ngn Hon x, ni l cng hiệu khu phong, khử thấp, minh mục, ch can, cường cn trng cốt.

Theo Bản thảo cương mục, rắn thuộc hướng đng nam nn ứng vo phong, tc dụng vo Can v Thận. Do đ, ăn rắn v uống rượu rắn dn Đng tin l trị được chứng phong thấp, đau xương v rt gn. Mật rắn qu v thuộc về hnh Mộc, kh Phong, ứng với tạng Can phủ Đảm, nn bao nhiu tinh chất của rắn c đọng trong ti mật. Đ l luận thuyết theo Y l kh ha của Đng phương. Cn người dn t học trong con mắt của họ do l luận bắt nguồn vo sự quan st thực tại, nghĩa l bản chất sự vật thế no th hnh hi của n hiện ra thế ấy
(như chữ k vậy), rắn b sở dĩ thoăn thoắt uyển chuyển chnh l nhờ khớp xương lưng n mềm mại, v dẻo dai. Hiện nay, người ta đ thực nghiệm chế những thuốc trị đau khớp với thuốc Chondroitin v Glucosamine lấy từ sụn xương lưng của c mập, c nhm (Knh ngư). Vi c được coi l sản phẩm qu gi trong cc mn sp , mn nhồi bồ cu v nhn bnh Trung thu v sự tin tưởng trn.

Nn uống rượu rắn, khi ngm rắn cng độc cng qu, như hổ mang, cạp nong, cạp nia

Cch ngm: Rắn 1 bộ khoảng 3-5 con, cc vị thuốc gồm : thương truật, xuyn khung, tần giao, mộc qua, thin nin kiện 150g; xuyn quy, độc hoạt 200g; dy đau xương 300g, (cc loại ny cc tiệm thuốc Bắc khắp cả nước đều c bn), rượu trắng 5-7 lt. Thời gian ngm cng lu cng tốt, tối thiểu l một thng c thể dng được.

Rượu h nm v tử h xa
Chuyện lấy h nm
(bo thai) loi th khng phải l chuyện lạ, nhất l những vng săn bắn hay bẫy được thịt rừng.

H nm thng thường l h nm nai. Mới đy c nhm học sinh ở pha Bắc đ quay một cảnh phim ti liệu đồn rằng cc dn VIP, hay mấy phụ nữ cần dưỡng thai, rất thch tẩm bổ bằng h nm người(?!). Điều ny bị bo ch cho rằng, nhm học sinh chỉ dn dựng chứ khng c việc người ăn h nm người; nhưng ăn những nhau người
(cuốn rn trẻ sơ sinh vớiI người mẹ khi sinh đẻ). Sch thuốc gọi l tử h xa v hnh trn như l sen.

Với chuyn mn của một bc sĩ sản khoa, xc nhận l c việc ăn nhau người. Ở Bệnh viện Quảng Đng, Từ Dũ, Hng Vương trước đy c những người lấy những l nhau con so tốt đem về ngm rượu. L nhau chứa kch thch tố Chrionic Gonadotrophin nn c một dạo người ta c phong tro uống xia r nhau v cấy nhau theo phương php Filatov của Nga.

By giờ nhiều nh bảo sanh rất qu nhau người, cc bc sĩ phn loại nhau người như sau : loại A l nhau con so, loại B l nhau con thứ 2 m mẹ khỏe mạnh, nhau lấy ra trọn vẹn để đem chế xia r hay cấy nhau, cn loại C l nhau con rạ th đem lm thực phẩm nui gia sc, nhất l cho heo ăn chng ln k. Một vị bc sĩ lm việc ở bệnh viện Quảng Đng cho biết, mu của cc sản phụ khi người ta sổ nhau được, hứng rồi giao cho những ao nui c sẽ lm c sanh đẻ nhiều, điều ny cũng l- gc v thứ mu ny c chứa nhiều chất : ngoi kch thch tố chorionic gonado trophin., mu đẻ cn chứa những chất hữu cơ như hồng huyết tố, chất sắt v.v

Thnh ra ruợu h nm th vật trn nguyn tắc l một thứ ruợu bổ, nhưng khng ai dm ni những hm chất tươi sống của n c bị tiu hủy v ngm rượu khng ?

Theo sch Tr Tửu từ điển, rượu ngm h nm nai gọi l Lộc thai tửu.

Về bộ phận sinh dục của th vật, dn nhậu trong Nam cn c rượu ngm hn di d (Ngọc dương tửu). Ngoi ra, tiệm thuốc bắc bn rất đắt mn Hải cẩu thận (gồm dương vật v ngọc hon của con hải cẩu) trị chứng hư lao, liệt sinh l, yếu bại lưng gối. Mn Đng trng hạ thảo (Cordyceps) cũng l một dược liệu qu trị liệt dương, di tinh , đau lưng gối bn rất mắc

Rượu bm bịp
M chn cầu Ng Bảy Phụng Hiệp qua tỉnh Hậu Giang trn con đường xuyn Việt c một khu chợ nổi tiếng về cung cấp đặc sản ra rắn, cc loi chim. Đến đy muốn mua loi chim no cũng c: G nước, ốc cao, cuốc, trng kịch Vi năm gần đy c thm mn hng độc l chim bm bịp cho giới ma tửu. Khch mua từ khắp nơi đổ về, người bn cũng gp mặt từ cc tỉnh An Giang, Bạc Liu, C Mau, Kin Giang Những nơi đ c rừng trm rậm rạp cho bm bịp sinh si tr ngụ.

Giới m tửu dược cho rằng bm bịp l số 1 về tnh năng bổ thận, trng dương do loi chim ny thường sống chung với rắn độc, lại ăn thịt rắn độc nn xương thịt n c thm dược tnh của rắn. Bm bịp ngm rượu cng vi vị thuốc bắc chữa chứng đau lưng, mỏi gối, lm cnh đn ng thm sung sức.

Nn dn miền Nam coi rượu bm bịp l một rượu qu, trị nhức mỏi v cứng gn cốt. Ở nơi c bm bịp lm tổ người ta thường đến tổ bm bịp mới sinh con, bẻ gy chn những con bm bịp con, sau đ chờ cho mẹ chng tha những cy thuốc về trị bệnh cho chim con. Lc bấy giờ bắt chim non v cy thuốc
(nếu c) đem về ngm rượu, v cho rằng trong con bm bịp con c chứa những cy thuốc c đặc tnh tiếp cốt vừa được bm bịp mẹ mớm cho.

Cch ngm : bm bịp 2 con để nguyn tnh, tiểu hồi 6g, rượu trắng 2 lt. Ngm trong 3 thng l c thể dng được.

C những bi thuốc ngm rượu khc :

- Bm bịp 2 con
(1 lớn, 1 nhỏ) lm thịt, để tươi; tắc k 1 con, lm thịt, phơi kh; củ sm cau 100 g phơi kh. Tất cả ngm với 1 lt rượu 30-40 độ, cng lu cng tốt. Ngy 2 lần, mỗi lần uống 30 ml.

Ruợu bao tử nhm
Nhm l loi hay bới đo để ăn rễ những cy thuốc mọc su dưới đất, nn dn miền Nam cũng bắt nhm mổ lấy bao tử ngm rượu cho rằng rất tốt. Con nhm chữ Nho l Ho trư (nhm chồn) v Thch vị (nhm chuột), nhưng trong Tuệ tĩnh ton tập th khng thấy ni đến dng bao tử nhm m chỉ ni thịt của nhm chồn s ẽ lm tiu bệnh cổ trướng (bụng bng nước), trị nhiệt phong; cn da nhm chuột (nhm gai) giết được trng bệnh trĩ, đau lưng, đau bụng. Sch thuốc Trung Hoa khng thấy ni về rượu ngm bm bịp v bao tử nhm như ở xứ ta.

Ruợu Nhung
Nhung l gạc non của con hươu khi ci gạc gi rụng đi, c mu đen xm hay vng mơ, nếu mọc vo tiết Hạ Ch th gọi l m nhung, bổ phần m huyết; cn mọc vo tiết Đng Ch th gọi l lộc nhung, bổ phần dương kh. M nhung thường lớn hơn lộc nhung. Cn về phẩm chất, thường ty theo xuất xứ : gạc nhung vng Chợ Bờ
(miền Bắc) tốt 10, vng Thanh ha tốt 8, vng Lo th xấu, vng Đ lạt vừa dng. Ở vng bin giới gip hai nước Việt Trung, cc li bun bn gạc Nhung phần lớn mua lại từ Thi Lan cũng khng được tốt. Ni chung, về trị liệu th Nhung tư m bổ thận, chữa bệnh m hư lao tổn v những chứng thuộc phần huyết (phụ nữ cũng nn dng) hoặc gn xương lưng gối đau nhức (phục vụ người gi).

Cch ngm : 20-40g nhung hươu trong 500ml rượu, sau 7 ngy c thể dng được; hoặc nhung hươu 30g, bỏ lng thi lt, sơn dược 30g, cho cả 2 dược liệu vo ti lụa buộc lại cho vo bnh rượu khoảng 500-1.000ml, ngm trong 7 ngy c thể lấy ra uống. Mỗi ngy uống 3 lần, mỗi lần 1 tha, chừng 30ml. Thng thường Nhung phối hợp với Sm. Sm đy l Nhn sm m xứ ta khng c nhưng mua tại cc tiệm thuốc Bắc lớn th c.

Ruợu Lộc Nhung của Trung Hoa
(kn chọn hươu ở Liễu Ninh hay Ct lm) thường ngm thm gn hươu, cc vị thuốc bắc như bắc kỳ, thục địa v nhiều vị khc. Phn chất Lộc Nhung thấy những thnh phần : Steroids, Cholesterol; về chất bo lipids c proteolipids, ganglioside, sphingomyeline; v muối khong th c Calcium phosphate, Calcium carbonate.

Rượu hổ cốt
Trong họ Mo, cọp l loi động vật to khỏe nhất. Đầu to trn, cổ ngắn, tai nhỏ ngắn; bốn chn to khỏe, mng rất sắc v nhọn, đui di bằng nửa thn, c gi trị kinh tế rất lớn, thịt ăn ngon v bổ, da thuộc để trang tr hay nhồi thnh cọp bng; cn xương cọp dng lm thuốc chữa bệnh yếu xương, vim xương.

Trung bnh một bộ xương cọp lớn nặng từ 10 c thể ln đến 16 kg, cn cọp nhỏ chỉ cho xương chỉ chừng 4-5 kg. Căn cứ vo sức nặng của bộ xương, người ta xc định được gi trị v phẩm chất của Cao Hổ Cốt, v gi mua xương cọp cũng đ khc nhau. Bộ xương cọp dưới 4 kg được coi l loại xấu.

Ton bộ xương cọp đều tốt trong việc nấu cao, nhưng xương 4 chn v xương đầu được coi qu nhất, đặc biệt xương chn trước khng thể thiếu, v tỷ lệ xương chn trước c một lỗ hổng đặc biệt gọi l mắt phượng, c thể dng phn biệt thực giả.

Theo kinh nghiệm người miền ni, khi nấu cao hổ cốt t khi sử dụng một loại xương cọp, m phối hợp với xương nhiều con vật khc v cc vị thuốc thảo mộc như thin nin kiện, địa lin v.v V theo kinh nghiệm, toa Hổ cốt mộc qua ngm rượu rất thng dụng.

Phn chất Hổ cốt th thấy c nhiều Kalium carbonate hay muối bồ-tạt. Sch Trung Hoa tr tửu từ điển ni rằng, bo chế Hổ cốt tửu Bắc kinh
(chắc l rượu vua dng), ngoi xương ống chn cọp (hĩnh cốt) l chnh, cn ngm thm đủ thứ như nhn sm, lộc nhung, xạ hương, hồng hoa, mộc qua, nguyn hoạt, ngưu tất cọng cả thẩy 147 vị thuốc bắc.

Nn khi nấu tốt nhất kiếm đủ 5 bộ xương : gồm một cọp, một khỉ, một sơn dương v xương cọp l vị thuốc chủ yếu (vua) đi km theo hai vị thần
(quan), c nghĩa c vua c quan.

Tại nước ta t khi thấy dng xương cọp lm thuốc, nhưng tại Trung Hoa người ta dng xương 4 chn, xương đầu v xương cổ, nhưng phải loại xương mu vng mới tốt. Khi dng lấy chy đập vỡ, cạo bỏ tủy, đổ bằng rượu hay bằng dấm. Rồi nướng trn than thnh mu vng nhạt dng để sắc uống hay dng ngay xương ny để ngm rượu.

Xương v cao hổ cốt l một vị thuốc rất được tn nhiệm trong dn gian, chủ yếu dng trong những bệnh đau xương, t thấp, đi lại kh khăn, đau nhức v cn dng trong những bệnh cảm gi hay bị đin cuồng.

Một hnh thức dng cao hổ cốt lm thuốc bồi dưỡng : lm thịt một con g gi, mổ bỏ ruột. Cho vo bụng con g một miếng cao hổ cốt nặng chừng 10 20g. Rồi đặt con g c cao hổ cốt vo một ci nồi đất hoặc nồi trng men (trnh nồi kim loại) c nắp. Thm vo một chn rượu nhỏ, khng cho nước vo nồi. Đặt tất cả vo nồi để nấu cch thủy. Nước trong thịt con g sẽ ha tan cao v cc chất trong thịt g cho thật chn nhừ. Chỉ lấy chất nước tiết ra m cho người đau yếu ăn.

Cn theo dn d th cch chế biến, lấy một bộ xương ống chn hổ sao vng, gi nhỏ rắc men ủ thnh rượu; hoặc cho vo trong ci bao bằng vải rồi dầm rượu. Cng dụng : Rượu cao hổ cốt chữa đau trong ống chn, nhức cc khớp xương v chữa thận, bng quang lạnh.

Rượu ra
Ra sống lu đến 500 năm, d nhịn đi hai ba thng cũng khng chết. Chế Qui nhục tửu bằng cch lấy thịt ra ha lẫn với men, rồi ủ cho thnh rượu. Ruợu ny chữa chứng ho lu năm, chứng phong co quắp tay chn hay bại xuội. Mu ra l Qui bản trị cc chứng xch đi, bạch đi, thấp nhiệt lở ở hạ bộ, chứng trĩ v thp trẻ con khng liền được. Phn chất mu ra thấy c nhiều muối Calcium. Ngoi ra, sch Trung Hoa c ni về Qui giao tửu dng mu ra đen nấu thnh cao, rồi ngm rượu với cu kỷ, kim anh tử, đảng sm, đương qui; c tc dụng tư m, bổ thận, cường thn trng thể . Qui Lộc tửu rất qu lại dng mu ra
(qui bản), nhung hươu v 10 vị thuốc khc m chế ra.

Rượu tắc-k
Muốn rượu c cng hiệu phải ngm tắc k cn nguyn đui, nếu c cả con đực v con ci đang dnh chặt với Rượu nhau th cng tốt. Tắc k vị mặn, tnh bnh, hơi độc, cng dụng hư lao, ho lao, ho ra mu, hen suyễn, tiểu đường
(đi tho đường), suy nhược thần kinh, liệt dương, di mộng tinh, suy giảm khả năng tnh dục (đy l thứ rượu ng uống b khen ngon thật tuyệt vời). Khi dng bỏ mắt v kỳ trn sống lưng, tẩm rượu nướng kh mới dng.

Cn khi ngm tắc k bao giờ người ta cũng ngm với một số vị thuốc khc như nhn sm, hạnh nhn, phục linh. Ngm cng lu cng tốt.

Trong Nam phn biệt tắc-k
(hay cắc-k) với cắc-k kỳ nhng : Theo Việt Nam tự điển của L văn Đức & L ngọc Trụ, tắc k l loi b st di độ 20 cm, bụng to đui ngắn, sống trong kẹt hc, khng ưa nh sng, thường ku ban đm (c những loại tắc k bng, tắc k lửa). Cn cắc-k kỳ nhng l loi b st mnh ba gc thon di, gy c gai, đui di, mnh mu xanh, tm vng đỏ đổi mu ty theo chỗ, sống trn cy cối, ăn sau bọ, đẻ trứng thật nhiều dưới đất su. (Cắc-k kỳ nhng hay cn gọi cắc k lục chốt chỉ thuộc hạng thấp thỏi chầu ra).

Tắc- k c tn chữ nho l cp-giới, đọc theo m Tu l Ke-Chieh, kỳ thực l tiếng ku khi chng muốn bắt cặp, con đực ku tắc tắc như con thạch sng, con ci đp k.

Sch thuốc Trung Hoa ni tắc k rất nhiều ở Quảng Đng v Quảng Ty. Hiệu lực lm thuốc của tắc k l phải c đủ nguyn ci đui; khi người ta rnh bắt n, n thường cắn đui bỏ chạy. Khi tắc k đực ci bắt cặp th chng m nhau st, rồi cng t xuống đất m man khng cn biết trời trăng, kh m gỡ ra được. Do đ, người ta mới bắt cả cặp bỏ v rượu, hấp rồi phơi kh để bn l thuốc khch dm cường dương.

Tắc k vị mặn, tnh bnh, hơi độc, cng dụng khai phế kh, chữ hen suyễn, ho lao, lợi thủy thng kinh, chữa qu gẫy. Mắt n độc, nhưng đui lnh.. Khi dng bỏ mắt v kỳ trn sống lưng, tẩm rượu nướng kh mới dng. Con no đứt đui th dược lực km khng nn dng.

Theo sch Trung Hoa Tr Tửu từ điển, Cp giới tửu đủ 2 con đực ci dnh cặp mới thiệt tốt. Người ta dng cắc k cn tươi sống phối hợp với lộc nhung, đảng sm, cu kỷ tử , vin nhục, huỳnh tinh, hoi sơn, hắc to, tỏa dương, đương qui, bắc k, nhục thung dung, xuyn khung cng vi thứ linh tinh khc ngm trong rượu gạo thứ thiệt. Hương vị rượu rất thuần ha, hiệu lực nui m, bổ thận, bổ huyết dưỡng nhan
(bổ mu v lm tăng sắc đẹp ở phụ nữ).

Những cng thức khc
- Tắc k 50g; ba kch, h thủ , hong tinh hoặc thục địa mỗi vị 100g; đại hồi 10g. Tắc k ngm với đại hồi trong rượu 35 độ để được 30 0ml. Cc dược liệu khc cũng ngm với rượu 35 độ để được 700 ml. Ha lẫn hai rượu với nhau, thm 100g đường knh
(đ nấu thnh sir) để thnh 1 lt. Lọc kỹ, ngy uống 1-2 lần, mỗi lần 15-20 ml sau bữa ăn hoặc trước khi đi ngủ.

- Hoặc Dm dương hoắc 12g; ba kch, sa sm mỗi vị 16g; thỏ ty tử, nhục thung dung, kỷ tử mỗi vị 12g; đỗ trọng, đương quy mỗi vị 8g; cam thảo 6g; đại to 3 quả. Tất cả thi nhỏ, phơi kh, ngm với 1 lt rượu 35-40 độ
(cng lu cng tốt). Uống trong vng 1 tuần.

- Dm dương hoắc 60 g, ngi tằm đực 100 g, kim anh 50 g, ba kch 50 g, thục địa 40 g, sơn th du 30 g, ngưu tất 30 g, kỷ tử 20 g, l hẹ 20 g, đường knh 40 g. Tất cả ngm với 2 lt rượu 40 độ. Ngy uống 3 lần, mỗi lần 30 ml trước hai bữa ăn chnh v khi đi ngủ.

Rượu c ngựa (cn gọi Hải M)
Hải m đ chế biến 30g, bn long sm 30g, cốt toi bổ 20g, long nhn 20g. Tất cả ngm với một lt rượu trắng trong 5-7 ngy, cng lu cng tốt. Ngy uống 20-40 ml. Người khng uống được rượu đặc, pha thm nước v mật ong m uống