Người Mỹ đến Iraq để làm ǵ?
Tuesday, March 20, 2007

Ngô Nhân Dụng

 

Alawi là một chú bé người Iraq 13 tuổi, các phóng viên đài NBC mỗi lần đi ra vào văn pḥng của họ ở Baghdad thường gặp chú trước ngôi nhà, chú biết mấy câu tiếng Anh để chào hỏi, lâu ngày thành quen. Alawi sống với cha mẹ và 5 đứa em. Người cha thất nghiệp, cho nên Alawi cũng lo kiếm tiền giúp gia đ́nh. Chú bé vác những b́nh đi bơm đầy hơi đốt giúp lối xóm, đem b́nh về được trả công. Lâu lâu chú c̣n bán xăng chợ đen. Chú thường đứng giữ chỗ cho những người hàng xóm khi họ xếp hàng mua xăng, được trả tiền. Mỗi ngày Alawi kiếm được vài đô la.

Hôm đầu Tháng Ba 2007 Alawi đứng xếp hàng chờ đến lượt người bán hàng bơm đầy b́nh hơi đốt cho ḿnh. Chung quanh là bến xe buưt, một khu chợ đông đúc, nhiều người thất nghiệp đang ngồi chờ coi có ai đến mướn trong một ngày hay không. Lính Iraq đứng gác để ngăn cản những người khủng bố, bọn này thường nhắm vào các chỗ đông người. Một người lính bảo Alawi chạy qua đường mua giúp anh ta ổ bánh ḿ. Alawi nhờ người bạn đứng bên trông b́nh hơi và giữ chỗ cho chú, cầm tiền của người lính rồi băng qua đường, chú lanh lẹ lách tránh một chiếc xe cảnh sát đang chạy ngang.

Đúng lúc đó th́ bom nổ.

Bản tin NBC ngày 7 Tháng Ba chấm dứt ở đó.

Khi Tổng Thống George W. Bush ra lệnh tấn công Iraq trước đây 4 năm, chắc ông nghĩ tới những trận đánh sắp xảy ra giữa quân đội Mỹ và quân Iraq của ông Saddam Hussein, số tổn thất sẽ lớn, không thể nào tránh được. Nhưng chắc ông khó tưởng tượng được 4 năm sau ở Iraq vẫn có những chú bé như Alawi chết giữa chợ, v́ bom khủng bố.

Khi những vị tướng cầm quân ra lệnh tấn công, họ biết một quyết định của họ sẽ gây nhiều tổn thất nhân mạng. Trong buổi tiếp xúc với độc giả để giới thiệu cuốn hồi kư của ông, tại pḥng hội Nhật Báo Người Việt, Đề Đốc Hồ Văn Kỳ Thoại đă nói về nỗi băn khoăn đó, nhiều lần ám ảnh trong đời binh nghiệp của ông. Có lần ông đă ra lệnh cho đoàn tàu biệt hải bắn vào cửa biển đối phương để giải cứu đồng đội; có lúc ông phải ra lệnh cho vị chỉ huy hải quân Việt Nam Cộng Ḥa bảo vệ Hoàng Sa tấn công trước những chiến hạm Trung Cộng, v́ biết thế nào hai bên cũng phải đánh nhau, đánh trước th́ được lợi thế. Mỗi lần như thế, Đề Đốc Hồ Văn Kỳ Thoại nói, lần nào ông cũng suy nghĩ rất lâu, nghĩ tới những binh sĩ bên ḿnh và bên địch sẽ bị hy sinh. Sự hy sinh của họ có đáng hay không? Có cách nào khác để tránh tổn thất nhân mạng cho cả hai bên mà vẫn đạt được mục đích chiến thuật hay không?

Trách nhiệm của người tổng tư lệnh quân đội c̣n nặng nề hơn rất nhiều so với những vị tư lệnh chiến trường. Một vị tổng thống khi ban lệnh tấn công mở đầu một cuộc chiến tranh là sẽ chịu trách nhiệm về biết bao nhiêu sinh mạng sẽ biến mất trên thế giới này, do mệnh lệnh của ḿnh, người bên ḿnh cũng như bên địch. Ḿnh sẽ phải chịu trách nhiệm đối với dân ḿnh, đối với người dân nước địch, sau cùng, đối với cả loài người. Họ sẽ phải suy nghĩ về mục tiêu tối hậu của cuộc chiến, cân nhắc giữa những mục đích đạt được mang lại lợi ích cho quốc gia ḿnh và cho thế giới chung quanh, so sánh với những tàn phá, hủy hoại. Nhà cửa, thành phố, hải cảng, phi trường, phá đi sẽ có ngày xây dựng lại được. Nhưng những mạng sống con người, mất đi là mất luôn không lấy ǵ thay thế được, nếu chúng ta tin rằng mỗi con người đều đáng quư, đều có giá trị riêng.

Những người quyết định chiến tranh sẽ phải suy nghĩ rất kỹ về khả năng đạt được mục tiêu của cuộc chiến. Cuộc chiến muốn đạt mục đích nào? Mục tiêu đó có lớn lao, quư báu, hoặc thiêng liêng tới mức đáng thực hiện dù phải hy sinh những mạng sống con người hay không? Có cách nào khác để đạt được cùng một mục đích đó mà không gây chiến hay không?

Sau bốn năm, số binh sĩ Mỹ thiệt mạng ở Iraq lên trên ba ngàn người và vài ba chục ngàn người bị thương tật. Binh sĩ, du kích và thường dân Iraq chết trên một trăm ngàn. Tổng Thống Bush đang hứa chiến dịch Iraq sẽ thành công mặc dù phải kiên nhẫn chờ đợi lâu. Nhưng nhân dịp cuộc chiến bước sang năm thứ năm, chúng ta có thể nh́n lại để thẩm lượng, hăy bắt đầu bằng mục đích mà chính phủ Bush nêu lên.

Chính phủ Mỹ muốn cuộc chiến tranh này phải đạt được mục đích ǵ?

Chúng ta có thể bỏ qua những lư lẽ lúc đầu chính phủ Bush dùng để biện minh cho việc tấn công Iraq, như tin t́nh báo sai lầm nói chế độ Hussein đă có vũ khí hủy diệt hàng loạt và đang t́m cách chế bom nguyên tử, những lư lẽ đó rất dễ thuyết phục đối với dân chúng Mỹ đang nóng ḷng sau vụ khủng bố 11 Tháng Chín năm 2001. Một lư do khác mà chính phủ Bush vẫn nhắc tới là liên hệ giữa chế độ Hussein và nhóm khủng bố al Qaeda, điều này cũng không c̣n ai tin nữa.

Mục đích quan trọng nhất mà Tổng Thống Bush nêu lên sau cùng, là truyền bá tư tưởng tự do, bành trướng thể chế dân chủ trên thế giới; bắt đầu với việc tấn công Iraq, xóa bỏ chế độ Hussein để tạo Iraq thành một quốc gia dân chủ, từ đó ảnh hưởng trên các nước Á Rập và Hồi Giáo trong vùng Trung Đông để họ cùng bước vào “thời hiện đại.” Để huy động dân chúng Mỹ và dư luận thế giới ủng hộ cuộc chiến Iraq, Tổng Thống Bush đặt cho họ một sự lựa chọn giữa “Tự do, Văn minh” và “Khủng bố, Man rợ.” Đó là phong trào khủng bố do một nhóm thiểu số cuồng tín trong Hồi Giáo cổ động; không phải chỉ nhắm vào nước Mỹ mà c̣n muốn hủy diệt cả “nền văn minh” của loài người.

Đó là mục tiêu lư tưởng mà chính phủ Bush vẫn đề cao, mặc dù gần đây ông Bush không c̣n nhắc đến chiêu bài đó nhiều nữa, v́ dư luận đă thấy nó viển vông, khó ḷng đạt được trong một đời người chứ đừng nói trong một hai nhiệm kỳ của một ông tổng thống Mỹ.

Nhưng tại sao một mục tiêu cao thượng như vậy lại trở thành viển vông?

Trước hết, quốc gia nào chọn một mục tiêu như vậy để theo đuổi, thế tất phải đóng vai tṛ một đế quốc. Hai chữ “đế quốc” bây giờ người ta nghe chỉ thấy nghĩa xấu. Nhưng cùng lúc họ đàn áp, bóc lột các dân tộc lệ thuộc, những kẻ khởi đầu các đế quốc thường cũng nêu những mục tiêu cao thượng cả. Đế quốc nhà Hán, nhà Đường ở Á Châu coi họ đă làm công việc truyền bá văn minh. Như trong sử sách họ vẫn ghi công ơn các thái thú Nhâm Diên, Tích Quang, Sĩ Nhiếp dạy dân Giao Châu trồng trọt, tập theo tục lệ lấy nhau có cưới hỏi, học biết lễ nghĩa, sống theo đạo lư Khổng Mạnh. Các đế quốc La Mă, Hy Lạp đều để lại những dấu tích của văn minh La Hy trên suốt dọc bờ biển Địa Trung Hải, sang tới Âu Châu bây giờ. Đế quốc Liên Xô trong thế kỷ trước nêu cao mục đích làm cách mạng thế giới lật đổ hệ thống kinh tế tư bản để loài người sống b́nh đẳng và ḥa thuận với nhau. Ngày nay, nhiều người Ấn Độ cũng công nhận Đế Quốc Anh đă để lại trên bán đảo lục địa Nam Á những định chế chuẩn bị cho nước Ấn Độ xây dựng chế độ dân chủ sau khi độc lập, trong đó có nền giáo dục, có hệ thống luật lệ, một guồng máy hành chánh không phụ thuộc chính trị, và tinh thần tôn trọng luật pháp thấm nhuần trong giới trung lưu thành thị.

Các đế quốc bắt đầu lung lay khi các dân tộc đ̣i quyền tự quyết, sau Thế Chiến Thứ Nhất. Nhưng họ chỉ thực sự tan ră khi chính người dân “mẫu quốc” của những đế quốc đó cũng thấy việc cưỡng bức để khai thác tài nguyên nước khác là trái với đạo lư, việc thống trị một đế quốc là quá tốn kém so với lợi lộc được hưởng, và mục tiêu khai hóa văn minh hiện rơ là một chiêu bài là giả dối.

Chính phủ Mỹ tất nhiên không muốn đóng vai đế quốc. Nhưng những lư luận của họ sau khi tấn công Iraq nêu mục đích truyền bá dân chủ tự do, giúp những xă hội lạc hậu tiến lên, cũng không khác chiêu bài khai hóa của các đế quốc trước đây. Nghĩa là nước Mỹ phải đóng vai đế quốc, dù họ muốn chứng tỏ thiện chí là họ muốn khai hóa thật chứ không phải là giả dối để kiếm lợi. Ít nhất, nhiều người Mỹ thuộc nhóm Tân Bảo Thủ (neocom) muốn tin như thế. Tuyên bố ḿnh có thiện chí là một việc, thuyết phục được người ta tin theo là việc khác. Trước hết phải thuyết phục người dân Mỹ.

Nhưng dân Mỹ không phải là một dân tộc sẵn sàng đóng vai đế quốc. Trước đây một thế kỷ, nhiều công chức trong guồng máy cai trị của người Anh sẵn sàng chọn sống ở thuộc địa, coi đó cũng là nhà ḿnh. Viên toàn quyền Anh ở Bengal, sau khi mất chức vẫn chọn ở lại sống trong vùng đất sau đó trở thành miền Đông của Pakistan, bây giờ là Bangladesh. Khi làm lễ kéo cờ Anh xuống, để thượng cờ Pakistan lên, ông c̣n nói đùa rằng ông sung sướng được hạ lá cờ Anh Quốc, v́ ông vốn gốc người Ái Nhĩ Lan, một dân tộc vẫn tranh đấu đuổi người Anh ra khỏi nước họ trong mấy thế kỷ. Dân Mỹ th́ khác. Không có những người Mỹ nào chọn đi làm công chức ở Phi Luật Tân hồi xưa, hoặc ở Iraq bây giờ lại có ư bắt đầu lập nghiệp ở các xứ đó. Họ coi cuộc sống ngoài nước Mỹ là tạm bợ, trong khi chờ nhiệm sở mới.

Dân Mỹ làm chủ một quốc gia đủ rộng lớn để thấy nước họ có tất cả những ǵ mà thế giới có, họ không cần phải đi đâu xa. Dân tộc nào cũng muốn coi ḿnh là “vĩ đại” mà người dân Mỹ b́nh thường cảm thấy riêng nước họ giàu có, rộng lớn như vậy cũng đủ vĩ đại rồi, không cần t́m cách bành trướng làm ǵ. Đây là một quốc gia ra đời nhờ đứng lên tranh đấu đuổi một đế quốc cho ḿnh được sống tự do, cho nên nói đến đế quốc họ thường nghĩ tới những nghĩa xấu nhất. Chính quyền ở một quốc gia dân chủ rất khó thuyết phục dân chúng nuôi tham vọng đế quốc như họ.

Nhưng ở nhiều nước đă theo chế độ dân chủ, như bên Anh, bên Pháp ngày xưa họ vẫn khai thác các đế quốc rộng lớn th́ sao? Có thể nói rằng đó là khi dân trí của họ c̣n chưa được khai hóa, v́ thiếu thông tin nên rất dễ bị lừa. Cũng giống như dân Nga trong nửa sau của thế kỷ 20, cho đến thập niên 1980. Người dân không biết rơ tin tức th́ rất dễ bị đánh lừa với những khẩu hiệu như “khai hóa văn minh,” như “cách mạng vô sản toàn thế giới.”

Trong thế giới bây giờ nói dối dân rất khó, che đậy để dân tin theo ḿnh cũng không được. Nhờ những bước cách mạng trong nghề thông tin. V́ vậy, những nước dân chủ sẽ không thể nào đóng vai đế quốc được, dù chính quyền có nói đi nói lại thiện chí khai hóa của ḿnh. Rút cục, người dân sẽ thấy những hy sinh mà họ và người dân nước khác phải chịu không đáng để chính quyền của họ nuôi giấc mộng “truyền bá văn minh,” dù họ có thiện chí chăng nữa.

Đó là lư do chính tại sao bây giờ dân Mỹ không c̣n ủng hộ cuộc chiến Iraq như ba, bốn năm trước đây. Nhưng chính phủ Bush c̣n làm cho dân Mỹ thất vọng hơn v́ những lầm lẫn chiến lược của họ. Ngay từ khi bắt đầu cuộc chiến, h́nh như họ không biết rơ ở Iraq và ở Trung Đông, ai là kẻ địch thật sự của nước Mỹ. Điều đó khiến cho những con số thương vong hàng ngày vẫn làm cho dân chúng mất niềm tin ở người lănh đạo. Bản tin do một phóng viên NBC kể chuyện chú bé Alawi chết có thể làm cho nhiều người Mỹ tự hỏi: Chúng ta đến Iraq để làm ǵ?

Ngô Nhân Dụng