Tại một lò bánh trung thu ở thôn Đông, xã Xuân Đỉnh, Từ Liêm, Hà Nội, ông chủ tên Th. xúc một thìa bột, từ từ rắc đều vào chảo bí đang sôi sục. Chỉ năm phút sau, những miếng bí đục màu đã chuyển sang trắng. Theo ông, mứt bí, một loại nguyên liệu không thể thiếu của chiếc bánh trung thu, phải trải qua hàng chục công đoạn xử lý bằng bí quyết nhà nghề. Mứt bí để làm bánh dẻo phải thật trắng. Không có một phương pháp nào thay được thuốc tẩy. Chỉ cần một thìa nhỏ cũng đủ cho 10 kg bí thành phẩm.

Ông Giá, một người làm bánh thuê cho cơ sở trên, cho biết thêm loại thuốc tẩy này được bán nhiều ở hàng khô các chợ lớn và trên phố Hàng Buồm, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Theo ông, thông thường hạn sử dụng bánh trung thu chỉ kéo dài khoảng 10 ngày. Nhưng cơ sở sản xuất thường phải cho thuốc để kéo dài thời gian sử dụng lên 45-50 ngày. Một số cơ sở ở đây phải thêm vào đó một số hóa chất bảo quản như bột chống mốc cho vỏ bánh, bột chống thiu, thối cho nhân bánh để bánh được lâu.

Tại cơ sở bánh trung thu TV xã La Phù, thị xã Hà Đông, Hà Tây, những can, lọ đựng chất phụ gia làm bánh trung thu xếp chật một góc nhà. Trong can, những chất lỏng đủ màu in toàn chữ Trung Quốc. Nhiều can lọ và những túi nilông khác chỉ ghi ký hiệu H, SS... bằng bút dạ nét to, chữ viết tay. Nguyên vật liệu dùng để làm bánh như trứng, thịt gà... thường không rõ nguồn gốc.

Tại phố Hàng Buồm, Hà Nội, chất phụ gia bán hầu hết in chữ và nhãn mác Trung Quốc, không ghi thành phần, hướng dẫn sử dụng hay địa chỉ cơ sở sản xuất bằng tiếng Việt. Nhiều loại không có nhãn mác, được đựng trong các thùng nhựa, xô nhựa, can lớn hoặc pha thành những gói nhỏ, ghi công dụng bằng chữ viết tay.

Bà chủ quầy hàng chất phụ gia bánh kẹo Tuyết Quỳnh nói, đó là hàng của Mỹ, Nhật, Thái Lan và Trung Quốc. Khi phóng viên chỉ một gói bột trắng trên đề chữ “mốc Mỹ” bằng chữ viết tay, bà Tuyết cho biết đó là bột chống mốc cho bánh kẹo, giá 50.000 đồng/kg. Cùng loại nhưng của Trung Quốc, giá 25.000 đồng/kg. Loại thuốc tẩy trắng bí của Trung Quốc cũng được cất giữ trong nhà.

Bà Tuyết nói: “Loại này rất hắc, chị không bày lên quầy”. Hỏi cách sử dụng, bà lắc đầu: “Có khách mua là bán thôi, sử dụng như thế nào thì em phải tự tìm hiểu lấy”. Hàng Trung Quốc rẻ, mùi rất khó chịu, tác dụng lại nhanh và mạnh hơn loại hàng khác nên rất được người sản xuất ưa dùng.

Theo ông Phương Văn Nhu, trưởng phòng chỉ đạo tuyến, Cục Vệ sinh an toàn thực phẩm, hầu hết cơ sở làm bánh trung thu ở Xuân Đỉnh đều sử dụng chất tẩy trắng bí. Mẫu bí Xuân Đỉnh mà phòng vừa xét nghiệm cho thấy bí trong nhân bánh có chất hydro sunfit chứa lưu huỳnh. Loại chất này nếu cho quá nhiều sẽ gây hại sức khỏe. Ông Nhu thừa nhận gần đây có nghe nói một số chất tẩy trắng tương tự như xà phòng cũng được một số người tham rẻ đưa vào sử dụng. Theo ông, những loại phụ gia đựng trong can, chai lọ không có nhãn mác, không in tiếng Việt, không có nguồn gốc rõ ràng, thành phần và hướng dẫn sử dụng bằng tiếng Việt không được phép dùng.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Khải, Giám đốc Trung tâm Điện hoạt hóa, cũng khẳng định chất hydro sunfit chứa lưu huỳnh có tính sát trùng cao nhưng độc hại, nếu ăn vào sẽ tích tụ trong cơ thể gây ung thư và nhiều bệnh khác... Nếu sử dụng chất này để tẩy bí phải ngâm rửa rất lâu bằng nước mới có thể loại hết chất tẩy. Chất chống thiu, mốc thành phần chủ yếu là natri sobat hoặc axit sobic, tinh khiết, rất đắt tiền. Ông Khải nói việc dùng chất tẩy trắng có trong xà phòng để tẩy bí rất nguy hiểm. Chất này chỉ dùng để nhuộm, giặt tẩy quần áo, chùi rửa sàn nhà, bồn cầu chứ không dùng để ăn.