CHI-TIẾT VỀ  MỘT GIA-TỘC

tại làng KHIẾT-KỶ, địa-phận PHÁT-DIỆM

Quận KIM-SƠN, Tỉnh NINH-BÌNH

________________  Mở lời  ________________

            Vào đời Vua Minh-Mạng, có một vị quan ưu-tú, học-vấn uyên-thâm, mặc-dầu lận-đận trong đường thi-cử (mãi 45 tuổi mới thi đậu và ra làm quan) nhưng đã làm một kỳ-công cho hậu-thế.  Đó là Cụ Nguyễn Công Trứ.  Từ vùng đất bồi, cụ đã lập ra quận Kim-sơn, Tiền-Hải trù-phú: địa-linh, nhân-kiệt!  Đặc biệt là Quận KIM-SƠN, nơi đã đào-tạo ra rất nhiều nhân-tài cho tổ-quốc cũng như cho Giáo-hội Công-Giáo.  Riêng về phía Công-giáo, Phát-Diệm đã sản-suất ra một Hồng-Y kiêm Tổng Giám-Mục,  12 vị Giám-mục, 8 Đức Ông và hàng trăm linh-mục, đặc-biệt là Cha Sáu với Phương Đình, nhà thờ Phát-Diệm.. Cho quốc gia, Kim-Sơn đã tạo ra vô số nhân tài: tướng tá, nhạc-sĩ, thi-sĩ, giáo-sư……,…

            Nói về Phát-Diệm, ai cũng nghĩ tới Tôn-Đạo, Trì Chính, nơi đào-tạo rất nhiều linh-mục suất-sắc cho Giáo-Hội Công-Giáo.  Nhưng chính tại những làng chung quanh đó mới là nơi làm mọi người tưởng nhớ và ngưỡng mộ.  Một vùng phù-sa rất phì-nhiêu nằm giữa Qui-Hậu, Tôn-Đạo và Hồi-Thuần đã được chính Cụ Nguyễn Công Trứ đặt cho tên là Khiết-Kỷ, bao gồm các làng Duy-Hòa, Khiết-Kỷ, Hàm Ân.

            Cụ Nguyễn Công Trứ đã đăc-biệt chọn một số gia-đình từ Nam-Định sang lập-nghiệp tại vùng này.  Trong số đó, có một cặp vợ chồng trẻ rất nghèo nhưng chăm-chỉ làm ăn: suốt ngày chỉ biết đến thờ-phượng Thiên-Chúa và lo cho đàn vịt, mẫu ruộng mới được canh-tác. Trong sổ danh-bạ, mẫu ruộng đó mới được chính-quyền cấp cho cặp vợ chồng này, và được ghi vỏn-vẹn: Nguyễn Văn Thiết, quê Bổ-Lương, Nam Định.

Nhờ trời thương-xót kẻ hiền, và cũng nhờ sự cần-cù chịu-khó, ông bà Nguyễn Văn Thiết làm ăn mỗi ngày một khá, tậu thêm hết miếng đất này đến sào thổ kia.  Có của nhưng phải đông con, hạnh-phúc mới trọn bề.  Chính vì thế, bà Thiết đã không quên sinh cho chồng tất cả là 5 người con: hai trai và ba gái.  Hàng xóm ai cũng trầm-trồ khen-ngợi.

Đúng như lời đời khen tặng, năm người con này sau rất khá-giả và uy-tín:  Người con gái lớn, tức bà Trùm Tấn (Cô Phảng), cùng em thứ tư là bà Trương Tuệ, lập-nghiệp tại Giáp-Nam, nằm phía bắc nghĩa-địa và phía nam nhà thờ Khiết-Kỷ.  Còn người con thứ hai, tức là ông Trương Ước cùng em thứ ba là bà Trùm Huấn (cô Hiên) và em trai út là ông Trùm Toàn thì chọn Khiết-Kỷ-phố làm tổ ấm.

            Trong vùng này có một thầy đồ, quê Khiết-Nam, cũng có năm người con: cũng hai trai, cũng ba gái.  Cả vùng ai cũng biết tiếng là ngoan-mgoãn và siêng-năng, vì đã được chính người cha khả-kính cũng là thầy đồ nghiêm-khắc dậy-dỗ sáng hôm.

            Nói đến gia-đình này, mọi người đều khâm-phục ông Trương Khoản với nhiều năm kinh-nghiệm dậy học, đã khéo-léo dậy con.  Cô con gái đầu lòng, cô Hoa, vừa đẹp người, lại vừa đẹp nết, suốt ngày quấn-quít bên cha, nên đã được cha già dậy-dỗ từ lời ăn, tiếng nói, đến đường đi, nước bước.  Mỗi lần cô Hoa cùng cô em kế (Bà Trương Tùng) cùng cô em thứ tư (Bà Chánh Đại) ra đường, người qua kẻ lại ai cũng đưa mắt trông theo và trầm-trồ khen:

                                                - Con gái thầy đồ có khác!

            Hai người con trai của thầy đồ Khoản lại càng đặc-biệt.  Con thứ ba là ông Trương Dực và con út là ông Chánh Duy, lúc nào cũng kề bên nhau như bóng với hình, về sau này lập gia-đình rồi vẫn tìm sống bên nhau bằng cách xây nhà ngay cạnh nhau tại phía bắc nhà thờ xứ Khiết-Kỷ. Năm người con ông Cố Thiết và năm người con ông Trương Khoản rất tương đầu, ý hợp lại rất môn-đăng, hậu đối: bên có tiền, bên có chữ, con cái ai cũng giỏi-giang, nên hai gia-đình này rất gần-gũi nhau.

            Ngày tháng trôi qua, người con thứ hai của ông bà cố Thiết, nay đã lớn, liền chọn cô con gái đầu lòng của ông Trương Khoản, tức cô Hoa làm vợ.  Đám cưới thật linh-đình, ai cũng cho là xứng đôi vừa lứa, trai tài gái sắc.  Sau đó, ông Trương Khoản lại gả cô con gái kế cho ông Trương Tùng, người làng Chí-tĩnh.  Còn người con trai thứ ba, tức ông Trương Dực thì cưới em gái ông Trương Lực, bên làng Duy-Hòa.  Cô con gái út thì gả cho ông Chánh Đại, cựu lý-trưởng, người làng Dục-Đức.

            Con cháu thầy đồ Khoản và nghiệp-chủ Thiết mỗi ngày một đông và thế-lực.  Về sau này, mặc-dầu tản-mác khắp nơi: từ Phát-Diệm, vào Gia-Kiệm, đến Sài-Gòn, Cần-Thơ, ngay cả sang Mỹ quốc cũng đều thấy sự thành-công vẻ-vang của hai gia-tộc này.

                        - Vạn sự khởi đầu nan!