Hoa Kỳ cũng đang chuẩn bị đem một anh binh nhì ra làm con bài thí trong vụ cho rò rỉ ra hàng trăm ngàn tài liệu mật của Bộ Ngoại Giao và Bộ Quốc Phòng.

Người đầu tiên phát hiện ra tài liệu mật nói trên qua hệ thống điện toán là biên tập viên Steffen Kraft của tờ Der Freitag ở Đức. Ông tình cờ tìm thấy mật mã được che dấu dưới “csv file” chứa một file đã được mã hóa có dung lượng 1,73 GB tên “cables.csv”, bao gồm toàn những điện tín tuyệt mật dạng thô, phát xuất từ website wikileaks.org. Tờ Der Spiegal cũng xác nhận đã tìm thấy những bức điện tín như vậy. Các nguồn tin khác cho biết những văn bản điện tín tuyệt mật này đã trôi nổi trực tuyến mà không ai để ý từ đầu năm 2011.

Cơ quan an ninh Hoa Kỳ cho biết binh nhì Bradley Manning đã rò rỉ khoảng 620.000 tài liệu ngoại giao và quân sự của Mỹ, còn nhóm WikiLeaks đã sở hữu khoảng 250.000 văn bản vào đầu năm 2010. Wikileaks do Julian Assange sáng lập và làm chủ đã phổ biến các tài liệu mật này ra từng giai đoạn, có nghiên cứu và phân tích trước khi cho phổ biến. Một câu hỏi lớn được đặt ra là Bradley Manning là ai, được giao cho giữ những công việc gì mà có thể “lấy cắp” một số tài liệu lớn như thế?

Bradley Manning sinh ngày 15.12.1987 tại Crescent, Oklahoma. Cha anh là người Mỹ còn mẹ anh là người xứ Welsh. Cha mẹ anh gặp nhau ở Cawdor Barracks, Wales, một trong bốn quốc gia cấu thành Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland. Phần lớn tuổi trẻ anh sống ở Oklahoma, năm 13 tuổi anh đến sống ở tây nam xứ Wales khi cha mẹ anh ly dị.

Anh bỏ học năm 16 tuổi và quay trở về Mỹ, anh làm việc cho một tiệm bánh pizza. Đến 18 tuổi anh gia nhập quân đội Hoa Kỳ và được đưa đến phục vụ tại Iraq từ tháng 11/2009 đến tháng 5/2010.

Vào tháng 5/2010, binh nhất Bradley Manning đã bị bắt giữ sau khi Adrian Lamo, một tin tặc làm việc cho cơ quan an ninh Mỹ, tố cáo với FBI rằng Manning đã tiết lộ với anh ta là Manning đã tải được từ mạng thông tin mật toàn cầu của Chính phủ Mỹ 250.000 công điện ngoại giao, video clip về cuộc bắn giết bừa bãi thường dân của trực thăng Mỹ ở Baghdad, Iraq, vào tháng 7/2007 và ở Granai, Afghanistan, vào tháng 5/2009. Người ta nghi ngờ Manning khai thác lỗ hổng trong hệ thống máy tính của Ngũ Giác Đài để tải xuống hàng chục ngàn tài liệu mật lưu trữ trong các CD trong khoảng thời gian trên 6 tháng.

Bradley Manning được di lý từ Kuwait về giam giữ ở một trại thủy quân lục chiến tại Quantico, bang Virgina, để chuẩn bị đưa ra xét xử tại một toà án ở Maryland. Vì điều kiện giam giữ tại Quantico quá tồi tệ, bị dư luận tố cáo, ngày 20.4.2011, Manning đã được đưa đến một nhà tù quân sự ở bang Kansas, nơi điều kiện được nói là tốt hơn.

Tháng 7/2010, Manning bị khởi tố về tội “tải dữ liệu mật vào máy tính cá nhân và chuyển giao thông tin quốc phòng cho một nguồn bất hợp pháp”. Đúng thời điểm này, tức vào tháng 7/2010, trang mạng Wikileaks bắt đầu công bố những tài liệu mật làm cả thế giới rúng động.

Trong phiên điều trần diễn ra tại Fort Mead, bang Maryland, Bradley Manning đã phải đối mặt với 22 tội danh, gồm cả tội trợ giúp kẻ thù.

Tài liệu không cho biết trong thời gian phục vụ tại Iraq, Bradley Manning đã làm cách nào để lấy được những tài liệu bí mật. Các luật sư của Manning đã biện hộ một cách đơn giản rằng trong thời gian đó Manning coi việc xâm nhập vào hệ thống thông tin mật như một thú vui để giết thời gian! Họ cho rằng cấp trên của Manning đã lơ là trong việc bảo mật, họ giám sát các máy vi tính rất lỏng lẻo. Người ta còn đưa ra khuyến cáo rằng phải hoàn chỉnh lại hệ thống bảo mật, theo dõi sát sao hơn hoạt động của những binh sĩ có khả năng tiếp cận thông tin mật để tránh một Bradley Manning thứ hai.

Ít ai tin như vậy. Manning có trình độ văn hóa và cấp bậc thấp, nên chỉ có thể được giao cho giữ những công việc lặt vặt, chứ không thể được giao cho làm phân tích viên quân sự hay tình báo được. Nếu quân đội Mỹ phải xử dụng tới một anh binh nhì có trình độ thấp như thế để làm phân tích viên tình báo hay quân sự, quân đội đó sắp sụp đổ rồi! Manning cũng không phải là một chuyên viên về điện toán nên không thể làm hacker đi lùng tìm và đánh cắp các tài liệu mật quan trọng về quân sự và chính trị.

Vã lại, cơ quan nào đã để cho anh ta đánh cắp những tài liệu quan trọng như thế trong lúc hành sự, cấp chỉ huy của cơ quan đó cũng phải chịu trách nhiệm. Nhưng trong vụ án, không hề nghe nói đến những người này và họ cũng không xuất hiện như những nhân chứng.

Tờ Washington Post cho biết các nhà điều tra Mỹ đã “làm việc” với bạn bè và người quen của Manning, trong đó có ít nhất hai chuyên gia máy tính công tác ở Trường Đại học Boston và Học viện Công nghệ Massachusetts, nhằm tìm hiểu động cơ của Manning thuộc về tâm lý hay chính trị. Họ cũng muốn biết Manning hành động một mình hay có người trợ giúp. Một câu hỏi được đặt ra: Tại sao Manning ở cương vị rất thấp lại có thể có quan hệ với những người này?

Tháng 6 năm 1971, bổng nhiên Daniel Ellsberg tung ra nhiều tài liệu bí mật về chiến tranh Việt Nam cho các báo Washington Post, Time, New York Times và nhiều cơ quan truyền thông khác. Sự tiết lộ này đã tạo ra một tác động tâm lý thất vọng và chán chường trong dân chúng Hoa Kỳ về chiến tranh Việt Nam. Tổng Thống Richard Nixon và Cố Vấn Henry Kissinger lập tức phản ứng một cách hung hãn, cất chức nhiều viên chức mà hai ông nghi đã cung cấp những tài liệu đó..

Nhưng Daniel Ellsberg hoàn toàn khác với Manning. Manning bỏ học khi mới 16 tuổi và vào lính chỉ làm binh nhì, còn Daniel Ellsberg tốt nghiệp trường đại học Harvard trước khi vào quân đội và làm phân tích viên tình báo cho Bộ Quốc Phòng, tham gia biến cố hạm đội USS Maddox trong vùng Vịnh Bắc Việt năm 1964. Ở cương vị đó, ông có cơ hội để sao chép nhiều tài liệu bí mật. Tuy nhiên, vì số tài liệu sao chép lên đến 7.000 trang nên nhiều người tin trong vụ này có sự tiếp tay của các viên chức cao cấp của Bộ Quốc Phòng nhằm chuẩn bị dư luận cho việc Mỹ rút quân khỏi Việt Nam.

Các tài liệu do Daniel Ellsberg sao chép đã được chọn lọc và in thành tập sách có tên là The Pentagon Papers.

Còn Manning đã tiết lộ những gì?

Như đã nói ở trên, tài liệu cho biết Manning đã trao cho Wikileaks video clip về cuộc bắn giết bừa bãi thường dân của trực thăng Mỹ ở Baghdad, Iraq, vào tháng 7/2007 và ở Granai, Afghanistan, vào tháng 5/2009. Các hồ sơ mật mà WikiLeaks tiết lộ cho biết trong khoảng thời gian Mỹ và đồng minh đưa quân vào Iraq từ tháng 3/2003 đến cuối năm 2009, có ít nhất 109.000 người đã bị thiệt mạng, trong đó có đến 63% là dân thường. Manning cũng đã gởi cho Wikileak 251.287 công điện của Bộ Ngoại Giao do 260 tòa đại sứ và toà lãnh sự tại 180 nước gởi về.

Nói chung, các tài liệu về Iraq và Afghanistan có tác dụng cho dân chúng Mỹ và thế giới thấy cuộc chiến đang xẩy ra ở hai nước này là sai lầm, quá tốn kém và không thể thắng được. Tài liệu cũng gây áp lực vào ba chính phủ Afghanistan, Iraq và Pakistan, đòi hỏi các chính phủ này phải đi theo đường lối của Hoa Kỳ từng giai đoạn.

Còn các công điện ngoại giao thường được dùng để gây chiến tranh chính trị như cho Bắc Hàn thấy rằng Trung Quốc không còn đứng sau lưng họ, nên đừng có những hành động liều lĩnh, hay tố cáo Nga là một “nhà nước mafia” và do đó người ta không thể tách biệt được các hoạt động giữa chính phủ và hoạt động của các nhóm tội phạm có tổ chức, v.v. Tài liệu cũng nói đến báo cáo của Tòa Đại Sứ Mỹ ở Hà Nội về trường hợp Đức TGM Ngô Quang Kiệt phải ra đi. Đây là vấn đề chúng tôi sẽ nói trong một bài khác.

Người ta có thể coi các tài liệu do Manning công bố qua Wikileaks như là một thứ Pentagone Papers về chiến tranh Iraq và Afghanistan, chuẩn bị cho Mỹ rút khỏi hai quốc gia này.

Ngày 18.11.2010, văn phòng Biện Lý tại Stockholm ở Thụy Điển đã ra lệnh cho Julian Assange, chủ trang Wikileaks phải lưu lại ở xứ này vì bị nghi ngờ về tội hiếp dâm và xâm phạm tình dục hai phụ nữ Thụy Điển trong một chuyến công tác Stockholm hồi tháng 8/2010. Vì Assange không còn ở Thuỵ Điển, một lệnh truy nã quốc tế (international arrest warrant) đã được ban hành. Assange bị bắt ở Anh vào tháng 12/2010. Ông bác bỏ những lời buộc tội nói trên và cho rằng những lời buộc tội đó đã được đưa ra với động cơ chính trị, liên quan đến vụ WikiLeaks làm rò rỉ kho tài liệu mật của Mỹ. Chính quyền Mỹ cũng đã mở một cuộc điều tra Assange vào tháng 7/2010 nhưng vẫn chưa đưa ra bất kỳ quyết định nào.

Tòa London đã cho Assange đóng bảo chứng để được tại ngoại trong thời gian cứu xét lệnh dẫn độ. Ngày 24.2.2011 Tòa London đã quyết định thông qua lệnh dẫn độ Assange, nhưng Assange kháng cáo. Vụ kháng cáo đã bị tòa phúc phẩm bác bỏ hôm 2.11.2011. Luật sư Assange cho biết ông đang kháng án lên Tối Cao Pháp Viện.

Chúng ta có thể ví vụ án Assange gióng như vụ án Điếu Cày Nguyễn Văn Hải ở Việt Nam. Công An muốn bắt Nguyễn Văn Hải về tội tuyên truyền chống chế độ nhưng không đủ yếu tố nên truy tố anh ta về tội trốn thuế. Trong vụ Assange, Mỹ muốn Assange hảm bớt “sứ mạng” CIALeaks của anh vì ván bài đã bị lật tẩy và không còn tác dụng nữa, nhưng không thể truy tố ông ta theo Đạo Luật Espionage Act 1917 như Daniel Ellsberg được, vì ông ta không phải là người Mỹ, nên vận động Thụy Điển truy tố ông ta về tội hiếp dâm và xâm phạm tình dục để cầm chân.

Bradley Manning và Julian Assange đã làm xong “sứ mạng”. Nếu phải “giết chó” thì Hoa Kỳ cũng chẳng ngại ngùng gì.