♠ www.motgoctroi.com mến chào bạn   

Giấc mơ thủ tướng!

Lữ Giang

Trong bài “Chuyện ông già vợ” chúng tôi đã dùng sử liệu chính thức của Pháp, Mỹ và cựu Hoàng Bảo Đại để cho “sử ra” Lê Mạnh Hùng hiểu tại sao cả Pháp, Mỹ lẫn Bảo Đại đã không dùng một nhân vật của nhóm Đại Việt Quan Lại như Nguyễn Hữu Trí, Phan Huy Quát, Nguyễn Tôn Hoàn, v.v. đứng ra lập chính phủ mà dùng Nguyễn Văn Xuân, Nguyễn Phan Long, Trần Văn Hữu, Nguyễn Văn Tâm, Bửu Lộc hay Ngô Đình Diệm.

Tuy nhiên, trong bài “Chính phủ Phan Huy Quát: chính phủ dân sự cuối cùng của Việt Nam Cộng Hòa” đăng trên Việt Tide số ra ngày 7.11.2008, ông Lê Mạnh Hùng có nói rằng hai ông Phan Huy Quát và Trần Văn Đỗ đã được tướng Lawton Collins, “phái viên đặc biệt của tổng thống Eisenhower”, ủng hộ để đứng ra lãnh đạo miền Nam Việt Nam thay ông Diệm, những không được Washington chấp thuận “vì ông Diệm là người Công giáo”. Đây là một sự cố tình xuyên tạc lịch sử một cách trắng trợn.

Dưới đây chúng tôi xin dưạ theo các tài liệu chính thức của chính phủ Hoa Kỳ được công bố trong các bộ “Foreign Relations of the United States” (FRUS) và một số văn kiện mới được giải mã sau này liên quan đến diễn biến lịch sử trong gian đoạn Tướng Collins đến làm Đại Diện Đặc Biệt của Hoa Kỳ tại Sài Gòn từ 8.11.1954 đến 13.5.1955, để độc giả có thể thấy rằng “sử ra” Lê Mạnh Hùng đã cố tình xuyên tạc lịch sử như thế nào. Vì sử liệu có quá nhiều chi tiết, chúng tôi chỉ ghi lại những nét chính,

Khi thấy tình hình miền Nam ít tiến bộ, vào cưối tháng 10 năm 1954, Hoa Kỳ đã quyết định cử một phái bộ đến Việt Nam để thúc đẩy. Theo ý kiến của Ngoại Trưởng Dulles, người cầm đầu phái bộ phải là một tướng lãnh. Tổng Thống Eiseinhower cũng đồng ý như vậy. Có hai tướng lãnh được chú ý là Tướng Joseph Lawton Collins và Tướng Maxwell Taylor. Tổng Thống Eiseinhower nhận thấy Tướng J. Lawton Collins, thường được gọi là “Lightning Joe”, có đủ tiêu chuẩn hơn nên đã quyết định chọn tướng này, mặc dầu ông ta đã hồi hưu. Ngày 31.10.1954, Tổng Thống Eisenhower ban hành quyết định cử Tướng J. Lawton Collins làm Đại Diện Đặc Biệt của Hoa Kỳ (Special U.S. Representative) tại Saigon, được xếp ngang hàng Đại Sứ, và thay thế Đại Sứ Heath. Trước khi lên đường, Tướng Collins đã nói với Ngoại Trưởng Dulles rằng “cơ hội của phái bộ tôi chỉ là một phần mười, nhưng sự quan trọng của việc ngăn cản sự bành trướng của Cộng Sản ở Đông Nam Á là đáng phải nỗ lực.”

Ngày 10.11.1954, Tướng Alessandri, Cố Vấn của Bảo Đại, đến gặp Đại Sứ Heath và đưa ra giải pháp mà người Pháp đã nhiều lần gợi ý để duy trì sự có mặt của những người thân Pháp trong chính quyền và bảo vệ quyền lợi của Pháp, đó là mở rộng chính phủ: Ông Diệm làm Thủ Tướng, Bửu Lộc và Phan Huy Quát làm Phó Thủ Tướng, Nguyễn Văn Tâm hay Lê Kiểu (Bình Xuyên) làm Bộ Trưởng Nội Vụ, và Hồ Thông Minh làm Tổng Trưởng Quốc Phòng. Nhưng ông Diệm từ chối.

Ngày 20.11.1954, Tướng Collins đến gặp ông Diệm và thúc giục ông cử Phan Huy Quát làm Phó Thủ Tướng kiêm Tổng Trưởng Quốc Phòng hay Tổng Trưởng Nội Vụ, hoặc một trong hai chức vụ đó, còn Hồ Thông Minh cho làm Phụ Tá. Ông cũng yêu cầu chính thức cử Tướng Nguyễn Văn Vỹ làm Tổng Tham Mưu Trưởng.

Hôm 22.11.1954, Phan Huy Quát từ Paris về Sài Gòn và được ông Diệm mời làm Tổng Trưởng Quốc Phòng với điều kiện phải duy trì Hồ Thông Minh làm Bộ Trưởng Quốc Phòng như yêu cầu của các giáo phái. Phan Huy Quát nói sẽ trả lời sau khi bàn với các bằng hữu, nhưng sau đó ông không đồng ý giữ Hồ Thông Minh.

Với kinh nghiêm lịch sử, ông Diệm, và nhất là ông Nhu, thừa biết rằng sau khi nhận chức Tổng Trưởng Quốc Phòng, Phan Huy Quát sẽ đưa các đảng viên Đại Việt vào nằm giữ các chức vụ quan trọng trong Bộ này để khi tình thế cho phép, sẽ quay lại lật đổ ông Diệm và cướp chính quyền. Như vậy, giao Bộ Quốc Phòng cho Đại Việt cũng không khác gì “giao trứng cho ác”, nên ông Diệm đòi giữ Hồ Thông Minh lại để quân bình quyền lực và canh chừng Đại Việt. Dầu sao, sau lưng Hồ Thông Minh còn có Cao Đài và Hòa Hảo.

CÁI NHÌN BI QUAN CỦA COLLINS

Vì Phan Huy Quát không chấp nhận giữ Hồ Thông Minh nên ông Diệm không chịu bổ nhiệm Phan Huy Quát làm Tổng Trưởng Quốc Phòng, viện lý do Cao Đài và Hòa Hảo phản đối. Ngày 13.12.1954 Tướng Collins đã gởi về Washington một công điện nói rằng phải chọn một trong ba giải pháp khác nhau về Việt Nam:

(a) Tiếp tục ủng hộ Chính Phủ Ngô Đình Diệm.

(b) Ủng hộ thành lập một chính phủ khác có thể cứu vãn tình thế.

(c) Từ từ rút lui sự ủng hộ Việt Nam.

Theo Tướng Collins, ba anh em ông Diệm (Diệm, Nhu, Luyện) rất sợ giao cho Phan Huy Quát hay bất cứ một người có thế lực (strong man) nào đó kiểm soát quân đội. Họ còn sợ Quát sẽ là người kế vị tiềm ẩn của Diệm nên tìm mọi cách loại Quát ra khỏi bất cứ chức vụ nào trong chính phủ.

Tướng Collins nhìn nhận rằng có nhiều sự bất lợi trong việc ép buộc ông Diệm chấp nhận sự lựa chọn Phan Huy Quát của Hoa Kỳ, nhưng Diệm phải trở thành một loại lãnh tụ có thể đoàn kết quốc gia và tạo cơ hội cho việc cạnh tranh với sự kiểm soát của Hồ Chí Minh. Ông nói rằng với sự giúp đỡ của Tướng Lansdale, ông sẽ chận đứng sự chống đối Phan Huy Quát của các giáo phái.

Thật ra, không phải chỉ ông Diệm sợ kiểu “đoàn kết” với Đại Việt như Tướng Collins nói đến, mà Pháp, Mỹ và Bảo Đại đều sợ như chúng tôi đã chứng minh.

Dự trù ông Diệm có thể thất bại, Tướng Collins đã đưa ra ba sự lựa chọn:

(a) Hoặc đưa Phan Huy Quát làm Thủ Tướng;

(b) Hoặc đưa Bảo Đại trở về nước trong những điều kiện của “tình trạng khẩn cấp.” (under “state of emergency” conditions);

(c) Hoặc Hoa Kỳ rút lui. Collin nói đây là giải pháp ít mong muốn nhất, nhưng có thể đó là “giải pháp duy nhất” (the “only solution”).

Ngày 15.12.1954, Tướng Collins lại báo cáo rằng sự từ chối cuối cùng của Diệm dành cho Phan Huy Quát một ghế trong chính phủ cho thấy rằng Diệm không có khả năng đoàn kết các phe phái ở Việt Nam. Nếu ông ta không thể thực hiện tốt hơn trong nay mai, cần phải đưa Bảo Đại về lãnh đạo chính phủ. Nếu điều đó không thể được, ông đề nghị đánh giá lại vị thế của Hoa Kỳ và xem xét đến việc rút lui.

WASHINGTON KHÓ XỬ

Chủ trương của Tướng Collins đã gây khó khăn cho Washington. Ngoại Trưởng Dulles đã dùng Nghị Sĩ Mansfield để trả lời Tướng Collins, đồng thời cố gắng khuyến cáo ông Diệm chấp nhận Phan Huy Quát. Sau khi thảo luận tại Bộ Ngoại Giao, ông Robertson, Phụ Tá Ngoại Trưởng, đã gởi cho Tướng Collins những phân tích và khuyến cáo của Nghị Sĩ Nghị Sĩ Mansfield gồm những điểm chính như sau:

1.- Viễn tượng giúp đỡ Diệm củng cố và gìn giữ Nam Việt Nam xem ra rất mập mờ. Bất cứ một cuộc bầu cử nào xẩy ra trong năm 1956 sẽ có thể có lợi cho Cộng Sản.

2.- Tuy nhiên, Hoa Kỳ sẽ tiếp tục thực hiện các nỗ lực của mình và dùng tài nguyên của mình, cho dù bị cắt giảm nhiều, để giữ vững Việt Nam càng lâu càng tốt.

3.- Vì thế, ông ta (Nghị Sĩ Mansfield) nghĩ rằng chúng ta phải tiếp tục làm bất cứ cái gì có thể được để ủng hộ ông Diệm. Nghị Sĩ Mansfield không thấy một Thủ Tướng khác.

4.- Theo quan điểm của Phụ Tá Robertson, Pháp đang làm áp lực đòi Bộ Ngoại Giao phải thay Diệm ngay lập tức. Nghị Sĩ Mansfield cho rằng một hành động như thế chỉ làm chồng chất thêm những khó khăn lớn đã có ở Việt Nam. Ông ta nghĩ rằng Diệm biểu hiện cho một chút hy vọng nhỏ ở đó có thể giúp xây dựng một cái gì ở Việt Nam.

Sau cuộc họp tại Paris, Radford đã đến Sài Gòn thông báo cho Tướng Collins biết Hoa Kỳ vẫn tiếp tục ủng hộ ông Diệm. Riêng Ngoại Trưởng Dulles, ngày 24.12.1954 đã gởi cho Tướng Collins một công điện nói rõ:

Trong hoàn cảnh hiện tại và trừ khi tình hình Việt Nam Tự Do rõ ràng tỏ ra tuyệt vọng và tan rã nhanh chóng, chúng ta không có sự lựa chọn nào khác là tiếp tục giúp đỡ Việt Nam và ủng hộ ông Diệm.”

(FRUS, 1952 – 1954, XIII, tr. 2419).

NHẬN RA ÂM MƯU CỦA PHÁP

Có lẽ sau một thời gian ở Sài Gòn và sau cuộc họp tại Paris vừa qua, Tướng Collins đã nhận ra âm mưu của Pháp là nguyên nhân chính đưa tới những rối loạn tại Miền Nam, nên trong phúc trình ngày 20.1.1955 gởi Hội Đồng An Ninh Quốc Gia, ông nói rằng Diệm là một “lãnh tụ sẵn có tốt nhất” (“best available” leader) và với sự giúp đỡ của Hoa Kỳ và Pháp, ông ta có thể thành công. Theo Collins, Diệm vẫn thất bại trong việc nới rộng chính phủ và kiểm soát các giáo phái.

Nhưng theo Tướng Collins, một vấn đề nghiêm trọng khác có ảnh hưởng đến quan hệ Việt – Mỹ, đó là “những ý định thật sự và các mục tiêu của Pháp tại Đông Dương. Có những bằng chứng hùng hồn cho thấy rằng Pháp ủng hộ một Chính Phủ Việt Nam mới tỏ ra không đối kháng nghiêm trọng với đường lối của Việt Minh và Pháp.” Ông khuyến cáo chính phủ Hoa Kỳ nên nêu lên với Chính Phủ Pháp vấn đề này để bảo đảm Pháp ủng hộ ông Diệm.

 (William C. Gibbons, tr. 292 – 293).

Ngày 31.3.1955, Tướng Collins lại gặp Tướng Ély. Sau đó, Tướng Collins gởi công điện số 4264 ngày 31.3.1955 trình Bộ Ngoại Giao rằng Tướng Ély đồng ý phải tiếp tục ủng hộ ông Diệm, nhưng ông Diệm phải bớt cứng rắn và mở rộng chính phủ. Tướng Ély tuyên bố “nếu cần sẽ bắt Diệm để tránh nội chiến.”

(FRUS, 1955 – 1957, sách đã dẫn, tr. 172).

Nghe Tướng Ély đe dọa, Tướng Collins lại yêu cầu đưa Trần Văn Đỗ hay Phan Huy Quát làm Thủ Tướng thay ông Diệm, hoặc Bảo Đại trở về cần quyền!

WASHINGTON TÌM GIẢI PHÁP

Hôm 1.4.1955, Tổng Thống Eiseinhower đã hội kiến với Ngoại Trưởng Dulles về đề nghị của Tướng Collins. Tổng Thống nói rằng Hoa Kỳ đã đánh cá lớn nơi ông Diệm và muốn Tướng Collins đừng bỏ ông Diệm quá sớm. Ngoại Trưởng Dulles nói rằng Thượng Nghị Sĩ Mansfield ủng hộ ông Diệm nên phải bàn với ông ta về vần đế này. Ngoại Trưởng Dulles cho rằng Tướng Collins vội vàng quá. Tổng Thống muốn khuyến cáo Collins nên chậm lại và tham khảo ý kiến với Tướng Ély.

Thượng Nghị Sĩ Mansfield cho rằng cả bốn giải pháp của Tướng Cllins không bằng giải pháp duy trì ông Diệm.

Có lẽ Thượng Nghị Sĩ Mansfield biết rõ sở dĩ Bảo Đại muốn bảo vệ Bảy Viễn vì nếu Bảy Viễn bị loại, ông sẽ mất số tiền Bảy Viễn đóng góp hàng tháng cho ông ta, nên ông muốn một nhân viên ngoại giao đến gặp ông Diệm và đề nghị ông ta bù đắp số tiền Bảo Đại sẽ bị mất khi Bảy Viễn bị dẹp tan. Ông cũng đề nghị dùng Bảo Đại làm áp lực đòi ông Diệm phải nhận Phan Huy Quát làm Bộ Trưởng Quốc Phòng hay Bộ Trưởng Nội Vụ.

Sau đó, Bộ Ngoại Giao đánh điện cho Tướng Collins chỉ thị phải dẹp bỏ Bình Xuyên và ủng hộ ông Diệm, nhưng phải nói thẳng với ông Diệm rằng phải cải thiện tình hình và mở rộng chính phủ, nếu không Mỹ sẽ ngưng viện trợ. Về vấn đề Bình Xuyên, phải giải quyết nhanh, nếu cần tiền cứ cho Ngoại Trưởng Dulles biết. Ngoại Trưởng Dulles muốn biết Tướng Ély muốn gì khi tuyên bố “nếu cần sẽ bắt Diệm để tránh nội chiến.”

PHÁP LẠI GÂY ÁP LỰC

Tối 1.4.1955, theo lời yêu cầu của Tướng Ély, Tướng Collins đã đến gặp Tướng Ély. Tướng Ély cho biết ông Diệm đã nói cho ông biết ông Diệm sẽ cho quân đội chiếm Tống Nha Cảnh Sát Công An và các bót Cảnh Sát do Bình Xuyên chiếm giữ. Tướng Ély yêu cầu Tướng Collins hợp tác để tránh nội chiến. Tướng Ély còn cho biết Tướng Gambiez đã gặp Tướng Nguyễn Thành Phương của Cao Đài. Tướng Phương cho rằng việc đồng hóa quân đội Cao Đài là vô nghĩa. Theo Tướng Ély, Tướng Phương và Tướng Thế đều chống ông Diệm và muốn Pháp cung cấp võ khí để lật đổ ông Diệm. Tướng Phương muốn đưa Trần Văn Hữu ra làm Thủ Tướng.

Tướng Collin cho Tướng Ély biết trong vài ba ngày nữa ông Diệm sẽ cất chức Lai Văn Sang và bổ nhiệm một Tổng Giám Đốc Cảnh Sát Công An khác. Ông Diệm sẽ ra lệnh tấn công Tổng Nha Cảnh Sát Công An và Bình Xuyên đã đặt mìn ở Tổng Nha này rồi. Tướng Collin muốn Tướng Ély hợp tác trong việc giải giới các giáo phái.

Ngày 7.4.1955, Tướng Collins lại thảo luận với Tướng Ély về ông Diệm. Sau một ngày thảo luận, Tướng Ély đi đến kết luận rằng “Diệm phải ra đi để duy trì Việt Nam cho thế giới tự do.” (Diem had to go to preserve Vietnam for the free world.). Ông xác đinh rằng ông chấp nhận bất cứ ai làm Thủ Tướng, ngoại trừ ông Diệm. Tướng Collins cũng đã đi đến một kết luận tương tự như vậy.

Ngày 31.3.1955, Tướng Collins cũng trình Bộ Ngoại Giao rằng cần phải tìm một giải pháp khác Diệm. Một tuần sau, Tướng Collins gởi công điện cho Bộ Ngoại Giao đòi thay thế ông Diệm. Ông đề nghị người thay thế là Trần Văn Đỗ (Bộ Trưởng Ngoại Giao của chính phủ Diệm) hay Phan Huy Quát.

Khi gặp Tướng Lansdale, ông Diệm cho tướng này biết Tướng Collin đã thỏa thuận với Tướng Ély về một kế hoạch gồm 5 điểm như sau:

1.- Chính phủ lâm thời Việt Nam chỉ là chính phủ lâm thời và gồm có một nội các liên liệp, trong đó có một số nhân vật đối lập với ông Diệm.

2.- Ông Diệm cử một Tổng Giám Đốc Cảnh Sát Công An với sự thỏa thuận của nội các liên hiệp và Bình Xuyên “để tránh đổ máu”.

3.- Chỉ định các đại biểu Quốc Hội Lâm Thời sẽ họp vào ngày 15.5.1955, trong đó có 60 đại biểu của các giáo phái, 16 đại biểu di cư miền Bắc và 10 đại biểu của ông Diệm. Quốc Hội sẽ khuyến cáo Bảo Đại ai sẽ làm Thủ Tướng.

4.- Một Thượng Hội Đồng Danh Dự sẽ được thành lập để làm cơ quan tư vấn. Thành phần gồm các lãnh tụ giáo phái.

5.- Hai ông Ngô Đình Nhu và Ngô Đình Luyện phải rời khỏi Việt Nam.

Về giải pháp giải quyết vấn đề giáo phái, ông Diệm đã gởi cho Tướng Ély một văn thư trơng đó ông nói rõ: “Quân Đội Viễn Chinh Pháp đã võ trang cho các giáo phái nên người Pháp phải giải giới họ bây giờ.”

Sau khi gặp ông Diệm, Tướng Lansdale đến gặp Tướng Collins và cho ông ta biết phản ứng của ông Diêm về giải pháp Mỹ và Pháp đã đưa ra và nói khi dân chúng biết giải pháp trên, sẽ có sự lộn xộn lớn, vì dân chúng ủng hộ ông Diệm. Tướng Collins cho rằng giải pháp đó có thể áp dụng được. Theo ông, giải pháp đó sẽ dập tắt tình trạng căng thẳng và tránh đổ máu. Ông cho biết ông sẽ về thảo luận với Washington.

NHỮNG NỖ LỰC CỦA TƯỚNG COLLINS

Ngày 9.4.1955, Tướng Collins đã đệ trình Bộ Ngoại Giao kế hoạch loại bỏ thí nghiệm Ngô Đình Diệm gồm 3 điểm chình sau đây:

(1) Diệm phải từ chức hay bị Bảo Đại cất chức. Một chính phủ lâm thời sẽ được thành lập. Người thay thế ông Diệm sẽ là Trần Văn Đỗ hay Phan Huy Quát.

(2) Thiết lập Thượng Hội Đồng Quốc Gia gồm đại diện mọi giới, nhưng phải loại bỏ Nguyễn Văn Hinh, Nguyễn Văn Tâm và Trần Văn Hữu (những người của Pháp).

(3) Cải tổ thành phần chính phủ, lập thêm chức Phó Thủ Tướng để thay thế Thủ Tướng khi cần.

Sau khi hội kiến với Tổng Thống Eisheinhower, Ngoại Trưởng Dulles đã thông báo cho Tướng Collins như sau: Thứ nhất, các nước Đông Nam Á đều tin rằng Mỹ ủng hộ ông Diệm và Pháp phải miễn cưỡng nghe theo. Việc loại bỏ ông Diệm sẽ tạo ảnh hưởng xấu là các nước Đông Nam Á sẽ cho rằng Mỹ đã lùi bước trước áp lực của thực dân. Thứ hai, Quốc Hội Mỹ có thể chống đối kế hoạch của Tướng Collins. Điều này sẽ gây ảnh hưởng đến việc biểu quyết 100 triệu Mỹ kim cho quân đội viễn chinh Pháp ở Đông Dương.

Nhưng ngày 10.4.1955 Tướng Collins lại đánh điện nói rằng ông Diệm không phải là tối cần thiết và phải loại bỏ ông Diệm càng sớm càng tốt. Nhận được điện văn này, Ngoại Trưởng Dulles đã nói chuyện bằng điện thoại với Giám Đốc CIA, cho rằng ông Diệm có thể bị loại, vì phải tin Tướng Collins. Nhưng cuộc họp với Tổng Thống Eisheihower tối hôm đó chưa đưa tới quyết định nào. Ngày 12.4.1955, Tướng Collins lại yêu cầu Bộ Ngoại Giao phải thay thế ông Diệm càng sớm càng tốt. Việc này phải thực hiện sau Hội Nghị Á Phi tại Bangdung, Indonesia, (từ 18 đến 24.4.1955) và trước ngày 15.5.1955 là ngày dự trù sẽ bầu cử Quốc Hội Lâm Thời.

Ngày 20.4.1955, Tướng Collins lên đường về Mỹ để tham khảo ý kiến về việc giải quyết trường hợp của ông Diệm.

Ngày 27.4.1955, Tướng Collins tường trình với Bộ Ngoại Giao về tình hình Việt Nam. Tướng Collins nói rằng sau nhiều tháng làm việc với ông Diệm, ông đi đến kết luận rằng ông Diệm không có khả năng thi hành để xử lý “những người có quyết tâm mạnh” (strong-willed man), ông ta quan tâm đến những vấn đề nhỏ và không đưa ra được một ý kiến xây dựng đơn độc nào kể từ khi nắm quyền. Những người có khả năng trong nội các đều xa lánh vì thói quen xem thường họ của ông ta và ông ta ít chú ý đến quan điểm của họ. Trái lại, ông ta chỉ tin cậy những anh em của ông ta và những người gọi dạ bảo vâng (yes men).

Tướng Collins công nhận ông Diệm là người chống cộng và chống thực dân, nhưng cho rằng ông ta là người “hoàn toàn không thỏa hiệp được, khổ hạnh và có phong thái của một nhà tu (ascetic and monastic)” nên không thể đối phó với những thực tế như Bình Xuyên và Cao Đài. Theo ông, ông Diệm đã gây ra mối thù bất tử (undying enmity) với Bảy Viễn do cách thức ông ta đóng cửa các sòng bài của Bảy Viễn ở Sài Gòn. Theo Collins, muốn cứu Việt Nam, phải có một Thủ Tướng có khả năng.

Ông nói rằng ông và Tướng Ély tin rằng có cơ hội cứu vản tình thế. Phải có một Thủ Tướng có khả năng. Ông tin rằng có những người có đầu óc tân tiến (modern-minded man) như Phan Huy Quát là người có thể ngồi chung quanh bàn nói chuyện với chúng ta bằng ngôn ngữ của chúng ta, hay Trần Văn Đỗ, người có thể giữ vai trò Thủ Tướng.

Ngoại Trưởng Dulles nói rằng nếu quân đội quốc gia trung thành với Thủ Tướng Diệm, rất ít nghi ngờ quân đội đó có thể đánh bật lực lượng Bình Xuyên ra khỏi Sài Gòn.

WASHINGTON BỊ LÚNG TÚNG

Thượng Nghị Sĩ Mansfield được mời tới Bộ Ngoại Giao trong những ngày tiếp theo. Tại đây, Ngoại Trưởng Dulles, Walter Roberson (Phụ Tá Ngoại Trưởng về Viễn Đông) và Kenneth Young (Giám Đốc Văn Phòng Đông Nam Á của Bộ Ngoại Giáo) đã mô tả tình trạng Sài Gòn trở nên ngày càng tồi tệ (getting progressively worse). Khi cứu xét những ý kiến của Tướng Collins trong điện văn cuối cùng, Thượng Nghị Sĩ Mansfield nói rằng tất cả những giải pháp khác đều tệ hơn giữ Diệm lại chức vụ, rằng chúng ta không có nhiều thì giờ, rằng “nếu Diệm ra đi hay bị lật đổ, sẽ giống như là nội chiến, và kết quả là Hồ Chí Minh có thể đi bộ vào và chiếm đất nước không có bất cứ khó khăn nào.” (that if Diem quit or was overthrown, there would very likely be civil war, and that as a result Ho Chi Minh could work in and take the coutry without any difficulty).

Ngày 27.4.1955, ông Diệm ra lệnh cho quân đội Bình Xuyên phải rút ra khỏi Sài Gòn.

Trước tình hình nói trên, Tướng Collins đến gặp Ngoại Trưởng Dulles để xin ý kiến. Vì tôn trọng ý kiến người đang điều hành công việc tại chỗ, lúc 6 giờ chiều, giờ Washington, Ngoại Trưởng Dulles đã đánh cho các tòa đại sứ tại Paris và Sài Gòn những công điện nói rằng Tướng Collins và Tướng Ély có thể cho phép Bảo Đại và các nhà lãnh đạo Việt Nam khác chọn người thay thế Diệm, nhưng ra lệnh đợi xem quan điểm của Pháp rồi mới thi hành.

THỰC THẾ ĐÃ GIẢI QUYẾT

Tại Sài Gòn, khi được ông Diệm hỏi về sự thay đổi lạ thường này tại Bộ Ngoại Giao, Tướng Lansdale giải thích rằng đó là do áp lực của Pháp và khẳng định Mỹ vẫn tiếp tục ủng hộ ông. Bằng một công điện không thông qua trạm CIA ở Sài Gòn, Tướng Lansdale quả quyết rằng việc Hoa Kỳ bỏ ông Diệm sẽ làm mất mặt Hoa Kỳ tại Việt Nam và sau đó, không chính phủ kế tiếp nào có thể tồn tại. Vào đúng nữa đêm, giờ Washington, Tướng Lansdale đánh một công điện khác báo tin cuộc chiến đã xẩy ra giữa Quân Đội Quốc Gia và Bình Xuyên tại Sai Gòn. Dựa bào báo cáo của Tướng Lansdale, Tổng Thống Eisenhower và Ngoại Trưởng Dulles cho hoãn kế hoạch của Tướng Collins lại.

Ngày 2.5.1955, khi Tướng Collins trở lại Sài Gòn, chính phủ Ngô Đình Diệm đã dẹp xong lực lượng Bình Xuyên.

Ngày 5.5.1955, Tướng Collins báo cáo về tình hình Nam Việt Nam như sau:

Uy tín của Ngô Đình Diệm đang tăng. Hội Đồng Nhân Dân Cách Mạng Quốc Gia và báo chí đả kích Bảo Đại dữ dội. Nhưng chính phủ Pháp và Tướng Ély đã quyết định Diệm phải ra đi.

(FRUS, 1955 – 1957, Volume I, document 173)

Có lẽ nhận thấy vai trò của Tướng Collins không còn thích hợp nữa, ngày 13.5.1955, Bộ Ngoại Giao đã cử ông George Frederick Reinhardt làm Đại Sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam thay thế Tướng Collins.

Không hề có tài liệu nào cho thấy Wassington đã không dùng Phan Huy Quát hay Trần Văn Đỗ thay ông Diệm chỉ vì ông Diệm là người Công Giáo như “sử ra” Lê Mạnh Hùng đã tìm cách gán ghép. Tướng Collins không hiểu Đại Việt nên mới theo đuổi chủ trương như vậy.

Lữ Giang