T̀M KIẾM VIỆC LÀM – ĐỪNG “XIN” VIỆC

Nguyễn Duy An

Người viết: NGUYỄN DUY AN
Bài số 801-1389-226-vb8080705

Tác giả Nguyễn Duy-An, cư dân Virginia, hiện là Vice President, phụ trách Information Technology của National Geographic. Lần đầu tham dự Viết Về Nước Mỹ, ông gửi một tự truyện và một truyện t́nh, đều bắt đầu từ B́nh Giả, một địa danh quen thuộc của Việt Nam thời chiến. Hiện nay, trong số 10 bài có nhiều người đọc nhất, riêng Nguyễn Duy An đă chiếm tới 4 bài, với tổng số hơn 17,000 lượt người đọc. Sau đây là bài viết mới của ông,góp ư về kinh nghiệm t́m việc. Sau đó, như thường lệ, sẽ là một... chuyện t́nh B́nh Giả.

Có lẽ bạn rất ngạc nhiên khi đọc thấy tựa đề của bài này, và cũng có thể bạn hơi bực ḿnh (!) nhưng v́ tính ṭ ṃ nên muốn đọc xem anh chàng Nguyễn Duy-An sẽ tán hươu tán vượn chuyện ǵ đây. Tôi hy vọng bạn sẽ không c̣n khó chịu sau khi đọc hết bài này, và bạn sẽ có một cái nh́n mới về cách thức t́m kiếm việc làm ở Mỹ. Tôi viết những ḍng này dựa vào những nghiên cứu, t́m ṭi, và học hỏi cũng như kinh nghiệm bản thân với một ước muốn nho nhỏ là đóng góp một chút ǵ đó làm hành trang vào đời cho các bạn trẻ. Đây chỉ là một hạt cát bé nhỏ giữa sa mạc mênh mông...
Đại đa số chúng ta đă, đang hoặc sẽ trải qua một thời gian t́m kiếm công ăn việc làm trong đời. Có thể bạn là người sắp ra trường, hay mới bị thất nghiệp, hoặc chỉ muốn đổi việc v́ nhiều lư do khác nhau. Công ăn việc làm đóng một vai tṛ rất quan trọng trong đời sống của mỗi người, nhưng đại đa số chúng ta không đặt đúng giá trị và tầm quan trọng cho việc t́m kiếm công ăn việc làm thích hợp. Chính v́ không nhận ra giá trị đích thực của việc “t́m kiếm” (searching), vô t́nh bạn trở thành một một “kẻ xin việc” (job beggar) và quên mất giá trị đích thực về khả năng và tài nghệ của chính bạn. Để đạt được kết quả mong muốn, ngay từ lúc bắt đầu, bạn phải tự tin vào khả năng của chính ḿnh, và phải hoạch định một kế hoạch thiết thực để t́m được công ăn việc làm tốt. Nói theo kiểu Mỹ là bạn phải khẳng định đây là một “serious business” v́ nó ảnh hưởng đến tương lai lâu dài trong đời bạn. Phần lớn chúng ta không hề nghĩ tới điều này, và chỉ mong sao kiếm được việc làm càng sớm càng tốt, cho dẫu phải nhận một công việc không thích hợp lắm (secondary position). Đây là một lỗi lầm rất dễ mắc phải v́ thường thường chúng ta chỉ “đi xin việc” chứ không chú trọng đến sự “t́m kiếm việc làm” đúng với khả năng của chính ḿnh.
Một khi đă nhận ra tầm quan trọng của sự “t́m kiếm việc làm”, bạn sẽ dành nhiều th́ giờ hơn để chuẩn bị. Thêm vào đó, sau khi nhận ra khả năng đích thực của chính ḿnh, bạn phải tính toán trước xem bạn “đáng giá” bao nhiêu dựa vào bằng cấp, kinh nghiệm cũng như thị trường công ăn việc làm chung quanh vùng bạn sinh sống. Bạn nên nhớ rằng chủ nhân của bất cứ hăng xưởng nào cũng muốn thuê bạn với giá càng rẻ càng tốt; do đó, nếu bạn không chuẩn bị trước, bạn sẽ vô t́nh rơi vào cái bẫy của họ, v́ bạn đang cần việc làm. Nói th́ dễ, nhưng trên thực tế, sau ba bốn tuần t́m kiếm, bạn cũng như tôi, chúng ta dễ dàng trở thành một “kẻ đi xin” và rồi sẽ chấp nhận bất cứ công việc nào v́ nhu cầu cấp bách của cuộc sống.
Bây giờ chúng ta thử nh́n vào thực tế và học hỏi kinh nghiệm từ một kẻ thất bại và một người thành công trong việc “t́m kiếm”.
Trước hết, bạn hăy tự đặt ḿnh vào hoàn cảnh một người đang “t́m kiếm việc làm” v́ mới bị thất nghiệp! Sau khi bị mất việc, thường thường chúng ta sẽ hạ thấp giá trị của chính ḿnh, và chỉ muốn “xin việc” cho nhanh chứ không b́nh tĩnh nghiên cứu để “t́m kiếm” nữa. Giá trị của khả năng và kinh nghiệm bị xuống giá v́ bạn đă mất việc. Thực ra, đây chính là lúc bạn cần phải b́nh tĩnh nh́n lại chính ḿnh, và hăy bắt đầu lại một cách nghiêm chỉnh, v́ sự “t́m kiếm” này sẽ ảnh hưởng đến tương lai sự nghiệp của chính bạn. Đừng vội vàng hấp tấp. Đừng đánh mất giá trị đích thực của chính ḿnh. V́ đang bị thất nghiệp, bạn rất nóng ḷng. Tuy nhiên, trong vài phút kế đây, tôi mong hăy tạm gác những bận tâm lo lắng sang một bên.
Bạn hăy tưởng tượng như bạn đang làm việc tại một văn pḥng nào đó, và bạn cần phải triệu tập một cuộc họp với ba người khác trong sở. Đây là một cuộc họp rất quan trọng và có tính cách bắt buộc theo lệnh của cấp trên. Để triệu tập cuộc họp này, bạn phải t́m cách thông báo cho những người khác, có thể bằng điện thoại, thơ mời hay email, đúng không? Bây giờ bạn hăy tự hỏi và tự trả lời xem những yếu tố nào là điều tối cần thiết trong lá thơ mời họp này. Có thể bạn sẽ nghĩ ra rất nhiều lư do, nhưng hăy thử nêu lên hai yếu tố quan trọng nhất mà bất cứ người tham dự nào cũng cần phải biết th́ cuộc họp mới mang lại kết quả mong muốn.
Chương tŕnh nghị sự. Đúng không? Rồi nữa, những người tham dự cũng cần phải biết thời gian và địa điểm của cuộc họp. Tại sao thế? Câu trả lời rất đơn giản là nếu không biết thời gian và địa điểm th́ làm sao tham dự! Thêm vào đó, nếu không biết trước chương tŕnh nghị sự, những người tham dự sẽ không chuẩn bị kỹ lưỡng, và cũng không chú tâm thảo luận những vấn đề quan trọng trong buổi họp v́ họ đang bận rộn với công việc hằng ngày của chính họ. Do đó, nếu bạn theo đúng những nguyên tắc căn bản trên đây, trước khi vào pḥng họp, những người bạn mời đă biết trước bạn sẽ thảo luận việc ǵ cũng như biết trước thời gian cuộc họp sẽ chấm dứt. Người ta sẽ chú ư hơn, và bạn rất dễ dàng đạt được kết quả mong muốn.
Bây giờ chúng ta cùng nh́n vào một hoàn cảnh trái ngược. Bạn nghĩ sao khi người ta thông báo cho bạn biết phải tham dự một cuộc họp rất quan trọng vào chiều Thứ Sáu, lúc 3 giờ nhưng không cho bạn biết chương tŕnh nghị sự, cũng không nói cuộc họp sẽ kéo dài bao lâu. Bạn sẽ nghĩ ǵ về người triệu tập cuộc họp này? Chắc chắn là bạn không phục lắm, phải không? Tôi đoán rằng bạn sẽ bước vào pḥng họp như “một cái xác không hồn!” Tâm trí bạn vẫn c̣n lo lắng về những việc đang làm dở dang hay chương tŕnh giải trí cuối tuần nhưng bạn cứ phải “nhấp nhổm” nơi đây v́ không biết cuộc họp đến lúc nào mới chấm dứt. Bạn có nghĩ rằng cuộc họp này sẽ đem lại kết quả hay không?
Hăy tạm ngừng trí tưởng tượng nơi đây và quay về với hoàn cảnh hiện tại, như tôi đă ví dụ ở đoạn trên, là bạn đang đi kiếm việc làm v́ mới bị thất nghiệp. Một ngày kia, bạn vừa bước vô nhà, hay đang “ngao du” trên một trang web nào đó, th́ tiếng chuông điện thoại kêu vang... Bạn nhấc lên và gặp một nhân viên của một hăng xưởng nào đó gọi lại cho bạn về cái “resume” hoặc lá đơn xin việc của bạn:
- Đây là ABC gọi từ hăng XYZ. Tôi đang đọc “resume” của bạn gởi tới liên quan tới công việc 123, và tôi muốn hỏi bạn vài câu.
Một lần nữa, hăy nhớ rằng bạn đang bị thất nghiệp. Bạn sẽ trả lời cú điện thoại này ra sao? Theo lẽ thường t́nh (cũng như bao nhiêu người “xin việc” khác), bạn sẽ bắt đầu trả lời bất cứ câu hỏi nào, đúng không? Hăy thành thật với chính ḿnh. Bạn đang ráo riết kiếm việc, bây giờ có người gọi tới nhà, trong tay người ta đang cầm lá đơn xin việc hoặc “resume” của bạn... Bạn lập tức vui lên và bắt đầu “mở máy nói” về chính bạn với bao nhiêu bằng cấp, bao nhiêu năm kinh nghiệm trong nghề, v.v... Vô h́nh chung, bạn đă tự nhận ḿnh là một “kẻ xin việc” tầm thường như bao nhiêu người khác. Ngay khi bạn bắt đầu nói về ḿnh trong cú điện thoại đầu tiên, bạn đă tự hạ giá khả năng của chính bạn, và bạn chứng minh cho người gọi tới biết rằng bạn chẳng có ǵ đặc biệt cả!
Đọc tới đây, chắc bạn hơi bực ḿnh, phải không? Nếu thế, tôi xin bạn hăy ngừng lại, uống một ngụm nước lạnh trước khi đọc tiếp. Bạn đă b́nh tĩnh lại chưa? Hăy tiếp tục nhé... Trong trường hợp này, cách tốt nhất là bạn cám ơn người đă gọi lại cho bạn, và nếu bạn biết một vài chi tiết về công ty và công việc họ đang cần (tôi hy vọng bạn đă nghiên cứu trước khi gởi “resume”), bạn nên nói vài điều về họ cũng như công việc họ đang cần, nhưng (tiếng nhưng của định mệnh) bạn hăy xin lỗi v́ lúc này bạn đang bận hoặc đang ở trên một đường giây khác, và hẹn lại hôm sau, khoảng giờ X hay Y bạn sẽ có nửa giờ rảnh rỗi, và hỏi người đó xem lúc nào thuận tiện cho đương sự. Bạn hăy thử làm theo cách này một lần và sẽ nhận ra sự khác biệt. Tại sao thế?
Khi bạn trả lời điện thoại theo cách trên đây, bạn đă bắt đầu “take control” (làm chủ) không gian và thời gian theo chương tŕnh của bạn chứ không bị lệ thuộc hoàn toàn vào người gọi tới. Bạn đă khẳng định cho người đó biết thời gian của bạn cũng giá trị như của chính đương sự. Tuy nhiên, bạn cũng tỏ ra rất tôn trọng người gọi v́ bạn đă đề nghị một vài khoảng thời gian để người đó quyết định lúc nào sẽ gọi lại cho bạn. Đọc tới đây, có thể bạn đang tức thầm trong bụng v́ sợ rằng người ta sẽ không gọi lại th́ “mất cả ch́ lẫn chài!” Đúng không? Bạn hăy nghĩ xa hơn một tư... Giả sử người này không muốn hẹn lại với bạn, điều đó chứng tỏ người ta không tôn trọng bạn một tư nào cả. Bạn có muốn làm việc cho một người coi thường bạn không? Bạn có muốn làm việc lâu dài với những người như thế không? Phút ban đầu nếu người ta khinh thường bạn th́ tương lai sẽ càng ngày càng tệ hơn! Tuy nhiên, thường thường người ta sẽ vui vẻ cho bạn một cái hẹn dựa vào thời gian bạn đề nghị v́ họ cũng đang “t́m kiếm” nhân viên, tương tự như bạn đang “t́m kiếm việc làm” vậy. Đúng là cả hai cùng có lợi. Nói theo kiểu Mỹ là “win-win situation”.
Khi bạn trả lời điện thoại nhưng không trả lời câu hỏi ngay mà hẹn tới hôm sau, bạn có thêm thời giờ để nghiên cứu về hăng xưởng đă gọi bạn, cũng như chi tiết về công việc họ đang cần. Với một cú điện thoại ngắn ngủi, bạn đă tạo cho ḿnh một thế đứng vững vàng. Bạn hăy nghĩ về hai cuộc họp chúng ta “ví dụ” ở đoạn trên: Một cuộc họp với chương tŕnh nghị sự và thời gian rơ ràng; trái ngược với một cuộc họp vào lúc 3 giờ chiều Thứ Sáu nhưng không có chương tŕnh nghị sự cũng không ấn định thời gian, và tâm trạng của bạn khi tham dự những cuộc họp đó. Nếu đem áp dụng vào hoàn cảnh này, bạn chọn cách nào? Trả lời ngay những câu hỏi một cách vội vàng hay hoăn lại hôm sau để chuẩn bị kỹ hơn? Từng bước một, bạn đang nâng cao giá trị của chính ḿnh, và bạn đang từ từ nổi bật hơn những người “xin việc” b́nh thường.
Mặc dầu cuộc nói chuyện trên điện thoại có thể chỉ cần 10 phút đồng hồ, và bạn đang thất nghiệp nên cũng không bận rộn đến nỗi không thể dành mấy phút trả lời một ít câu hỏi, để may ra có thể gây cảm t́nh với người gọi tới cho bạn, với mục đích tối hậu là được họ mời đến phỏng vấn cho công việc bạn cần. Đó là cách thông thường, bất cứ “kẻ xin việc” nào cũng mong muốn và t́m mọi cách để có được một lần “diện đối diện” để bàn về công việc và khả năng của ḿnh với hăng xưởng đang cần người. Bạn phải nhớ kỹ điều này là bất cứ hăng xưởng nào cũng phỏng vấn nhiều người trước khi quyết định chọn thuê một nhân viên. Điều quan trọng ở đây là bạn phải làm sao để nổi bật và trổi vượt hơn tất cả những người cũng đang t́m kiếm cùng một công việc đó. Cách thức trả lời điện thoại và hẹn lại một ngày khác để trả lời những câu hỏi của người gọi tới đă làm bạn khác biệt với những người khác. Bạn đă thành công ngay bước đầu, khi bạn nhấc điện thoại nhưng không trả lời ngay, chỉ xin hẹn lại hôm sau. Hơi khác thường, phải không? Bạn cứ thử một lần xem sao. Đây chính là cách bạn chuẩn bị cho chương tŕnh nghị sự và ấn định thời gian cho cuộc họp đầu tiên của bạn trong công ty mới đó. Hăy đặt bạn vào hoàn cảnh của người đă gọi tới cho bạn, bạn sẽ nghĩ sao? Khó chịu? Cũng có thể. Thắc mắc hay ṭ ṃ về người này? Đúng thế. Và một khi đă có sự ṭ ṃ, người nào cũng muốn t́m hiểu thêm xem chung cuộc sẽ ra sao. Đó chính là lư do tại sao người gọi tới sẽ đồng ư với đề nghị “tạm hoăn” của bạn. Và quan trọng hơn nữa, bạn đă ấn định trước cuộc nói chuyện sẽ kéo dài tối đa nửa tiếng, nhưng v́ bạn đă chuẩn bị kỹ lưỡng, cuộc nói chuyện vào hôm sau có thể chỉ cần 10-15 phút.
Bây giờ bạn hăy tự hỏi chính bạn xem trong tất cả những cuộc họp bạn đă từng tham dự xem cuộc họp nào mang lại kết quả tốt hơn: Một cuộc họp kéo dài lê thê hay một cuộc họp ngắn gọn với chương tŕnh nghị sự rơ ràng? Tôi sẽ rất ngạc nhiên nếu bạn trả lời là một cuộc họp thành công chẳng cần phải có chương tŕnh chi tiết, “gặp chăng hay chớ”, và bàn căi cho tới cùng, không cần giới hạn thời gian! Nếu như bạn đồng ư với tôi là cuộc họp càng ngắn gọn với chương tŕnh nghị sự rơ ràng sẽ thành công hơn, bạn hăy đem áp dụng vào cách thức “t́m kiếm việc làm”; nếu bạn nghĩ ngược lại th́ không nên đọc tiếp làm ǵ cho tốn th́ giờ vô ích!
Cái nh́n của bạn về cách thức “kiếm việc” đang bắt đầu thay đổi, phải không? Bạn không c̣n là một “kẻ xin việc” nữa, nhưng là một người “t́m kiếm việc làm” theo đúng phương cách làm việc một cách thật nghiêm chỉnh. Bạn đừng quên rằng “t́m kiếm việc làm” là một “serious business”. Chính việc tŕ hoăn để chuẩn bị kỹ lưỡng và ấn định thời gian nói chuyện lần đầu của bạn đă gây một ấn tượng “khác lạ” về chính bạn với người đối thoại. Bạn rất khác những “kẻ xin việc” b́nh thường v́ bạn đang “làm” công việc “t́m kiếm” một cách nghiêm túc. Nếu bạn kiên nhẫn và cố gắng thêm một tư, chắc chắn bạn sẽ thành công dễ dàng.
Khi người ta gọi lại cho bạn, theo giờ giấc hai bên đă đồng ư, bạn đă chuẩn bị sẵn sàng, c̣n người gọi lại đang rất “ṭ ṃ” muốn t́m hiểu về bạn. Đây là lư do khiến người đối thoại sẽ ghi nhớ rất kỹ những ǵ bạn nói với họ trong buổi nói chuyện lần đầu. Thật dễ dàng và thú vị khi nói chuyện với một người đang “ṭ ṃ” muốn biết, phải không? V́ tính ṭ ṃ, người nghe sẽ nhớ lâu hơn những ǵ bạn nói. Bạn đă chuẩn bị kỹ lưỡng, những câu trả lời của bạn sẽ chính xác hơn và bạn sẽ gây được một ấn tượng rất tốt. Thường thường vào cuối cuộc điện đàm, bao giờ người ta cũng hỏi bạn xem bạn có thắc mắc ǵ không. Bạn phải nhớ kỹ điều này: Đừng hỏi ǵ về công ty, hay quyền lợi, giờ giấc làm việc... Hăy để dành đó. Sau đây là câu hỏi quan trọng nhất, và chỉ hỏi một câu này thôi. Bạn hăy hỏi xem 3 điều quan trọng nhất (three top priorities) họ cần phải đạt được trong ba tháng đầu tiên của người nhân viên mới trong chức vụ họ đang t́m kiếm là ǵ. Ngay khi nắm được những điều đó, bạn hăy xin một cái hẹn cho cuộc điện đàm thứ hai vào mấy ngày kế tiếp để bạn có dịp tŕnh bày cách thức bạn sẽ thực hiện ngơ hầu giúp công ty đạt được những điều đó. Vô h́nh chung, bạn trở thành người làm chủ t́nh h́nh. Thay v́ chờ đợi và hy vọng người ta sẽ gọi lại hoặc cho bạn một cái hẹn tới công ty để phỏng vấn, chính bạn là người chủ động phác họa chương tŕnh và ấn định thời gian cho cuộc họp kế tiếp. Ai lại nỡ từ chối một người “kiếm việc” năng nổ và khác lạ như bạn, phải không? Thế là bạn đă thành công thêm một bước nữa, mặc dầu bạn chưa hề có một cuộc phỏng vấn thực sự tại văn pḥng của họ.
Những ngày kế tiếp, bạn dành th́ giờ nghiên cứu và hoạch định kế hoạch ngơ hầu đạt được ba mục đích quan trọng (three top priorities) cho công ty mới, mặc dầu bạn chưa bắt đầu làm việc ở đó; à quên, bạn c̣n chưa tới văn pḥng để phỏng vấn nữa mà, đúng không? Chính việc làm của bạn đă chứng minh cho họ biết giá trị đích thực của bạn. Bạn không tŕnh bày hay giải thích bằng lời nói, nhưng bạn đă “làm” với cả khối óc và con tim của ḿnh. Bạn c̣n nhớ châm ngôn sau đây không? “Actions speak volumes louder than words.” Sau khi bạn gọi lại và tŕnh bày kế hoạch giúp công ty đạt đuợc “three top priorities”, người ta chỉ muốn mời bạn đến văn pḥng càng sớm càng tốt để gặp gỡ những người có quyền quyết định về công việc họ đang cần. Thường thường người liên lạc với bạn từ trước tới giờ trực thuộc văn pḥng nhân viên (Human Resources), c̣n người xếp trực tiếp của bạn và một vài người khác sẽ phỏng vấn bạn trước khi quyết định. Tuy nhiên, tâm lư chung chung, mấy người này sẽ nói chuyện với nhau thường xuyên về những người “kiếm việc”, và điều chắc chắn là tên bạn đă được nhắc tới một cách rất đặc biệt v́ sự khác thường của bạn, và ai ai cũng muốn phỏng vấn bạn càng sớm càng tốt. Bạn đang làm chủ t́nh h́nh rồi đó.
Khi được hẹn tới văn pḥng để phỏng vấn, bạn phải hỏi xem mấy người này là ai, và họ làm chức vụ ǵ trong công ty. Bạn phải ghi lại đúng tên gọi, chức vụ, và số điện thoại cũng như email của họ. Tại sao phải làm thế?
- Để chuẩn bị tinh thần v́ “biết người biết ta, trăm trận trăm thắng.”
Tuy nhiên, biết không cũng chưa đủ. Bạn hăy xin phép để gọi điện thoại cho những người đó để giới thiệu về ḿnh và hỏi xem họ cần bạn phải mang theo những ǵ. Thường thường người ta sẽ chấp nhận đề nghị của bạn v́ bạn đă và đang “làm” như bạn là nhân viên của công ty rồi, mặc dầu bạn chỉ mới có một cái hẹn để tới phỏng vấn. Tại sao bạn lại muốn gọi điện thoại trước với những người chưa từng quen biết, và là những người sẽ nắm quyền quyết định thâu nhận bạn hay không? Bạn gọi tới để giới thiệu về ḿnh và hỏi xem những người này kỳ vọng những ǵ nơi bạn, và bạn sẽ chuẩn bị kỹ lưỡng hơn. Đây là cách thức bạn chuẩn bị chương tŕnh nghị sự cho buổi phỏng vấn sắp tới. Khi được bạn hỏi tới, những người này sẽ cảm thấy họ là người quan trọng và được bạn chú ư hỏi tới với mục đích “giúp đỡ” cho công việc của họ được dễ dàng hơn. Một cách vô t́nh, bạn đă thiết lập chương tŕnh nghị sự chi tiết cho chính cuộc phỏng vấn của bạn, và những người phỏng vấn bạn sẽ nghĩ tốt về bạn v́ chính bạn đă “hỏi ư kiến” từng người và sẽ đề cập tới “vấn đề” của họ trong cuộc họp này. Những người này có thể chưa bao giờ hoặc rất ít khi gặp một người kiếm việc nào mang theo một “chương tŕnh nghị sự” bao gồm những đề nghị của chính họ. Bạn tự nghĩ lại xem ḿnh có c̣n là một “kẻ xin việc” b́nh thường nữa không?
- Chắc chắn là không.
Thêm vào đó, mặc dầu họ là những người sẽ phỏng vấn bạn, nhưng v́ bạn đă nói chuyện trước với họ, xin ư kiến họ về chương tŕnh nghị sự, những người này sẽ có cảm tưởng như đang tham dự một cuộc họp do chính bạn triệu tập chứ không phải đi phỏng vấn một người đang cần việc làm. Vô t́nh họ đă coi bạn như một nhân viên thực thụ trong công ty. Giá trị đích thực về con người của bạn được nâng cao một cách đáng kể rồi đó, mặc dầu bạn vẫn c̣n là một người thất nghiệp.
Chính những ấn tượng tốt đẹp về một “người kiếm việc” rất đặc biệt là bạn, những người này sẽ dễ dàng bỏ qua những điểm yếu kém của bạn và chú trọng nhiều hơn vào những ǵ bạn sẽ đem đến cho công ty một khi bạn làm việc tại đó. Và điều quan trọng nhất là những người này đều nghĩ rằng công việc của chính họ sẽ “thuận buồm xuôi gió” hơn khi bạn là nhân viên của hăng này. Tại sao? V́ ngay cả lần phỏng vấn đầu tiên, họ đă cảm thấy được tôn trọng v́ những mối bận tâm của từng người đă được bạn khôn khéo lồng vào chương tŕnh nghị sự (kết quả của những cú điện thoại ngắn ngủi bạn đă gọi trước để tự giới thiệu và hỏi về nỗi bận tâm về công việc của từng người). Giá trị của bạn đang được nâng lên cao hơn, phải không? Công việc mới đang nằm trong tầm tay của bạn rồi đó.
Bây giờ hăy tạm gạt sang một bên việc t́m kiếm. Giả sử rằng người ta đồng ư nhận bạn vào làm việc ngay sau khi phỏng vấn. Bạn phải trả lời ra sao đây? Bạn đừng quên là ḿnh đang thất nghiệp! Nhận ngay? Đừng, đừng bao giờ làm thế. Thường thường người nào cũng muốn có vài ngày để suy nghĩ rồi sẽ trả lời sau, đúng không? Rồi sao nữa? Ai trong chúng ta cũng suy đi tính lại trong mấy ngày kế tiếp xem có cách nào để được trả lương cao hơn, so sánh hơn thiệt, và có khi không dám “xin thêm” v́ sợ người ta chê “đắt” và không thuê bạn nữa. Đây là giai đoạn rất quan trọng trong quá tŕnh “t́m kiếm việc làm” của bạn. Bạn cứ b́nh tĩnh cám ơn những người đó và nói rơ rằng bạn cần suy nghĩ hai ngày và sẽ trả lời họ sau. Tuy nhiên, trong hai ngày đó, bạn đừng suy nghĩ ǵ về công việc hay lương bổng ǵ hết.
Sau khi về nhà, bạn hăy gọi lại cho những người đă phỏng vấn bạn. Đương nhiên bạn phải cám ơn họ đă dành th́ giờ cho bạn trong thời gian chuẩn bị cũng như lúc phỏng vấn bạn. Nhưng đó không phải là lư do bạn gọi lại cho những người này. Bạn gọi lại để nói thêm chi tiết về những bận tâm của từng người và cách thức bạn sẽ làm cho công việc của họ dễ dàng hơn v́ bạn “là” nhân viên của công ty. Thực ra, bạn vẫn chỉ là một người đang “t́m kiếm việc làm”. Cú điện thoại này rất quan trọng v́ theo lẽ thường, những người phỏng vấn bạn đă nghĩ tốt về bạn rồi, đă nói chuyện với nhau về bạn trước khi “offer” bạn việc làm. Mặc dầu bạn chưa trả lời có nhận việc hay không, nhưng sau khi bạn gọi lại, và thảo luận thêm về những mối bận tâm của từng người, họ có cảm tưởng như bạn đang làm việc chung với họ. Bạn hăy đặt ḿnh vào hoàn cảnh những người này. Bạn sẽ nghĩ sao về “người kiếm việc” đặc biệt này? Bạn muốn thuê người đó ngay lập tức, phải không? Đúng thế. Và ngay sau khi nói chuyện điện thoại với bạn, những người này chắc chắn sẽ nói chuyện hay bàn bạc với nhau về bạn và t́m mọi cách để thuyết phục bạn tới làm việc với họ. Giá trị của bạn lại được nâng cao. Nhiều khi thời hạn hai ngày chưa hết, người ta đă gọi lại cho bạn và “nâng giá” lên v́ họ đang cần bạn. Một lần nữa, bạn đang làm chủ t́nh h́nh.
Thời hạn hai ngày tới, bạn cứ b́nh tĩnh gọi lại và bắt đầu thảo luận về những giá trị bạn sẽ mang lại cho công ty hoặc sẽ làm cho công việc của những người muốn thuê mướn bạn trở nên dễ dàng hơn. Những người này đang chờ đợi bạn đến làm chung với họ vị họ nhận ra giá trị của bạn, họ nhận ra những ǵ chính họ sẽ nhận được khi có bạn cùng chung tay sát cánh trong công việc hằng ngày. Lúc này người ta không c̣n nghĩ tới vấn đề “đắt rẻ” nữa, nhưng chỉ nghĩ tới những quyền lợi của chính họ và sẽ t́m hết cách để thâu nhận bạn. Từ một người đang thất nghiệp, bây giờ bạn trở thành một nhân viên rất quan trọng ở công ty mới. Giá trị của bạn đă được nâng cao, và kèm theo đó là lương bổng và những quyền lợi khác. Bây giờ bạn là một “người t́m kiếm công việc” thành công chứ không c̣n là một “kẻ xin việc nữa”.

Lời Kết: Không có ǵ hoàn toàn tuyệt đối trên đời. Những ǵ tôi chia sẻ với bạn trên đây chỉ là một “nghệ thuật” hơi khác thường. Có thể bạn đồng ư, có thể không; nhưng điều quan trọng là bạn sẽ có một cái nh́n mới về cách thức t́m kiếm công ăn việc làm ở Mỹ. Để kết luận, tôi xin để nghị thêm một ư tưởng mới: Trong thời gian t́m kiếm việc làm, thường thường chúng ta gởi đơn xin việc đi “khắp tứ phương thiên hạ”, vừa tốn th́ giờ, giấy mực và tiền tem... nhưng không thấy hăng xưởng nào gọi tới phỏng vấn (!) rồi đâm ra chán nản và thất vọng. Tôi đề nghị với bạn, nếu được, hăy gọi điện thoại trước và hỏi xem họ cần những khả năng nào cho công việc đó, và “thay đổi” cho phù hợp trước khi gởi “resume” cho họ. Nếu gặp phải những công ty chỉ muốn nhận “resume” chứ không tiếp chuyện qua điện thoại, bạn hăy viết một lá thơ ngắn (cover letter) giới thiệu về bạn với bằng cấp và kinh nghiệm dựa vào những ǵ họ đang cần. Khi nhận được, v́ tính ṭ ṃ, thường thường người ta sẽ gọi lại để hỏi “resume” của bạn. Một cách vô t́nh, bạn có dịp để hỏi thêm chi tiết về công việc họ đang có, và “thay đổi resume” cho thích hợp. Nói tóm lại, bạn đang “t́m kiếm việc làm” nhưng không quên t́m cách nâng cao giá trị của chính ḿnh và lèo lái câu chuyện làm sao cho khéo để thay đổi t́nh h́nh và nắm thế chủ động. Người ta đang cần bạn chứ không phải bạn đang “xin” việc. Cầu chúc bạn thành công.

Nguyễn Duy-An