♠ www.motgoctroi.com mến chào bạn 

Cuộc đời sóng gió

Lữ Giang

    Sự ra đi của Hoà Thượng Huyền Quang đã gây khá nhiều tranh luận. Tranh luận trước tiên là tranh luận về tin Hoà Thượng đã qua đời hay chưa qua đời. Trong khi Nhà Nước CSVN loan tin Hoà Thượng đã qua đời thì ông Võ Văn Ái ra thông cáo cải chính nói rằng Hoà Thượng chưa qua đời và đặt câu hỏi: Nhà cầm quyền CSVN có âm mưu gì khi loan tin này? Nhưng sau đó tin Hoà Thượng ra đi đã trở thành sự thật: Hoà Thượng đã qua đời hôm thứ bảy 5.7.2008, thọ 89 tuổi.

     Tranh luận thứ hai là tranh luận về việc tổ chức tang lễ cho Hoà Thượng. Đây là một cuộc tranh luận khá ồn ào. Tranh luận thứ ba là tranh luận về cuộc đờì chính trị của Hoà Thượng, nhất là khi ông Võ Văn Ái công bố tiểu sử của Hoà Thượng trong đó có nói Hoà Thượng đã “giữ chức vụ Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Phật giáo Cứu quốc Liên khu 5.”  Đây là những vấn đề cần được làm sáng tỏ.

    CHUYỆN TỔ CHỨC TANG LỄ

    Lúc đầu, bản tin ngày 7.7.2008 của đài BBC cho biết: Truyền thông nhà nước nói chính phủ và Giáo hội Phật giáo Việt Nam, chứ không phải Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất (GHPGVNTN), đã đứng ra tổ chức tang lễ. Đại Đức Thích Đức Thiện ở Hà Nội thuộc Giáo Hội Phật Giáo Nhà Nước đã nói với đài BBC:

    “Tang lễ diễn ra trang trọng như tất cả các vị Đại lão Hòa thượng khi viên tịch. Theo quan điểm của chúng tôi, không có cái gọi là GHPGVNTN vì nó không còn tồn tại nữa.”

    Theo tin của ông Võ Văn Ái, phát ngôn viên của GHPGVNTN, hôm 6.7.2008, một vị Hoà thượng có tên Thích Đổng Quán đến cổng chùa Tu viện Nguyên Thiều tự tay xé tờ Cáo Bạch lễ tang Đức Tăng thống. Ông tự nhận và nói rằng:

«Tôi là người sáng lập Tu viện Nguyên Thiều này, tôi không cho phép dán tên GHPGVNTN bất hợp pháp và chức Đệ tứ Tăng thống».

    Nghe động tịnh như vậy, Đại đức Thích Đồng Thọ, thị giả của Đức Tăng thống, liền chạy ra và phản ứng:

 «Thầy không được làm như vậy! Thầy không được làm như vậy!»

     Tiếng nói như một lời xua đuổi. Hoà thượng Thích Đổng Quán chưa kịp xé hết tờ Cáo Bạch liền bỏ chạy, sau lưng có một công an chạy theo. (!)

    Bản Thông Cáo Báo Chí được thông tấn xã AFP loan tải ngày 9.7.2008, HRW (Tổ Chức Theo Dõi Nhân Quyền") kêu gọi chính phủ Việt Nam cho thành viên của GHPGVNTN được tổ chức và tham dự tang lễ Đức Tăng Thống của họ mà không bị chính phủ can thiệp.

    Báo Thanh Niên online ngày 10.7.2008 cho biết trong cuộc họp báo thường kỳ hôm 10.7.2008, khi trả lời một số phóng viên nước ngoài hỏi vì sao "Giáo hội Phật giáo VN thống nhất" không được tham dự lễ tang của Hòa thượng Thích Huyền Quang (diễn ra ngày 11.7), và ông Thích Quảng Độ có được phát biểu hay không, ông Lê Dũng, người phát ngôn của Bộ Ngoại giao nói:

"Như tôi đã nhiều lần khẳng định, ở VN không có tổ chức nào mang tên "Giáo hội Phật giáo VN thống nhất".

    Lê Duẫn cho biết thêm:

“Ban sáng lập tu viện Nguyên Thiều, môn đồ, pháp quyến và gia đình tổ chức tang lễ cho Đại lão Hòa thượng Thích Huyền Quang theo đúng nghi lễ Phật giáo, phù hợp với truyền thống dân tộc. Nhân đây tôi cũng chính thức bác bỏ thông cáo báo chí của "Tổ Chức Theo Dõi Nhân Quyền" (HRW) nói nhà nước VN can thiệp vào tang lễ Hòa thượng Thích Huyền Quang. Với tư cách là một công dân và một đệ tử Phật giáo, ông Thích Quảng Độ sẽ được tham dự lễ tang. Việc tham gia lễ tang là quyền của ông ta".

    Nói tóm lại, lúc đầu Nhà Nước và Giáo Hội Phật Giáo Nhà Nước định đứng ra chính thức tổ chức tang lễ cho Hoà Thượng Huyền Quang để tránh gây biến động. Tuy nhiên, sau khi tổ chức HRW lên tiếng, nhà cầm quyền đã giao cho “ban sáng lập tu viện Nguyên Thiều, môn đồ, pháp quyến và gia đình” tổ chức để tránh tiếng, nhưng bên trong việc tổ chức đều được đặt dưới sự kiểm soát của Nhà Nước và Giáo Hội Nhà Nước.

    Theo thông báo của Thường Trực Ban Trị Sự Tỉnh Hội Phật Giáo Nhà Nước Bình Định, để thể hiện sự kính ngưỡng đối với bậc Tôn túc Trưởng Lão, Ban đại diện Phật giáo các huyện, thành phố, chư Tôn đức Tăng Ni các Tu viện, Tịnh xá, Tịnh thất, Niệm Phật Đường; Chư Thiện nam Tín nữ Cư sĩ Phật tử, gia đình Phật tử trong toàn tỉnh; Tăng Ni sinh trường trung cấp Phật học Bình Định tạm đình các công tác Phật sự, vân tập về Tu viện Nguyên Thiều, xã Phước Lộc, huyện Tuy Phước tham gia hộ niệm, cầu nguyện, góp phần công đức cho tang lễ được thành tựu viên mãn.

    Thông cáo nói rõ Hòa thượng Quảng Độ, Hòa thượng Thiện Hạnh, Thượng tọa Chí Thắng, Thượng tọa Chí Tựu... đã có mặt tại Bình Định để tham dự lễ tang.

    Bản thông cáo báo chí của Võ Văn Ái cho biết có khoảng 6.000 tăng ni phật tử đã tới tham dự tang lễ, “bất chấp những lời cảnh cáo và các hoạt động kiểm soát của công an Cộng sản Việt Nam”. Nhưng chúng ta khó biết được trong số tăng ni và Phật tử này có bao nhiêu người do Công An đưa tới dự.

    Ông Võ Văn Ái coi sự kiện chính phủ “không can thiệp” vào tang lễ là “một thắng lợi”. Như vậy không can thiệp đàng trước mà can thiệp đàng sau thì cũng được coi là “thắng lợi”?

    PHÁT XUẤT TỪ CÔNG CỤ CỦA VIỆT MINH

    Khi Đức Tăng Thống Huyền Quang mới qua đời, GHPGVNTN và Giáo Hội Phật Giáo Nhà Nước (xem phattuvietnam.net) đều đã công bố tiểu sử của ngài. Nhưng đây là tiểu sử đã được “format”, tức đã được gọt giũa. Còn nhiều bí ẩn cần được đưa ra ánh sáng để xác định vai trò chính trị của Hoà Thượng Huyền Quang trong các biến cố xẩy ra trên đất nước từ năm 1945 đến nay.

    Lại có lời khuyến cáo: “Không nên đụng đến tôi giáo, làm mất sự đoàn kết”! Câu nói này chúng tôi đã nghe hàng trăm lần và nhà cầm quyền VNCH vì theo đuổi phương châm đó, đã để mất Miền Nam Việt Nam. Cứ đọc cuốn “Biến Động Miền Trung” của Liên Thành thì rõ. Chúng tôi biết nhiều chuyện đau thương hơn nhiều. Do đó, đừng bao giờ nghe những lời khuyến cáo như thế.

    Đa số các lãnh tụ Phật Giáo miền Trung, trong đó có Hoà Thượng Huyền Quang, đều có dính líu đến Việt Minh, tức Đảng CSVN, vì hai lãnh tụ hàng đầu của họ là Bác Sĩ Lê Đình Thám, người thành lập trường An Nam Phật Học ở Huế, và Hoà Thượng Thích Trí Độ, Giám Đốc của trường này, đã tham gia tích cực vào các hoạt động của Việt Minh. Hoà Thượng Trí Độ được cử giữ chức Chủ Tịch Trung Ương Hội Phật Giáo Cứu Quốc, một cơ quan Phật Giáo vận của Việt Minh, còn Bác Sĩ Lê Đình Thám làm Chủ Tịch Ủy Ban Kháng Chiến Liên Khu V!

    Vì là Phật Giáo đấu tranh, nên tổ chức của nhóm Phật Giáo này tuy được thành lập dưới hình thức một tôn giáo, nhưng đã hoạt động như một tổ chức chính trị. Theo báo cáo mật của CIA đề ngày 17.8.1963, trong khi đang tranh đấu với chính phủ Ngô Đình Diệm để đòi tự do tôn giáo, hai Thượng Toạ Thiện Minh và Trí Quang đã thành lập danh sách một chính phủ có thể thay thế chính phủ Ngô Đình Diệm (a tentative list of men whom they would like to see in the government if Diem were overthrown), trong đó có ông Phan Khắc Sửu! Từ đó cho đến nay, GHPGVNTN vẫn theo đưổi con đường chính trị nấp dưới hình thức tôn giáo.

    Vì có liên hệ với Việt Minh nên con đường chính trị mà mà Hoà Thượng Huyền Quang đã đi cũng sóng gió và chao đảo như con đường của GHPGVNTN đã và đang theo đuổi. Giáo Hội này đã bị Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu ban hành Sắc Luật số 23/67 ngày 18.7.1967 hủy bỏ tư cách pháp lý nên đã đi theo Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam và hoạt động ngoài vòng pháp luật cho đến nay. Giáo Hội này cũng chưa bao giờ đồng hành với VNCH và “người Việt quốc gia”.

    Ra hải ngoại, trong khi GHPGVNTN đang hoạt động dưới hình thức một đoàn thể áp lực của Hoa Kỳ qua Võ Văn Ái thì ngày 1.10.2000, Hòa Thượng Quảng Liên từ Việt Nam đến thăm Hoa Kỳ. Trong “bửa cơm đạo vị và thân mật” tại chùa Liên Hoa của Hòa Thượng Chơn Thành ở số 9561 Bixby Ave., Garden Grove, California, có sự tham dự “đông đủ Tăng Ni đoàn, cư sĩ Phật tử, gia đình Phật tử, v.v...”, các vị đã “bày tỏ tâm tình chân thật muốn trông thấy hai Giáo Hội Việt Nam được hòa hợp lại với nhau, làm Phật sự chung và góp phần xây dựng Tổ Quốc Việt Nam được giàu mạnh tự do dân chủ.” Các vị đã nhất trí giao phó cho Hòa Thượng Quảng Liên khi trở về nước phải bằng mọi cách “tạo hòa giải hòa hợp Phật giáo”.

    Năm ngoái, nhóm “Thân Hữu Già Lam” gồm đa số các trí thức Phật Giáo đã vận động đưa GHPGVNTN sát nhập vào Giáo Hội Phật Giáo Nhà Nước dưới danh nghĩa “trá hàng để làm văn hoá và hoằng pháp”!

Sự chao đảo của các thành phần nồng cốt trong GHPGVNTN cũng ảnh hưởng rất nhiều đến Hoà Thượng Huyền Quang.

    TRANH LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VIỆT MINH

    Đã có một cuộc tranh luận về Hoà Thượng Huyền Quang có hoạt động cho Cộng Sản hay không. Sở dĩ có cuộc tranh luận này vì những người tranh luận không đọc “Đơn xin cứu xét nhiều việc” đề ngày 26.6.1992 của Hoà Thượng Huyền Quang gởi cho nhà cầm quyền CSVN.

    Hòa Thượng Huyền Quang có tên thật là Lê Đình Nhàn, sinh ngày 19.9,1919 tại xã Nhơn An, huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định. Từ 13 đến 19 tuổi ông theo học Phật học với Hòa thượng Chí Tâm và Hòa thượng Bích Liên. Năm 20 tuổi ông được đưa vào học tại Phật học đường Lưỡng Xuyên, Trà Vinh, sau lại trở về học ở Phật Học Đường Long Khánh ở Bình Định. Ông không được đào tạo tại Trường An Nam Phật Học ở Huế như một số tăng sĩ khác.

    Năm 1945, ông gia nhập Hội Phật Giáo Cứu Quốc của Hòa Thượng Trí Độ, giữ chức Chủ Tịch Ủy Ban Phật Giáo Cứu Quốc Bình Định, sau đó lên làm Chủ Tịch Hội Phật Giáo Cứu Quốc Liên Khu V từ 1945 đến 1951.

    Chúng tôi xin trình bày qua vài nét và Hội Phật Giáo Cứu Quốc của Việt Minh để đọc giả dễ nắm vững vấn đề hơn.

    Hòa Thượng Trí Độ tên thật là Nguyễn Kim Ba, sinh năm 1895 tại làng Phổ Trạch, An Nhơn, Bình Định, đã tham gia Đảng CSVN rất sớm. Ngày 19.8.1941, Hồ Chí Minh thành lập Mặt Trận Việt Nam Độc Lập Đồng Minh, gọi tắt là Mặt Trận Việt Minh, ông gia nhập ngay và làm Chủ Tịch Trung Ương Hội Phật Giáo Cứu Quốc, một tổ chức Phật Giáo vận của Đảng CSVN. Sau đó, ông được Bác Sĩ Lê Đình Thám mời ra Huế làm Giám Đốc Trường An Nam Phật Học, một cơ quan đào tạo các tăng sĩ Phật Giáo.

    Năm 1945, khi Đảng CSVN cướp chính quyền, Hoà Thượng Trí Độ đã cho thành lập các Ủy Ban Phật Giáo Cứu Quốc tại một số tỉnh miền Trung để vận động đồng bào Phật Giáo ủng hộ Việt Minh. Ông đã cử các tăng sinh sau đây làm chủ tịch các ủy ban này như Thích Trí Quang, Chủ Tịch Ủy Ban Phật Giáo Cứu Quốc ở Quảng Bình, Thích Thiện Minh ở Quảng Trị, Thích Mật Thể ở Thừa Thiên, Thích Huyền Quang ở Bình Định.

    Trong “Đơn cứu xét nhiều việc”, Hoà Thượng Huyền Quang đã khiếu nại về việc Đảng CSVN thay đổi chính sách, không cho ông giữ chức Chủ Tịch Hội Phật Giáo Cứu Quốc Liên Khu V nữa. Ông viết:

    “Giáo Hội Phật Giáo Cứu Quốc Liên Khu 5 cũ (trong Mặt Trận Việt Minh), được thành lập đồng lúc cùng với các đoàn thể cứu quốc khác, sau ngày khởi nghĩa mùa thu 1945, tại các tỉnh: Nam, Ngãi, Bình, Phú. Sau sáu năm làm việc cứu quốc, như các tổ chức nhân dân khác, đến năm 1951, Mặt Trận Liên Việt Liên Khu 5, buộc chúng tôi mở đại hội tại Bồng Sơn, Bình Định, để lấy quyết định “chuyển hướng công tác” bằng cách: cắt bỏ hai chữ cứu quốc và giao hết quần chúng Phật tử qua các tổ chức nhân dân khác. Phật giáo chúng tôi bây giờ, sau Đại hội trên chỉ còn cái tên là: Hội Phật Giáo Liên Khu 5 không có quần chúng. Mặt Trận Liên Việt cắt đứt hết mọi liên hệ với Phật giáo chúng tôi. Tôi chống việc làm đó nên bị bắt giam tại Quảng Ngãi từ 1952 - 1954.”

    Khi viết như trên, Hoà Thượng Huyền Quang đã tỏ ra biết rất ít về chính sách của Đảng CSVN trong mỗi giai đoạn.

    Năm 1951, Hồ Chí Minh quyết định sát nhập Mặt Trận Việt Minh (trong đó có các Hội Cứu Quốc) và Hội Liên Hiệp Quốc Dân Việt Nam thành Mặt Trận Liên Việt, các hội cứu quốc bị hủy bỏ, trong đó có Hội Phật Giáo Cứu Quốc. Vì thế, Thượng Tọa Huyền Quang bị mất chức Chủ Tịch Hội Phật Giáo Cứu Quốc Liên Khu V. Ông không theo kịp sự chuyển hướng trong đường lối của Đảng nên khiếu nại liên tục và bị bắt giam từ 1952 đến 1954 mới được trả tự do.

    Như đã nói trên, Hội Phật Giáo Cứu Quốc cũng chỉ là một công cụ Phật Giáo vận của Đảng CSVN, tại sao Hoà Thượng lại trân trọng nó và mất công khiếu nại về sự hủy bỏ nó nhiều lần khiến Đảng CSVN bực mình và phải bắt giam Hoà Thượng?

    ĐƯƠNG ĐẦU VỚI CHÍNH QUYỀN

    Trong thời gian đấu tranh của Phật Giáo từ 1963 đến 1975, ít ai chú ý đến vai trò của Hoà Thượng Huyền Quang, tuy năm 1974 ông được cử làm Đệ nhất Phó Viện Trưởng Viện Hóa Đạo Giáo Hội Ấn Quang. Mãi đến khi Đảng CSVN chiếm được miền Nam và GHPGVNTN tổ chức “mừng giải phóng và sinh nhật Bác Hồ” người ta mới thấy Hoà Thượng Huyền Quang xuất hiện trong các biến cố chính trị của Phật Giáo.

    Sau khi Việt Cộng chiếm được miền Nam, Giáo Hội Phật Giáo Ấn Quang tưởng mình “có công với Cách Mạng”, đã vội đi thương lượng với Hội Phật Giáo quốc doanh miền Bắc để tiến lên thống lãnh Phật Giáo Việt Nam. Đảng CSVN biết rõ âm mưu này nên chẳng những không chấp thuận mà còn gọi Phật Giáo Ấn Quang là “Phật giáo phản động”.

    Giáo Hội Ấn Quang đã tổ chức Đại Hội Phật Giáo Kỳ VII để củng cố nội bộ và quay lại chống chính quyền. Trong cuộc lục soát chùa Ấn Quang của lực lưọng an ninh vào đêm 6.4.1977, Hoà Thượng Huyền Quang đã bị bắt giam cùng với một số tăng sĩ khác. Hoà Thượng đã bị truy tố và đưa ra Tòa Án Nhân Dân tại Saigon xét xử ngày 8.12.1978. Hoà Thượng bị phạt hai năm tù treo. Trong phiên tòa, Viện Kiểm Sát có đọc lời tự thú của Hoà Thượng khi bị giam ở công an như sau:

    “Từ trước đến nay, chủ trương của chúng tôi là bất hợp tác với chính quyền. Chúng tôi xin xác nhận rằng, trong quá khứ cũng như từ sau ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam, chúng tôi có những việc làm sai trái với đường lối, chính sách, luật pháp của chính quyền. Những tội lỗi là do chúng tôi gây ra."

     Tháng 11 năm 1981, Giáo Hội Phật Giáo Nhà Nước được thành lập và những thành phần chủ chốt của Giáo Hội Ấn Quang, trong đó Hoà Thượng Thích Trí Thủ, Viện Trưởng Viện Hoá Đạo, đã đem GHPGVNTH sát nhập vào Giáo Hội này, nhưng Hoà Thượng Huyền Quang và một số tăng sĩ trong Viện Hoá Đạo đã chống lại việc sát nhập đó.

    Hoà Thượng Huyền Quang được cử “Quyền Viện Trưởng Viện Hóa Đạo” thay thế Hoà Thượng Trí Thủ. Do đó, vào tháng 2 năm 1982 Hoà Thượng đã bị bắt và bị chỉ định cư trú tại chùa Quang Phước, ở Quảng Ngãi.

    Ngày 23.4.1992, Hoà Thượng Đôn Hậu qua đời. Hoà Thượng Nhật Liên, Trưởng Tử của Môn Đồ Hiến Quyền của Hoà Thượng Đôn Hậu đã trao ấn tín và di chúc của Hoà Thượng Đôn Hậu lại cho Hoà Thượng Huyền Quang. Trong di chúc, Hoà Thượng Huyền Quang được cử giữ chức “Xử Lý Hội Đồng Lưỡng Viện” kiêm “Quyền Viện Trưởng Viện Hoá Đạo”.

    Ngày 26.6.1992, Hoà Thượng Huyền Quang đã gởi cho nhà cầm quyền “Đơn xin cứu xét nhiều việc” đưa ra yêu sách 9 điểm.

    Trong văn thư số 248 CV/TGCP ngày 25.7.1993 gởi Hòa Thượng Huyền Quang, Ban Tôn Giáo Chính Phủ đã trả lời những điểm mà Hoà Thượng đã khiếu nại bằng những lời lẽ khá gay gắt, nhất là về điểm hai Hòa Thượng Thích Đôn Hậu và Thích Trí Thủ tham gia Giáo Hội Phật Giáo Nhà Nước. Ban Tôn Giáo kết luận:

    “Yêu cầu ông nhận rõ lẽ phải và đạo lý, nhận rõ sai lầm khuyết điểm đối với đạo, đối với đất nước, đối với pháp luật để thành tâm sửa chữa và chuyên tâm tu hành vì sự nghiệp cao cả phụng sự dân tộc và đạo pháp.”

    Tuy nhiên, Hoà Thượng đã biến chùa Quang Phước thành văn phòng hoạt động của Viện Hoá Đạo lưu vong. Do đó, ngày 4.8.1993, công an đã đến tịch thu con dấu và cấm hoạt động. Năm 1994 Hoà Thượng bị đưa đến an trí tại chùa chùa Hội Phước cũng ở Quảng Ngãi cho đến năm 2003.

    Tháng 2 năm 2003, Hoà Thượng bị khối u ở gần mắt phải ra Hà Nội chửa. Khi trở về, Hoà Thượng bị chỉ định cư trú ở chùa Nguyên Thiều, Bình Định.

    Trong Đại Hội bất thường vào tháng 10 năm 2003 được tổ chức tại Tu Viện Quảng Đức ở thành phố Melbourne, Úc châu, Hoà Thượng đã được suy tôn làm Đệ Tứ Tăng Thống của GHPGVNTN

    ĐỐ KỴ VỚI THIÊN CHÚA GIAO

    Cũng trong “Đơn xin cứu xét nhiều việc” Hòa Thượng Thích Huyền Quang đã có những lời đố kỵ với Thiên Chúa Giáo như sau:

    “Cụ Hồ lãnh đạo Kháng chiến chống Pháp, nhưng mỗi lần lễ Noel đến, cụ Hồ không quên gởi Thông Điệp chúc mừng Noel, thân thiện với Thiên Chúa Giáo. Năm rồi Đài Phát Thanh Hà Nội có dành hai giờ văn nghệ, để cúng dường Giáng Sinh. Trong lúc đó, lễ Phật đản chúng tôi, không được Nhà Nước nói đến một lời nào mà còn làm khó dễ đủ thứ trong việc tổ chức lễ Phật đản. Tôi nghĩ, và có lẽ tôi nghĩ không sai: Ai mạnh thì Nhà Nước coi trọng, ai yếu thì Nhà Nước xem khinh...”

    Đọc qua đoạn này, một số nhân sĩ Phật Giáo đã nhận xét rằng Hoà Thượng Huyền Quang thiếu thận trọng, không được thông tin đầy đủ khi viết như trên. Sự thật, theo thư tịch mà Đảng Cộng Sản Việt Nam đã công bố, vào các lễ lớn của Phật Giáo như Phật Đản hay Rằm Tháng Bảy, Hồ Chí Minh đều có gởi thông điệp chúc mừng đến các tín đồ Phật Giáo như ông đã gởi cho các tín hữu Công Giáo nhân dịp lễ Giáng Sinh. Sau đây là một đoạn trong Thông Điệp đề ngày 15 tháng 7 Âm lịch năm Bính Tuất (tức 11.8.1946) gởi cho Hội Phật Tử Việt Nam nhân ngày Rằm Tháng Bảy:

    “Nhân ngày lễ Phật rằm tháng Bảy, tôi kính cẩn cầu nguyện Đức Phật bảo hộ Tổ quốc và đồng bào ta, và tôi gởi lời thân ái chào các vị trong Hội Phật Tử.

    “Từ ngày Nước ta trở nên Dân chủ cộng hòa, Hiến Pháp ta tôn trọng tự do tín ngưỡng, thì Phật giáo cũng phát triển một cách thuận tiện.

    “Thế là: Nước độc lập thì đạo Phật mới dễ mở mang.

    “Bọn thực dân Pháp muốn cướp nước ta. Chúng đốt chùa chiền, phá tượng Phật, hành hạ tăng ni, tàn sát đạo hữu. Chúng hòng phá tan Đạo Phật.

    “Đức Phật là đại từ đại bi, cứu khổ cứu nạn. Muốn cứu chúng sinh ra khỏi khốn nạn, Người phải hy sinh tranh đấu diệt lũ ác ma..."

    Có điều mặc dầu được ve vãn, các giáo sĩ lãnh đạo Giáo Hội Công Giáo Việt Nam đã không tham gia Mặt Trận Việt Minh vì biết Mặt Trận đó chỉ là tổ chức ngoại vi của Đảng CSVN. Trái lại, một số đông tăng sĩ cao cấp của Phật Giáo đã gia nhập Mặt Trận này ngay từ khi Mặt Trận mới thành lập và nhất là vào năm 1945, khi Việt Minh mới cướp được chính quyền, và trở thành công cụ Phật Giáo vận của Đảng CSVN.

    Trong dịp lên tiếng tại chùa Linh Mụ ngày 3.5.1992 nhân đám tang của Hòa Thượng Đôn Hậu, Hoà Thượng Huyền Quang lại hỏi tại sao các linh mục Thiên Chúa Giáo được tự do hành lễ, còn ông không được Ban Tổ Chức cho hành lễ ở Huế?

    Cũng trong “Đơn xin cứu xét nhiều việc”, Hoà Thượng đã hỏi tại sao Nhà Nước “quốc doanh hóa” GHPGVNTN mà không “quốc doanh hóa” Giáo Hội Thiên Chúa Giáo? Phải chăng Nhà Nước đã “xem kẻ thù như quý khách” và xem Phật Giáo là “con nhà nghèo”?

    Những lời suy bì nói trên cho thấy Hoà Thượng Huyền Quang đã không chịu nhìn nhận các khuyết điểm trầm trọng của GHPGVNTH khiến giáo hội này bị chính quyền “quốc doanh hoá” như: Có tham vọng chính trị quá lớn, thiếu tổ chức chặt chẽ, không có chính sách và đường lối thích hợp và thống nhất, không chỉ đạo được các tăng ni và Phật tử thuộc quyền, v.v. Thay vì củng cố lại nội bộ, Hoà Thượng lại đi suy bì với Giáo Hội Công Giáo, một giáo hội tuy nhỏ hơn, nhưng có đủ các điều kiện để có thể tồn tại, bất chấp những âm mưu xảo quyệt của chính quyền.

    CÓ TINH THẦN HOÀ HỢP?

    Ngày 7.5.2003, khi gặp ông Lê Thanh Hải, Chủ Tịch Ủy Ban Nhân Dân thành phố Sài Gòn, Hòa Thượng Huyền Quang có tiềt lộ:

    “Thủ Tướng Phan Văn Khải có hứa với tôi rằng mọi việc từ nay chính phủ sẽ giải quyết bằng lòng từ bi. Nếu được như thế, chúng tôi cũng sẽ giải quyết bằng lòng hỷ xả. Tuy nhiên, vấn đề hiện nay là Phật Giáo chúng tôi phải được quyền chỉnh đốn nội bộ để tiến đến việc thống nhất Phật Giáo.”

    Lúc đó, nhiều người tưởng rằng Giáo Hội Ấn Quang sắp bị sát nhập vào Giáo Hội Phật Giáo Nhà Nước rồi.

Hôm 5.7.2008, Thượng Toạ Minh Mẫn ở trong nước đã nói với đài BBC:

    “Cố Hòa thượng là giáo thọ sư của hàng lãnh đạo Phật giáo hôm nay, kể cả Giáo hội Thống nhất lẫn Giáo hội Nhà nước. Từ sau cuộc gặp ông Phan Văn Khải năm 2005, ngài muốn hòa hợp Phật giáo."

    Nhiều người hy vọng sau 49 ngày, khi di chúc của Hoà Thượng Huyền Quang được công bố, Hoà Thượng Quảng Độ được suy tôn làm Đệ Ngũ Tăng Thống, hàng ngũ và đường lối của GHPGVNTN sẽ được chỉnh đốn lại rõ ràng và vững chắc hơn.

   Lữ Giang