Vịnh Sử Thời Nhà Tiền Lê


Sơ Lược Bối Cảnh Lịch Sử:

· Sau khi vua Đinh Tiên Hoàng và Nam Việt Vương Đinh Liễn bị tên Đỗ Thích ám sát, nhà Đinh bắt đầu suy vong. Vua nối ngôi là Đinh Tuệ mới 6 tuổi, nên việc triều chính đều do bà Dương Thái Hâu (Dương Vân Nga) và quan Thập Đạo Tướng quân Lê Hoàn quyết định. Trong nước, các quan Đại thần như Nguyễn Bặc, Đinh Điền nổi lên chống Lê Hoàn, trong khi Nhà Tống nhân cơ hội muốn sang xâm chiếm nước Nam.

· Trong buổi xuất quân đánh Tống, tướng Phạm Cự Lượng đã cùng tướng sĩ ba quân kéo vào triều đình để suy tôn Lê Hoàn lên làm vua. Thấy thế, Thái Hậu Dương Vân Nga bèn sai lấy Hoàng Bào khoác cho Lê Hoàn để tỏ ý ưng thuận.

· Vua Lê Đại Hành là người tài giỏi và cao ngạo: Trong nước dẹp yên được cuộc nổi dậy của nhóm Đinh Điền, Nguyễn Bặc, Phạm Hạp. Phía Nam đánh bại Chiêm Thành, phía Bắc phá tan quân Tống.

· Ngoài việc đánh dẹp, Lê Đại Hành đã cho sửa sang phương tiện giao thông, đào kênh và mở đường bộ từ cửa Nam Giới đến châu Địa Lý (thuộc Chiêm Thành) về phía Nam, khởi sự cho cuộc Nam tiến sau này.

· Về văn học nghệ thuật, tuy vua Lê Đại Hành chưa mở khoa thi, nhưng qua việc đối đáp thơ giữa sứ nhà Tống tên là Lý Giác và Thiền sư Pháp Thuận cũng đủ thấy tài văn học của người nước Nam thời bấy giờ không thua kém gì người nước Tống (1) . Vua Lê cũng đưa về nước Nam nhiều kỹ nữ Chiêm Thành.

· Về Phật giáo, trong cuộc chinh phạt Chiêm Thành, vua Lê Đại Hành đã đem theo về một nhà sư người Thiên Trúc.

· Chỉ tiếc rằng các vua nối tiếp không theo được nghiệp cha, mà trái lại vua Long Đĩnh còn tàn ác vô đạo, khiến lòng người ly tán, cơ nghiệp nhà Tiền Lê vì thế đã chuyển sang nhà Lý vậy.

Lê Đại Hành làm vua được 24 năm, thọ 65 tuổi, truyền 3 đời vua, cả thẩy là 29 năm.
- Lê Đại Hành (980-1005)
- Lê Trung Tông (1005)
- Lê Long Đĩnh (1005-1009)

Chú thích:(1) Theo Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, sách đã dẫn trang 224 & 225, nhà Tống sai Lý Giác đi sứ sang Đại Cồ Việt. Biết Lý Giác thích thơ, vua Lê Đại Hành bèn sai Thiền sư Pháp Thuận giả làm người coi sông ra đón. Thấy đôi ngỗng trên mặt nước, Lý Giác ngâm rằng:
“Nga nga lưỡng nga nga,”
“Ngưỡng diện hướng thiên nha”.
(Ngỗng ngỗng hai con ngỗng,
Ngữa mặt nhìn chân trời).

Pháp sư đang cầm chèo, theo vần làm hai câu thơ nối tiếp:

“Bạch mao phô lục thủy,”
“Hồng trạo bãi thanh ba.”
(Nước lục phô lông trắng,
Chèo hồng sóng xanh bơi)

Khi về đến sứ quán, Lý Giác còn làm thơ dâng tặng lên vua Lê và ca tụng vua nước Nam không khác gì vua nước Tống. Vua Lê sai nhà sư Khuông Việt làm bài hát để tiễn đưa sứ giả, lời và ý thơ thật thắm thiết. Bản dịch bài hát này của Hà Văn Tấn như sau:

“Nắng tươi gió thuận cánh buồm giương,
Thần tiên lại để hương.
Vượt sóng xanh muôn dặm trùng dương,
Về trời xa đường trường.
Tình thắm thiết,
Chén lên đường,
Vin xe sứ vấn vương.
Xin đem thâm ý vì Nam cương,
Tâu vua tôi tỏ tường”.



Thái Hậu Dương Vân Nga: "Công" Và "Tội”

Dương Vân Nga là vợ vua Đinh Tiên Hoàng, mẹ vua Đinh Tuệ (Đinh Toàn). Sau khi vua Đinh bị Đỗ Thích sát hại cùng với con trưởng là Đinh Liễn, Dương Hậu được phong là Thái Hậu nhiếp chính cùng với Phó Vương Lê Hoàn giúp vua Đinh Tuệ còn quá nhỏ. Trước cảnh nguy biến, quân Tống xâm lăng ngoài cõi, Thái Hậu đã đồng tình với quân tướng do Phạm Cự Lương khởi xướng, tôn quan Thập Đạo tướng quân Lê Hoàn lên làm vua. Bà sai lấy long bào khoác lên người Lê Hoàn, chứng tỏ sự nhường ngôi là chính nghĩa. Về sau bà Dương Vân Nga trở thành một trong 5 Hoàng Hậu của vua Lê Đại Hành.

Quyết định của bà Thái Hậu Dương Vân Nga, đã gây nên một vụ tranh cãi sôi nổi giữa những nhà viết sử: Dương hậu có “công” hay có “tội”? Những sử gia chịu ảnh hưởng nặng nề của Nho giáo như Ngô Sỹ Liên, Ngô Thời Sỹ, Trần Trọng Kim...đều kết án Dương Hậu rất nghiêm khắc. Trái lại, Lê Văn Hưu, Phạm Văn Sơn, Hoàng Công Khanh đều tỏ ra thông cảm với hoàn cảnh đặc biệt của bà Thái Hậu Dương Nga lúc bấy giờ.Quyết định nhường ngôi của Dương Hậu để Lê Hoàn có chính nghĩa đánh Tống bình Chiêm, quả là một quyết định sáng suốt, đáng kính phục và đáng biết ơn của hậu thế, mặc dù có thể đã gây thiệt hại phần nào cho quyền lợi riêng của dòng họ nhà Đinh.

Chiến Công Đánh Tống Bình Chiêm Của Vua Lê Đại Hành

Năm 981 quân Tống do Hầu Nhân Bảo và Tôn Toàn Hưng chỉ huy tiến vào mặt Lạng Sơn, và Lưu Trừng đem thủy quân tiến qua ngả Bạch Đằng giang. Vua Đại Hành dẹp yên nội loạn rồi, bèn đem quân đánh giặc Tống: Một mặt vua ra lệnh ngăn không cho thủy quân địch vào cửa Bạch Đằng với hệ thống cọc nhọn cắm hai bên bờ sông, khiến địch nghi ngại, phải lùi bước chờ xem bộ binh hành động ...

Mặt khác, vua dùng kế trá hàng, bắt được Hầu Nhân Bảo, sai đem chém. Bộ binh của Tôn Toàn Hưng đã đi sâu vào nội địa đất Việt, thấy thế bèn bỏ chạy, bị quân Nam phục kích giết chết quá nửa và bắt được 2 bộ tướng. Lưu Trừng chỉ huy thủy quân, thấy bô binh thua, cũng kéo quân bỏ chạy.

Vua Lê Đại Hành chiến thắng quân Tống và vỗ yên mặt Bắc xong, bèn đem quân về mặt Nam hỏi tội Chiêm Thành việc bắt giữ sứ giả nước Nam khi quân Tống sang xâm lăng Đại Cồ Việt. Lê Đại Hành chiếm giữ được kinh thành nước Chiêm, bắt nước Chiêm Thành phải triều cống.

Oai Danh Của Vua Lê Đại Hành

Nhà Tống rất kiêng nể vua Lê Đại Hành:

· Năm 993 phong vua Lê Đại Hành làm Giao Chỉ Quận Vương.

* Năm 997 gia phong vua làm Nam Bình Vương.

· Lê Đại Hành nhận phụng chiếu của vua Tống mà không lạy, nói là bị ngã ngựa đau chân.

· Đề nghị sứ giả nhà Tống giao nhận quốc thư ở biên giới. Vua Tống ưng thuận.

· Buông thả quân ở biên giới đánh phá trấn Như Hồng thuộc Châu Khâm cốt ý thăm dò tình hình nhà Tống, và răn đe sứ nhà Tống: “Nếu Giao Châu (Đại Cồ Việt) có làm phản thì đầu tiên đánh vào Phiên Ngung, thứ đến đánh Mân Việt, há chỉ dừng ở trấn Như Hồng mà thôi?”· Trương Quan nhà Tống dâng biểu mừng, nói dối vua Tống là Lê Đại Hành bị vua họ Đinh đánh đuổi, đã chết. Sau vua Tống biết là nói dối, đã xử phạt bọn Trương Quan.

· Đại Việt Sử Ký Toàn Thư viết: “Vua trừ nội gian mà lấy được nước, đuổi giặc ngoài để yên dân, trong nước thanh bình, bắc nam vô sự.”

· Sử thần Ngô sĩ Liên nói: “Vua đánh đâu được đấy, chém vua Chiêm Thành để rửa cái nhục phiên di bắt giữ sứ thần, đánh lui quân Triệu Tống để bẻ cái mưu tất thắng của vua tôi bọn họ, có thể gọi là bậc anh hùng nhất đời vậy.”

Thơ Ca Vịnh

Thái Hậu Dương Vân Nga

Một thân hai phận, gánh sơn hà
Vị nghĩa, quên mình danh thế gia
Giặc Tống ngoài biên toan cướp nước
Quân Nam trong ải tính xông pha
Hoàng bào chính nghĩa không minh định
Nhung giáp hy sinh tất nhạt nhoà
Giúp rập hai vua, đời nể trọng
Hoa Lư hương khói tượng Vân Nga
Vương Sinh

Trăng Tròn Soi Một Bóng Tiên

Thanh gươm giá ngọc nối nguyên hà (1)
Thiên định Hoa Lư với bách gia
Theo mạch thư hương xua khói phủ
Tìm vùng binh lửa xoá sương pha
Bạch Đằng dậy sóng danh không mất
Sầm Nứa khơi nguồn tiết chẳng nhòa (2)
Vật đổi sao dời như phận định
Đại Cồ (3) vẫn một bóng Hằng Nga
Sơn Khê

Nguyên Hà : Nguồn (2) Hai địa danh Lê Hòan diệt quân nhà Tống (3) Đại Cồ :tên nước ta dưới Triều Đinh

Nổi Lòng Thái Hậu Dương Vân Nga

Tang tóc chưa nguôi nỗi đoạn trường,
Giặc ngoài đã lấn chiếm biên cương.
Niềm riêng khôn tỏ, hờn sông núi,
Nghĩa lớn phơi bày, yên bốn phương.
Gánh vác giang san, vai nặng trĩu,
Cưu mang dòng giống, má phai hương,
Có công giúp nước bình Chiêm, Tống,
Nhưng lại vô duyên với thế thường!
Vương Sinh

Gió Lốc Đổi Chiều...(Họa 1)

Ngộ cảnh hoàng cung biến chiến trường
Vân Nga thái hậu quyết lòng cương
Tàn y xếp lại vì trăm họ
Cổ kính quăng đi bởi một phương
Minh vận anh hùng khơi quốc sắc
Thịnh phần thục nữ gợi thiên hương
Than ôi, gió lốc xoay chiều đổi
Tơi tả danh thơm cũng lẽ thường
Sơn Khê

Thái Hậu Dương Vân Nga (Họa 2)

Chiếc bóng con thơ gánh dặm trường
Trong ngoài trên dưới kỷ cùng cương
Ân vua gìn giữ nguyên bờ cõi
Nợ nước thề nguyền vẹn bốn phương
Quốc biến không màng danh tiết liệt
Gia suy nào quản chuyện dư hương
Thanh xuân nghiêp cả thương trăm họ
Nguyệt xế kệ kinh lánh cõi thường
Vũ Thị Thiên Thư


Lê Hoàn: Anh Hùng Nhất Đời

Giữa lúc non sông sắp ngả nghiêng
Anh hùng uy dũng tuốt gươm thiêng
Quân Chiêm khiếp vía ngoài Nam ải
Lính Tống kinh hồn chốn Bắc biên
Ngoại tặc tham tàn, lòng cả giận
Nội thù hỗn loạn, dạ sao yên?
Lên ngôi Hoàng Đế bình thiên hạ
Giữ nước an vui một cõi riêng!
Vương Sinh

Thái Hậu Dương Vân Nga*

Vân Nga thổn thức khóc Tiên Hoàng
Tang chế chồng con, đông mới sang (1)
Mưa đổ hai hàng, thời biến đổi
Bão cuồng bốn cõi, thế y chang!
Trị an thiên hạ, so vua Thuấn (2)
Chấp chính triều trung, ví đế Thang (3)
Phụ nữ phương nam đâu kém cỏi
Chống nhà, giữ nước tựa cây ngàng!
Vương Sinh

* Họa nguyên vận bài thơ “Mầu áo hỏa hoàng” của Văn Lu.

(1) Vua Đinh Tiên Hoàng và con trưởng là Đinh Liễn bị Đỗ Thích ám sát vào mùa đông tháng 10 năm kỷ mão (979)
(2), (3) Hai vị vua tài giỏi bên Tàu