Chính sách ảnh hưởng đến đời sống con người, nhưng cá tính để lại những hình ảnh không quên, cả tích cực lẫn tiêu cực.

Dù thế nào chăng nữa, đó là những hình ảnh đặc thù về ông Bush.

Không được trễ.

Tổng thống Bush đòi hỏi sự đúng giờ và ghét sự không hiệu quả. Mỗi cuộc họp phải có một mục đích rõ ràng. Và không nên lập lại những gì mà ông đã biết.

Ông dậy sớm và thường bắt đầu làm việc ở Văn Phòng Bầu Dục (Oval Office) vào lúc 6 giờ 45 sáng. Đến 9 giờ 30 hay 10 giờ tối là ông đi ngủ. Ông muốn tỉnh táo khi thức dậy và không muốn bị mất giấc ngủ của mình.

Trong các cuộc họp với các chuyên gia về chính sách, Tổng Thống Bush thường hỏi những câu hỏi về ngay điểm chính yếu của một vấn đề phức tạp. Các phụ tá của ông đã lấy làm tiếc là người dân trong nước không bao giờ biết được sự sáng suốt đó của ông, ngay cả sau tám năm cầm quyền. Họ miêu tả ông là một người luôn tìm hiểu kỹ càng sự việc chứ không có cái nhìn hời hợt như phần lớn thế giới nghĩ về ông.

Khi tổng thống Bush muốn có câu trả lời, người được hỏi không nên phỏng đoán.

“Ông có thể nhìn ra điều này ngay lập tức, nếu bạn không nắm vững vấn đề,” theo giám đốc thông tin Tòa Bạch Ốc Kevin Sullivan.

Những người khác có thể viết diễn văn cho tổng thống Bush đọc, nhưng ông sẽ loại bỏ những câu mà ông nghĩ rằng đi ra ngoài một tiến trình hợp lý. Đó là sự kỷ luật của Tổng Thống Bush.

Bạn có thể nhận ra những vấn đề Tổng Thống Bush quan tâm, vì ông nói về những điều này một cách khác hơn, nhiệt thành hơn: đó là giáo dục, giúp ngăn ngừa bệnh AIDS, tự do. Đây là những vấn đề có thể nhìn thấy rõ ràng hơn qua lăng kính của đạo lý. Đó là cách Tổng Thống Bush nhìn thế giới quanh mình.

Tổng Thống Bush đọc Kinh Thánh thường xuyên. Thêm một điều ông cũng thường xuyên làm: thể dục thể thao. Ông dành thời giờ để luyện tập ít nhất sáu ngày trong tuần, dù là ở nơi nào. Và ông tập rất hăng hái, đặc biệt là khi ông leo lên chiếc xe đạp leo đồi vào mỗi cuối tuần, khi ông khiến các nhân viên mật vụ theo bảo vệ phải cố gắng hết sức mới theo kịp ông. Ông là người có tinh thần tranh đua và muốn ở trong vị thế chỉ huy.

Ngay cả việc ăn uống cũng được nhìn với một mục tiêu rõ ràng.

Tổng thống Bush muốn thức ăn trưa của ông sẵn sàng khi ông sẵn sàng để ăn, và ăn nhồm nhoàm thật nhanh. Sự ưa thích của ông cũng rất rõ ràng: có thể là lát bánh mì có mật ong trét đậu phọng (peanut butter and honey sandwich) hay bánh mì kẹp thịt (burger). Cựu đầu bếp chánh Tòa Bạch Ốc Walter Scheib học được một điều là không bao giờ sửa soạn bánh mì cho ông Bush mà không có một chút mù tạc của Pháp.

Người đến từ vùng đất của dân cao bồi với giầy ủng này lại ra lệnh cho mọi người phải ăn mặc đàng hoàng khi vào Tòa Bạch Ốc. Không có chuyện mặc quần jean khi vào khu vực Cánh Tây (West Wing) của tòa nhà. Và vào trong Văn Phòng Bầu Dục là phải có cà vạt và áo vest bên ngoài.

“Sự thứ tự trong tiến trình làm việc cho ông sự mạnh dạn,” theo lời Peter Wehner, một cựu phụ tá của tổng thống Bush và hiện là một viên chức cao cấp tại trung tâm nghiên cứu về Đạo Đức và Chính Sách Công Chúng (Ethics & Public Policy Center).

Và khi đứng trước mặt Tổng Thống Bush, bạn nên tắt máy điện thoại của mình. Thật đáng tội cho người nào phải chịu đựng cái nhìn gườm gườm của Tổng Thống Bush khi chiếc máy Blackberry của họ reng lên không đúng lúc.

Văn phạm trong ngôn từ Tổng Thống Bush sử dụng đôi khi cứ rối tung lên. Thí dụ như khi muốn nói là đã nói chuyện với các gia đình có người thiệt mạng trong cuộc chiến, ông lại nói rằng “I talk to families who die”—có nghĩa là “tôi nói với các gia đình đã chết”. Ông thỉnh thoảng cũng thêm chữ ‘s” vào các danh từ số nhiều như “childrens do learn when standards are high.” Những điều này đã tạo ra những hình ảnh không hay về vị tổng thống tốt nghiệp từ trường đại học danh tiếng Yale ở Hoa Kỳ. Tuy nhiên, những người đã nói chuyện riêng tư với ông: các nhà báo, sử gia, những người tranh đấu... lại có một hình ảnh rất khác biệt về một người mà họ coi là có sự suy nghĩ rất tỉ mỉ.

Tổng thống Bush thích gọi người khác bằng tên hiệu mà chính ông chọn cho họ. Các ký giả, thành viên nội các, các nhà lãnh đạo thế giới—ông đặt tên hiệu (nick name) cho tất cả mọi người. Điều này thường tạo ra một sự thân thiện giữa tổng thống và người chung quanh và Tổng Thống Bush thích như vậy.

Tổng Thống Bush có thể cho thấy sự nóng nảy và không kiên nhẫn. Nhưng nếu ông là người không chịu bị chỉ trích—và ông thường xuyên bị chỉ trích—ông đã không cho thấy điều đó.

Khi cựu tùy viên báo chí Tòa Bạch Ốc Scott McClellan víêt một cuốn sách chỉ trích thậm tệ sự lãnh đạo của Tổng Thống Bush, ông đã nói với các cố vấn cao cấp là hãy bỏ qua điều này.

“Hãy kiếm một cách nào đó để tha thứ, vì đó là cách bạn sống trong đời,” tùy viên báo chí Tòa Bạch Ốc hiện nay là Dana Perino đã kể lại lời khuyên Tổng Thống Bush dành cho bà.

Tổng Thống Bush nhất định giữ sự lạc quan, cho dù số phần trăm người dân Mỹ ủng hộ ông xuống thấp đến đâu.

“Mỗi ngày đều là một ngày vui vẻ,” ông cho hay mới đây, diễn tả một trong những thời đại tổng thống khó khăn nhất trong lịch sử Hoa Kỳ.

Những lúc đau lòng nhất cho ông là những khi ông gặp gia đình của các binh sĩ tử trận trong cuộc chiến mà ông đã gửi họ đi. Hay khi ông gặp các thương binh. Nhiều người nói với ông là họ muốn được quay trở lại chiến trường. Ông đã rất cảm động về những hy sinh này.

Tổng Thống Bush đã có lần cho hay: “Tôi nhiều lần khóc khi ở trong nhiệm vụ này,”

Tổng thống Bush không phải là người thích tiệc tùng, hội hè. Ông và bà vợ cũng đến nhà các bạn nhưng không lui tới nhà hàng hay những nơi nhộn nhịp khác ở Washington. Các phụ tá của ông nói rằng ông không muốn những hoạt động bảo vệ an ninh cho mình làm phiền công chúng.

Đó cũng là lý do tại sao ông thường có các chương trình làm việc nhanh chóng ở ngoại quốc. Ngay cả ở những nơi có phong cảnh đẹp đẽ nhất, Tổng Thống Bush cũng không dành thời giờ du ngoạn mà đi thẳng vào công việc, tạo thêm sự hiểu lầm là ông chẵng muốn tìm hiểu gì về thế giới bên ngoài.

Ông Bush nói: “Tôi là người thích ở trong ổ.”

Thật là không nơi nào bằng trang trại thân thương của ông Crawford, tiểu bang Texas. Trong tám năm cầm quyền, ông đã dành khoảng một năm ở trang trại này.

Ông chặt cây, làm sạch bờ bụi, làm đường đạp xe đạp. Sức nóng của mùa hè không làm ông mệt mỏi mà lại tạo sự hứng khởi. Ông giải trí bằng cách đọc sách, thường là sách lịch sử Hoa Kỳ và thế giới. Ông cũng thích xem các phim diễu trinh thám như loạt phim “Austin Powers”. Ông dành thời giờ nghỉ ngơi với vợ.

Chẳng bao lâu nữa ông sẽ có nhiều thời giờ riêng cho mình.

Ôâng Bush nói: “Tôi rời khỏi chức vụ tổng thống ngẩng cao đầu với sự hãnh diện.”

Và ông cũng sẽ để lại nhiều điều để mọi người nhớ tới.

CON NGƯỜI QUYỀN LỰC NHẤT

Không phải chỉ Ben Feller, nhiều nhà phân tích cũng đã công nhận một số ưu điểm của Tổng Thống Bush, nhưng đàng sau lưng ông còn có Phó Tổng Thống Dick Cheney, người nắm nhiều quyền hành của Toà Bạch Ốc.

Phóng viên Stephen F. Hayes của tờ New York Times và tờ Weekly Standard, đã viết cuốn “The Untold Story of America’s Most Powerful and Controversial Vice President”, tiết lộ nhiều thông tin liên quan đến Phó Tổng Thống Dick Cheny từ thời kỳ ở Đại học Yale, những năm tháng đầu tiên của ông trong ngành luật, những sự kiện khiến cho ông trở thành một cố vấn, rồi một nhà lãnh đạo hết sức quan trọng tại Nhà Trắng, cuộc đối đầu của ông với giới lãnh đạo trong Quốc Hội hay cả việc người ta phản đối gay gắt với quyết định lật đổ Tổng thống Iraq Saddam Hussein. Khi nào có dịp, chúng tôi sẽ trở lại đề tài này.

Công ty Halliburton chuyên về dịch vụ cho các giếng dầu và đấu thầu quốc phòng, đã được thầu phục vụ cho quân đội Mỹ ở Iraq gần 2 tỷ mỹ kim không có đấu giá, họ bị Bộ Quốc Phòng Mỹ điều tra về việc tính giá xăng và thức ăn quá cao, và đưa hóa đơn tính tiền những việc họ không làm.

Phó Tổng thống Cheney điều khiển công ty Halliburton từ năm 1996 cho đến năm 2000, là thời gian xảy ra những vụ gian lận kế toán và đánh lừa thị trường. Tuy nhiên, Văn Phòng Phó Tổng Thống cho báo chí biết ông không liên can gì đến những vụ bị tố cáo.

MỘT LỐI TIỂN ĐƯA CHUA CHÁT

Hôm 15.12.2008, trong lúc Tổng Thống Bush họp báo với Thủ Tướng Nouri Kamil Mohammed Hassan al-Maliki của Iraq tại Baghdad, phóng viên truyền hình Iraq Muntadar al-Zaidi đứng lên và hô vang trước khi ném giày vào ông Bush và suýt nữa trúng vào người ông: “Đây là cái hôn tạm biệt từ người dân Iraq, con chó.”

Khi ném chiếc giày thứ hai mà ông Bush cũng tránh được, Zaidi nói: “Cái này cho những góa phụ và trẻ mồ côi và tất cả những ai bị giết ở Iraq.”

Zaidi là phóng viên cho hãng truyền hình al-Baghdadiya có trụ sở ở Cairo, đã bị vật xuống đất và bị giải đi. Ông Bush sau đó hài hước nói: “Nếu các bạn muốn sự thật, thì anh ta ném giày cỡ 10.”

Đây là một lối từ biệt quá chua chát được các đài tryền hình Mỹ chiếu đi chiếu lại nhiều ngày.

Chúng ta không thể biết được trong thời gian ông Bush cầm quyền, các công ty dầu lửa và đấu thầu quốc phòng kiếm được mấy trăm tỷ, nhưng nền kinh tế Hoa Kỳ đi xuống, còn các nhà phân tích cho rằng cuộc tấn công Iraq đã làm cho Hoa Kỳ mất quyền lực vô địch trên thế giới đã nắm được kể từ khi khối cộng sản sụp đổ và làm cho tình hình thế giới trở nên bất ổn hơn.