|
Sau Bức Màn Đỏ: hậu trường chính trị Việt Nam sau 1975
(13) Hoàng Dung
Thời gian chờ đợi kư kết thỏa ước
càng kéo dài càng bất lợi cho Việt Sự chần chừ thay đổi ư kiến của Lê Khả Phiêu đă làm nản ḷng phe đổi mới, trong khi mấy tháng sau Lê Khả Phiêu vẫn lại chấp thuận cho kư kết thỏa ước cũng đă làm cho phe bảo thủ bất b́nh. Điều này xảy ra là do thái độ của Lê Khả Phiêu đối với Trung Hoa. Mới đầu Lê Khả Phiêu thay đổi ư kiến không dám kư thỏa ước với Hoa Kỳ là v́ cùng với Đỗ Mười, Lê Khả Phiêu sợ làm mất ḷng Trung Hoa. Lúc sau, sau khi Trung Hoa đă kư th́ Lê Khả Phiêu mới mạnh dạn hùa theo phe đổi mới. Đó là một trong những lư do khiến Lê Khả Phiêu đă bị mất chức trong khi chỉ được làm tổng bí thư mới hơn ba năm.
Trong khi khả năng
lănh đạo của Lê Khả Phiêu, dù xuất thân là một tướng lănh, được coi là yếu kém,
ưu điểm duy nhất của Phiêu là cuộc sống b́nh dị và gia đ́nh không bị tai tiếng.
Tiếng xấu duy nhất của đời tư Lê Khả Phiêu là có tin đồn Lê Khả Phiêu bị trúng
phải mỹ nhân kế của Trung Hoa, khiến cho thời gian Lê Khả Phiêu cầm quyền là
thời gian Việt Nam nhượng bộ Trung Hoa nhiều nhất, kể cả phải nhượng bộ đất đai
trong tranh chấp về biên giới. Tuy tin đồn không được kiểm chứng, nhưng thái độ
qui phục Trung Hoa của Lê Khả Phiêu đă được thể hiện rơ ràng. Sau khi Lê Khả
Phiêu, với tư cách tổng bí thư, sang thăm Trung Hoa vào tháng 2 năm 1999, phái
đoàn thương thuyết của Việt Nam đă bị áp lực để hoàn tất thỏa ước về biên giới
Việt Hoa trên đất liền trước năm 2000 và thỏa ước này đă được kư kết tại Hà Nội
vào cuối năm 1999 giữa Nguyễn Mạnh Cầm và Đường Gia Truyền (Tang Jiaxuan). Thỏa
ước là một thắng lợi ngoại giao lớn cho Trung Hoa, v́ ngoài việc được Việt Nam
nhượng bộ về đất đai, trong tháng trước, trong Hội Nghị Thượng Đỉnh Các Quốc Gia
ASEAN ở Manila, Trung Hoa đă từ chối không chịu kư vào bản đề nghị “qui tắc hành
xử” (code of conduct) trong những tranh chấp biên giới dù trên bộ hay trên biển.
Đạt được thỏa hiệp với Việt V́ thế cô về chính trị, không có kinh nghiệm lẫn kiến thức về kinh tế, và lên cầm quyền trong thời gian mà tệ nạn tham nhũng đang lan tràn trong mọi cấp của đảng viên, việc đầu tiên của Lê Khả Phiêu là mở hai đợt thanh lọc hàng ngũ Đảng và bài trừ tham nhũng. Chỉ trong tháng 7, 1999, Đảng trục xuất 200 đảng viên, thi hành kỷ luật 1,550 đảng viên khác, hàng ngàn viên chức khác bị sa thải. Tháng 10 năm 1999, Tổng Giám Đốc Thuế Quan Phan Văn Đính bị mất chức v́ quá nhiều cán bộ hải quan ăn hối lộ và buôn lậu. Người thay thế là Nguyễn Đức Kiên, tỉnh ủy tỉnh Hải Dương. Năm 2001, có hai tỉnh ủy viên bị loại, nhưng Việt Nam vẫn được thế giới xếp vào một trong những nước tham nhũng nhất. Tuy không tham nhũng cá nhân, nhưng v́ không có hậu thuẫn trong một Bộ Chính Trị luôn luôn có phe phái, Lê Khả Phiêu phải ưu tiên nâng đỡ những đảng viên cùng quê hương là tỉnh Thanh Hóa. Chẳng hạn khi Nguyễn Mạnh Cầm về hưu trong năm 2000, dù Vũ Khoan có khả năng và uy tín hơn, nhưng Lê Khả Phiêu lại áp lực để Nguyễn Dy Niên, người Thanh Hóa, lên thay. Vũ Khoan là người đầu óc cởi mở và chắc chắn sẽ không nhường nhịn Trung Hoa quá đáng như Lê Khả Phiêu. Ông ta đă từng viết trong một báo cáo về sử dụng ngân sách: “...nhiều thứ biết là chưa đúng, nhưng rất nhiều cán bộ lại biện lư lẽ rằng, Trung Quốc đă làm qua. Nhưng chúng ta phải hiểu rằng cái ǵ đúng ở Trung Quốc không chắc đă đúng ở Việt Nam. Thành quả của Trung Quốc là lớn, nhưng không thể mù quáng học tập theo, nếu cứ như vậy chúng ta sẽ lại mắc bệnh giáo điều, căn bệnh của những năm 80...” Tân Bộ Trưởng Ngoại Giao Nguyễn Dy Niên sinh năm 1935, tốt nghiệp cử nhân văn chương tại trường Banatas Hindu, Ấn Độ. Chuyến công du đầu tiên của Nguyễn Dy Niên khi mới lên nhận chức ngoại trưởng là sang thăm Trung Hoa ngay vào tháng 2 năm 2000. Ngoài Nguyễn Dy Niên, Lê Khả Phiêu cũng đă vận động chức vụ Bộ Trưởng Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn và Thứ Trưởng Nội Vụ cho những người cùng quê ở Thanh Hóa. Trong thời gian này, do áp lực của những bí thư tỉnh ủy miền Trung cùng với sự hỗ trợ của Lê Khả Phiêu và Trần Đức Lương, chính phủ quyết định tiến hành xây dựng xưởng lọc dầu tại Dung Quất, Quảng Ngăi. Xưởng lọc dầu Dung Quất là điển h́nh sự lăng phí của một nền kinh tế chỉ huy và duy ư chí. Địa điểm Dung Quất ở xa giếng dầu Bạch Hổ cả ngàn cây số, tất cả những chuyên gia đều nhận thấy về phương diện kinh tế không có lợi. Kể từ 1995 đến 2002, dù chính phủ đă đưa ra cho nhiều điều kiện thuận lợi, những tổ hợp công ty ngoại quốc như Total (Pháp), Conoco (Hoa Kỳ), LG (Đại Hàn), và những công ty khác của Mă Lai, Đài Loan đều lần lượt bỏ dở. Sau cùng là công ty Zaroubejneft của Liên Xô cũng phải chịu thua nửa chừng vào cuối năm 2002. V́ công tŕnh được dự trù một cách lạc quan là sẽ hoàn thành vào năm 2001, tỉnh Quảng Ngăi đă gửi hàng ngàn trẻ em con cái nông dân đi Vũng Tàu học căn bản về kỹ nghệ dầu khí và kư giao kèo với trường Đại Học Địa Chất để đào tạo cấp tốc hàng trăm kỹ sư dầu khí, dự trù về làm cho xưởng lọc dầu. Tất cả những trẻ em và sinh viên ra trường trở về đều thất nghiệp hoặc phải đi làm những công việc lao động khác. Nhà máy nước xây dựng lên dự trù cung ứng cho xưởng lọc dầu mỗi tháng 15 ngàn thước khối cả năm 2001 chỉ bán được có 16 ngàn thước khối. V́ Bộ Chính Trị không thể mất mặt bỏ ngang, tới tháng 2 năm 2003, không c̣n ai chịu đầu tư, chính phủ Việt Nam phải đứng ra tự đảm nhận. Số vốn mới đầu năm 1996 dự trù 1.3 tỷ Mỹ kim nay đă tăng lên 3 tỷ. Tất cả những phần kỹ thuật như thiết kế, trang bị, điện toán điều hành đều phải mướn những công ty ngoại quốc. Công tŕnh dự trù hoàn tất năm 2002 đă bị triển hạn dần cho tới năm 2008 và sau khi hoàn tất, hy vọng sẽ thỏa măn 40% nhu cầu dầu hỏa trong nước. Do t́nh trạng không thống nhất giữa Đảng và chính phủ, từ năm 1997, Việt Nam đă không thể có một biện pháp mạnh mẽ nào nhằm cải thiện kinh tế. Trong mấy tháng đầu năm 1998, có khoảng 10% công ty ngoại quốc ở Việt Nam đóng cửa, kể cả 4 nhà băng Đại Hàn. Mặt khác, số lượng lúa gạo và cà phê xuất cảng cũng bị giảm sút. Tiền nước ngoài đem vào đầu tư không bằng một nửa năm trước. Tệ hơn nữa, cuối tháng 11 năm 1997, Thủ Tướng Nga Chernomyrdyn ghé thăm Việt Nam, mục đích chính là để đ̣i nợ. Một điểm gai góc giữa hai nước là Việt Nam vay bằng tiền roubles của Nga, nhưng đồng tiền này đă xuống giá quá nhanh nên khi Liên Xô đ̣i 1.7 tỷ Mỹ kim, Việt Nam cho là quá cao. Nhờ Liên Xô được coi như một “người bạn truyền thống”, hai bên sau này cũng đạt được một thỏa ước, theo đó Việt Nam sẽ trả góp trong 23 năm (một phần nhỏ trả bằng tiền mặt, c̣n lại trả bằng hàng hóa hay dịch vụ). Hội Nghị Trung Ương Đảng kỳ sáu vào Tháng Mười năm 1998 tuy công nhận sự phát triển kinh tế đă chậm lại nhưng lại chỉ kêu gọi phát triển nông nghiệp để đối phó với t́nh thế, ngoài ra mục tiêu chính của hội nghị vẫn là làm sao kiện toàn bộ máy Đảng, thanh lọc hàng ngũ đảng viên. Hội nghị cũng không bầu người nào thay thế ủy viên Bộ Chính Trị Đoàn Khuê vừa mới chết. Dưới ảnh hưởng của phe bảo thủ, hiệp ước thương mại song phương với Hoa Kỳ bị ngăn chận. Bất măn trước sự thụ động của trung ương, trong năm 2000, thành phố Hồ Chí Minh phải đơn phương t́m biện pháp để giữ chân những nhà đầu tư ngoại quốc. Họ tự động giản dị hóa thủ tục, cho phép những nhà đầu tư đă được thành phố chấp thuận có thể tiến hành công việc làm ăn nếu sau hai tuần vẫn chưa được sự phê chuẩn từ Hà Nội. Những nhà đầu tư nhỏ có thể bắt đầu kinh doanh không cần sự chấp thuận của chính phủ trung ương, và các viên chức của thành phố HCM sẽ họp một tháng hai lần để giải quyết nhanh chóng khó khăn mà những nhà đầu tư ngoại quốc gặp phải. Tuy nhiên, v́ thấy sự phát triển kinh tế mỗi ngày một suy kém và thấy Trung Hoa đă nhanh chân kư trước, Hội Nghị Trung Ương Đảng lần thứ 10 (khóa VIII) họp vào tháng 7, 2000 cuối cùng cũng bỏ phiếu chấp thuận thỏa ước song phương với Hoa Kỳ và cho phép mở thị trường chứng khoán tại thành phố Hồ Chí Minh. Người được cử sang Hoa Kỳ kư thỏa ước thương mại song phương là Vũ Khoan, vừa được cử sang làm Bộ Trưởng Bộ Thương Mại Thay Trương Đ́nh Tuyển. Cũng vào dịp đầu năm 2000, Bí Thư Thành Ủy thành phố Hồ Chí Minh là Trương Tấn Sang được điều về Hà Nội làm Trưởng Ban Kinh Tế Trung Ương Đảng. Người thay Trương Tấn Sang là Nguyễn Minh Triết. Cựu Trưởng Ban Kinh Tế Của Đảng là Phan Diễn đổi về làm bí thư thành ủy Đà Nẵng. Không hiểu v́ lư do ǵ, hai ủy viên Lê Xuân Tùng, Bí Thư Thành Ủy Hà Nội và Nguyễn Phú Trọng, Trưởng Ban Tư Tưởng Văn Hóa cũng đổi vị trí cho nhau. (C̣n tiếp)
|