Trump chịu “trở cờ” ở Afghanistan?

Lữ Giang

 

Có thể nói Donald Trump là một nhà lănh đạo đầu tiên và có lẽ duy nhất của nước Mỹ, đă lănh đạo đất nước không cần chính sách, đường lối, chiến lược, chiến thuật, kế hoạch hay các phương pháp khoa học. Ông thường hành động theo những suy nghĩ thô sơ của ḿnh, hay như ông tự nhận, theo “bản năng của tôi (my instinct), chẳng cần biết luật pháp quốc gia và quốc tế là ǵ. Ông rất thích làm các chuyện lặt vặt để “biểu dương khí thế”. Nói cách khác, ông thường nói và làm theo cảm tính, theo ngẫu hứng và có khi theo sự xúi biểu của những tên “cố vấn” gà mờ như Steve Bannon hay Sebastian Gork (ngưu tầm ngưu, mă tầm mă!), nên trong 8 tháng cầm quyền, ông làm cái ǵ cũng hỏng. Qua nhiều thất bại liên tục, có dấu hiệu cho thấy ông đang chấp nhận tử bỏ “bản năng” của ḿnh, đi theo chính sách và đường lối của các nhà chiến lược Mỹ và đuổi dần các tên “cố vấn” gà mờ đi. Vụ Afghanistan là một vụ điển h́nh

 

NHŨNG LỜI THÚ NHẬN

Trên trang Business Insider ngày 21.8.2017, dưới đầu đề “TRUMP: My instinct was to pull out of Afghanistan — here's why I changed my mind (TRUMP: Bản năng của tôi là rút khỏi Afghanistan - đây là lư do tại sao tôi thay đổi ư định), phóng viên Maxwell Tani đă tường thuật lại bài phát biểu của Tổng thống Trump vào tối 21/8 về chính sách mới của Mỹ đối với Afghanistan. Bài phát biểu này đă khiến nhiều người ngạc nhiên v́ từ trước ông luôn kêu gọi rút quân khỏi Afghanistan.

 

 Image result for Pictures of Trump at Fort Myer, Arlington

Tổng thống Trump phát biểu tại Fort Myer, Arlington

 

Dĩ nhiên, đây không phải là một bài phát biều do chính ông viết mà do một ban biên tập đă biên soạn với những cân nhắc rất kỷ càng và khéo léo. Nhưng ông chịu đọc là coi như ông đă chấp nhận.

Phát biều với các thành viên quân sự ở Fort Myer, Arlington, Trump cho biết ông thông cảm với những người Mỹ "mệt mỏi v́ chiến tranh mà không có chiến thắng" và nói ông chia sẻ "sự thất vọng của người dân Mỹ" với "một chính sách đối ngoại đă tốn quá nhiều thời gian, nghị lực, tiền bạc, và quan trọng nhất là những sinh mạng để cố gắng xây dựng lại những đất nước theo h́nh ảnh của chúng ta."

Ông cũng thừa nhận sự đảo chiều trong quyết định tăng cường sự hiện diện của quân đội Hoa Kỳ tại một quốc gia mà trước đó ông đă kêu gọi Hoa Kỳ đi ra. Ông đọc:

Theo khuynh hướng bẩm sinh của tôi là phải rút ra, và từ trước đến nay tôi thích làm theo những bản năng của ḿnh, nhưng trong đời tôi, tôi nghe rằng nhũng quyết định dưa ra sẽ khác khi anh đă ngồi trong Pḥng Bầu dục.

Tôi đă nghiên cứu t́nh h́nh ở Afghanistan một cách chi tiết và từ những góc độ khác nhau. Sau những cuộc họp kéo dài nhiều tháng, chúng tôi đă tổ chức một cuộc họp vào ngày Thứ sáu vừa qua tại Camp David với Nội các của tôi và các tướng lănh, để hoàn thành chiến lược của chúng ta.”

 Than phiền rằng ông phải giải quyết một “lá bài xấu và phức tạp”, ông nói một số nhân tố dẫn ông thực hiện "một sự thay đổi từ phương thức tiếp cận theo thời gian bằng cách căn cứ vào các điều kiện".

Ông thừa nhận rằng nếu Mỹ rút quân khỏi chiến trường này, các phần tử khủng bố của al-Qaeda và tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng sẽ nhanh chóng tràn vào. Ông kêu gọi các đồng minh khác của Mỹ tham gia. Nhưng Trump lại nhấn mạnh rằng chiến lược của Mỹ tại Afghanistan vẫn sẽ được thực hiện dựa trên kế hoạch mà ông đề ra từ khi c̣n tranh cử Tổng thống: Quân đội Mỹ sẽ không tập trung vào việc “xây dựng nhà nước” ở Afghanistan và nước này phải đạt được những mục tiêu quân sự và kinh tế nào đó mới được Mỹ hỗ trợ.

 

NỘI DUNG KẾ HOẠCH MỚI

CBS New đă tóm lược bài phát biểu của Tổng thống Trump về chính sách mới của Mỹ đối với Afghanistan như sau:

1.- Chuyển từ cách tiếp cận phụ thuộc yếu tố thời gian sang một hướng mới dựa trên những điều kiện thực tế. Ông nói: Từ bây giờ, những điều kiện trên thực địa phải là yếu tố quyết định chiến lược của chúng ta, chứ không phải là những thời biểu bó buộc.”

2.- Chỉ riêng sức mạnh quân sự sẽ không mang lại ḥa b́nh cho Afghanistan. Theo ông, cuộc chiến tại Afghanistan cần phải được giải quyết bằng cả các biện pháp ngoại giao, kinh tế và quân sự.

3.- Mỹ phải thay đổi cách tiếp cận trong vấn đề Nam Á, khu vực đang là mảnh đất màu mỡ cho các thế lực khủng bố. Ông kêu gọi tăng cường mối quan hệ với các nước đối tác. Ông đưa Ấn Độ ra làm thí dụ, ông cho rằng New Delhi có thể hỗ trợ Kabul trong các lĩnh vực kinh tế.

Tuy nhiên, ông không tiết lộ về số lượng binh sĩ Mỹ hay kế hoạch triển khai thêm quân tại Afghanistan như thế nào.

Trên đây chỉ là những chuyện mơ tưởng. Trong lịch sử, chưa cường quốc nào làm được những chuyện đó tại Afghanistan. Các nhà phân tích cho rằng trong bối cảnh như vậy, có thể thấy Mỹ không có nhiều lựa chọn, cũng không dễ dàng để thoát khỏi t́nh thế “tiến thoái lưỡng nan” khi sa lầy quá lâu ở Afghanistan. Trong 16 năm qua, đă có 2.403 quân Mỹ thiệt mạng ở Afghanistan và Mỹ cũng đă tiêu tốn gần 2.000 tỉ USD.

 

PHẢN ỨNG CỦA CÁC NƯỚC LIÊN HỆ

Ấn Độ, Anh và NATO ủng hộ cho chiến lược Afghanistan mà Tổng thống Donald Trump vừa công bố, trong khi Pakistan, Trung Quốc và Nga lại tỏ ra khá lạnh nhạt.

Tổng thư kư NATO Jens Stoltenberg hoan nghênh "cách tiếp cận dựa trên các điều kiện" của Tổng thống Donald Trump và cho biết liên minh do Mỹ cầm đầu này cam kết gia tăng hiện diện tại Afghanistan. Ông Stoltenberg nói: "Mục tiêu của chúng tôi là đảm bảo Afghanistan không bao giờ trở thành nơi ẩn náu an toàn cho những kẻ khủng bố, những kẻ sẽ tấn công các nước của chúng tôi".

Hơn 12.000 binh sĩ NATO và các nước đối tác đă giúp "đào tạo, tư vấn và trợ giúp" Lực lượng An ninh Afghanistan kể từ tháng 1/2015, sau khi liên minh không trực tiếp tham chiến ở nước này nữa.

Ấn Độ vốn là kẻ thù truyền kiếp của Pakistan, đă hoan nghênh việc Tổng thống Trump yêu cầu Pakistan chấm dứt cung cấp những nơi trú ẩn an toàn cho các nhóm khủng bố vũ trang và tái khẳng định chính sách viện trợ tái thiết Afghanistan.

Trong khi đó, Zabiullah Mujahid, một phát ngôn viên Taliban, cảnh báo rằng ông Trump chỉ "lăng phí" mạng sống của binh sĩ Mỹ. Ông ta nói: "Nếu Mỹ không chịu rút quân, th́ Afghanistan sẽ trở thành một nghĩa địa khác cho siêu cường này trong thế kỷ 21".

Phát ngôn viên Asif Ghafoor của quân đội Pakistan đă bác bỏ cáo buộc của Trump và quả quyết Pakistan đă hành động chống lại các nhóm vũ trang trên lănh thổ nước này. "Không có nơi ẩn náu cho những kẻ khủng bố ở Pakistan.” Ngoại trưởng Pakistan đă gặp đại sứ Hoa Kỳ David Hale và nhấn mạnh rằng nước ông muốn tiếp tục hợp tác với cộng đồng quốc tế nhằm loại bỏ mối đe dọa khủng bố.

Sắc tộc Pashtun (Taliban) sống một nữa trên đất Afghanistan và một nữa trên đất Pakistan, nên Taliban chạy qua chạy lại là chuyện thường. Hiện Mỹ đang xử dụng các căn cứ trên đất Pakistan để tấn công Taliban. Đă nhiều lần Mỹ làm áp lực buộc Pakistan phải ngăn chận Taliban tràn qua Pakistan, nhưng mỗi lần Pakistan làm theo ư Mỹ, Taliban liền mở các cuộc khủng bố khắp nơi ở Pakistan. Để bào vệ an ninh của nước minh, Pakistan đă bắt tay với Nga và Trung Quốc và từ chối yêu cầu của Mỹ.

Sau khi kế hoạch mới của Trump được công bố, Bắc Kinh tuyên bố Pakistan đang “đứng mũi chịu sào” trong cuộc chiến chống khủng bố và đă "hy sinh to lớn" và "đóng góp quan trọng" trong cuộc chiến này. Trung Quốc đang đứng bên Pakistan thật ra trước hết là v́ chính ḿnh. Lâu nay, Islamabad luôn là đối tác quan trọng nhất trong chiến lược của Bắc Kinh ở Nam Á. Với sự hợp tác đặc biệt của Pakistan, Trung Quốc nhằm tới gây dựng ảnh hưởng ở Afghanistan thời hậu chiến, đối phó và ganh đua với Ấn Độ cũng như thực thi kế hoạch quy mô Vành đai và Con đường”.

Hăng tin Interfax trích dẫn một nguồn tin giấu tên của Bộ Ngoại giao Nga nói Nga không tin rằng chiến lược Afghanistan mới của Donald Trump sẽ dẫn đến những thay đổi tích cực đáng kể ở Afghanistan.

 

TALIBAN, CON NGỰA BẤT KHAM

Afghanistan có diện tích 647.500 cây số vuông, tức chỉ bằng tiểu bang Texas của Hoa Kỳ, nhưng rừng núi chiếm đa số. Khi Mỹ bắt đầu chiếm đóng Afghanistan năm 2001, dân số Afgahnistan là  19.701.940 người, hầu hết theo Hồi Giáo: 84% theo giáo phái Sunni và 15% theo giáo phái Shiite, và 1% các tôn giáo khác. Mặc dầu đă trải qua một chuộc chiến tranh kéo dài 16 năm, dân số Afghanistan đă tăng quá nhanhtới tháng 8/2017 đă lên đến 34.274.000 người. Pashtun chiếm, 49% Tajik 18%, Hazara 9%, Uzbek 8%, Aimaq 4%, Turkmen 3% và 9% khác.

 

1.- Lănh địa của Taliban

Lực lượng Taliban phát xuất từ sắc tộc Pashtun. Sắc tộc này hiện nay có khoảng 17 triệu người sống ở phía đông và phía nam Afghanistan. Trên đất Pakistan nằm sát với biên giới Afghanistan c̣n có khoảng 10 triệu người Pashtun nữa. Họ áp dụng luật Sharia của Hồi Giáo khắt khe gióng IS. Họ công nhận chế độ đa thê và trẻ gái từ 12 hay 13 tuổi đă có thể lấy chồng. Với chính sách “đẻ mau, đẻ mạnh, đẻ vững chắc”, dân số Afghanistan đă tăng chóng mặt.

Sau vụ tấn công khủng bố ở Mỹ ngày 11.9.2001, Tổng Thống Bush đă đưa quân lật đổ chế độ Taliban ở Afghanistan. Ông Hamid Karzai là người Afghanistan mang quốc tịch Mỹ lên cầm quyền. Nhưng Taliban không từ bỏ ư định “giải phóng” Afghanistan khỏi “quân xâm lược nước ngoài”.

Theo đánh giá của NATO, chính phủ Afghanistan chỉ c̣n kiểm soát 57% lănh thổ và 62% dân số, phần c̣n lại rơi vào tay Taliban. Trên thực tế, diện tích do Taliban kiểm soát đă lên đến 50%. Đôi lúc Taliban đánh chiếm được một thành phố lớn và kiểm soát một thời gian rồi rút.

 

2.- Chiến thuật mới của Taliban

Nhà chức trách ở tỉnh Helmand phía nam Afghanistan cho biết quân đội đang đối mặt với lực lượng nổi dậy thiện chiến, có tổ chức và nhiều kỹ năng nhất từ trước đến nay. Lực lượng này được gọi là Sara Khitta (Nhóm Đỏ) khởi đầu với khoảng 200 tay súng, nay tăng lên khoảng 300 do Haji Nasar chỉ huy.

Sara Khitta áp dụng nhiều chiến thuật tác chiến tương tự các quân đội tinh nhuệ trên thế giới. Mỗi đơn vị nhỏ đều có một nhóm lính bắn tỉa trang bị hiện đại chốt ở các vị trí trọng yếu để tiêu hao sinh lực đối phương, gây rối loạn đội h́nh. Họ được trang bị thiết bị nh́n đêm giúp nâng cao khả năng tấn công. Các thiết bị có thể chiếm được từ các đơn vị cảnh sát, quân đội. Chỉ 4 tay súng Taliban đă chiếm một đồn cảnh sát và bắt giữ 20 binh sĩ ở đó. Tướng John Nicholson, chỉ huy lực lượng Mỹ tại Afghanistan cho biết, lực lượng chính phủ hứng chịu khoảng 20.000 trường hợp thương vong trong năm 2015. Con số  nầy năm 2016 cao hơn khoảng 20%. Taliban đang kiểm soát 80% tỉnh Helmand.

Từ 2012, các lănh đạo Pakistan Taliban công bố chủ trương mở rộng hoạt động ở nước ngoài, nhắm tấn công các mục tiêu Anh và Mỹ như IS.

 

3.- Nguồn tài trợ cho Taliban

Với Taliban, Helmand là vùng đất trung tâm. Họ chia sẻ sản lượng thuốc phiện, phần lớn từ khu vực người dân sắc tộc Pashtun. Họ hô hào người người trồng thuốc phiện, nhà nhà trồng thuốc phiện và làng làng trồng thuốc phiện. Cứ đến “mùa gặt” Taliban cho lái buôn đi thu mua rồi chế biến thành heroin và bán qua Âu Châu. Quân chính phủ thường xuyên đi phá, nhưng phá rồi sẽ trồng lại và có nhiều nơi không thể đến được. Thuốc phiện trở thành vừa là nguồn tài trợ chính cho cuộc chiến chống chính phủ Kabul trong 15 năm qua, vừa là miếng ăn của người dân, nên dân theo Taliban.

My da khien Afghanistan tan ta vi thuoc phien nhu the nao?

Thuốc phiện ở Afghanistan

 

Nguồn tài trợ của Taliban không chỉ từ doanh số bán ma túy mà c̣n lấy từ các loại thuế khác. Taliban tống tiền không chỉ từ người nông dân mà c̣n cả các tập đoàn viễn thông. Hăng tin Deutsche Welle của Đức cho biết trong một cuộc họp bí mật diễn ra vào tháng 12/2015 gần thành phố Quetta ở Pakistan, lực lượng Taliban đă áp đặt một chính sách “thuế bảo kê” với số tiền kếch xù từ các Công ty viễn thông Afghanistan. Taliban c̣n được cho là đă nhận các khoản đóng góp tài chính từ các tổ chức từ thiện Hồi giáo và các tổ chức khác bên ngoài lănh thổ Afghanistan. Những khoản tiền này đến từ những quốc gia tại khu vực Vịnh Ba Tư và quốc gia láng giềng Pakistan.

 

IS XÂM NHẬP AFGHANISTAN

Tháng 1/2015, một tác nhân mới xuất hiện trên bàn cờ Afghanistan. Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng ở Iraq và Syria bắt đầu xâm nhập và mở mặt trận mới tại Afghanistan. IS hoạt động ở miền Đông và Taliban hoạt động ở miền Nam và khu vực nông thôn.

Cả Taliban và IS cùng có chung một mục đích là lật đổ chính quyền Afghanistan. Tuy nhiên, Taliban và IS vẫn là đối thủ của nhau trong hoạt động tranh giành lănh địa. Chúng vừa đánh chính quyền Afghanistan vừa đánh nhau. Trang Sputnik của Nga ngày 30/6 cho biết phiến quân IS đă đánh bật Taliban và giành quyền kiểm soát nhiều vùng trong tỉnh Nangarhar, đông Afghanistan. IS đă phát động chiến dịch chiếm căn cứ ở Afghanistan từ đầu tháng 6. Hiện tại, IS đă kiểm soát ít nhất 6 quận thuộc tỉnh Nangarhar, đồng thời tham chiến ở các quận Khogyani và Pachir Agam

Chuyên gia Olivier Guillard đánh giá ranh giới giữa Taliban và IS rất mờ nhạt. Cả hai bên đếu thuộc giáo phái Sunni, chỉ cần bỏ ra vài triệu USD tuyên truyền chiêu dụ, quân bên này có thể bỏ hàng ngũ sang bên kia đánh nhau. Nhưng dù họ đứng bên nào cũng đều là mối đe dọa đối với Mỹ.

Trong quá tŕnh hoạt động, Taliban và IS tấn công bất kể địa bàn nào. Từ một năm nay, tại thủ đô Kabul thường xuyên xảy ra các vụ đánh bom tự sát gây thương vong nặng nề. Taliban tố cáo các vụ đánh bom làm chết dân thường là do IS chủ mưu nhưng thật ra Taliban cũng không loại trừ dân thường vô tội.

 

TRUMP KHÓ DỤNG ĐẾN AFGHANISTAN ĐƯỢC

Chuyên gia Michael O’Hanlon tại Viện Brookings của Mỹ, là người từng ủng hộ việc đưa thêm quân Mỹ đến Afghanistan, cho rằng viễn cảnh tốt nhất cũng chỉ giúp quân đội Afghanistan áp đảo hơn trên chiến trường. Ông nói“Tôi không nghĩ sẽ có nhiều người tin vào một chiến thắng”. 

Khi chính quyền Donald Trump bị bắt buộc phải gia tăng áp lực đối với Nga và Trung Quốc về kinh tế và chính trị, hai cường quốc này đă bí mật yểm trợ vơ khí và kỹ thuật cho Taliban để Taliban đặt Mỹ vào cái thế đứng ngồi không yên. Sự đối phó của Mỹ trở nên phức tạp hơn.

Ngoài việc bảo vệ Afghanistan để nước này không trở thành trung tâm lănh đạo các tổ chức khủng bố của Taliban và IS ở Mỹ và trên toàn thế giới, Afghanistan c̣n là thị trường tiêu thụ vũ khí của các công ty tài phiệt quốc pḥng Mỹ c̣n tồn động từ sau cuộc chiến Iraq đến nay, để sáng chế các vũ khí mới. Donald Trump không đụng vào chiến lược của Mỹ ở Afghanistan được.

 

Ngày 31.8.2017

 

Lữ Giang