Phải chăng đường lối dưỡng dục của người Á Châu giúp con em thành đạt?

Trong cuốn “Top of the Class,” hai chị em, một bác sĩ, một luật sư, cho rằng lối giáo dục con cái của người Á Châu giúp chúng thành đạt.

Tác giả: Helen Yung
Người dịch: Nguyễn Hà Sơn

(Phần 1)

LTS.- Ðây là bản dịch từ bài “The Asian Way - Is raising children the Asian American way really the secret to raising high achievers in society?” đăng trên website của New America Media. Người Việt dịch và đăng bài này với sự đồng ý của New America Media.

Vào một ngày rất lạnh trong Mùa Ðông năm ngoái ở thành phố New York, một người đàn ông vô gia cư tiến đến gần tôi tại một trạm xe điện ngầm để xin tiền lẻ. Trong khi ông ta đứng trước mặt tôi và lắc cái ly đựng bạc cắc, tôi nhún vai và nói: “Sorry.”
“Bà là người đến từ Trung Hoa. Chắc hẳn bà có tiền,” ông ta lẩm bẩm, tỏ vẻ thất vọng. Câu nhiếc móc nhuốm màu sắc tộc này khiến tôi suy nghĩ trong chuyến đi xe điện buổi sáng - không phải vì sau đó người đàn ông bảo rằng tôi là người kỳ thị chủng tộc (ông ta là người Mỹ gốc Phi Châu), nhưng vì ông ta đã phán đoán sai về tôi đối với cả hai điểm. Cha mẹ tôi là di dân đến đây từ Seoul, Nam Hàn, chứ không phải đến từ Trung Hoa (tôi ra đời ở Seattle), và sự thật là lúc đó tôi không có tiền (tôi chỉ có vừa đủ trong trương mục ngân hàng để trả tiền thuê nhà). Nhưng khi nghĩ về những người bạn Mỹ gốc Á Châu đã thành công thì tôi nhận thấy rằng có ít nhiều sự thật trong thành kiến nói trên.
Nếu chúng ta xét tới thống kê thì sẽ thấy rằng những con số không biết nói dối. Theo Phòng Thống Kê Hoa Kỳ (U.S. Census Bureau), mức lợi tức trung bình của người Mỹ gốc Á Châu trong năm 2002 là $52,018 - khoảng $10,000 cao hơn mức lợi tức trung bình của phần còn của dân số nước Mỹ. Tuy tổng số người Mỹ gốc Á Châu chỉ gồm 4 phần trăm dân số Hoa Kỳ, nhưng họ chiếm tới 20 phần trăm của đoàn sinh viên Ivy League (gồm những trường đại học kỳ cựu và có uy tín nhất nước Mỹ). Bốn mươi bảy phần trăm người Mỹ gốc Á Châu và những người đến từ các đảo Thái Bình Dương trên 25 tuổi có bằng cử nhân (bachelor's degree) hoặc cao hơn - tức là 20 phần trăm nhiều hơn mức trung bình của tổng số người Mỹ thuộc lớp tuổi này. Và ở Hoa Kỳ, 15 phần trăm tổng số bác sĩ toàn khoa (physician) và bác sĩ giải phẫu (surgeon) là người gốc Á Châu. (Bảy trong số 10 nghề nghiệp có mức lương cao nhất là thuộc địa hạt y khoa).
Cuối năm ngoái, hai chị em thuộc một gia đình Mỹ gốc Ðại Hàn đã xuất bản cuốn sách “Top of the Class: How Asian Parents Raise High Achievers - and How You Can Too” (“Ðứng Nhất Lớp: Cha Mẹ Người Á Châu Nuôi Dưỡng Con Thành Ðạt Như Thế Nào - Và Quý Vị Cũng Có Thể Thực Hiện”), vào khoảng thời gian xảy ra câu chuyện tôi gặp người vô gia cư tại trạm xe điện ngầm. Dành thời giờ rảnh để viết sách, hai chị em tác giả - một người là bác sĩ trên 30 tuổi và một người là luật sư gần 30 tuổi - hứa hẹn với độc giả rằng họ sẽ tiết lộ 17 “bí quyết” mà những cha mẹ thuộc di dân Á Châu thường thực hành để nuôi dưỡng các con họ trở thành những người thành công trong xã hội.
Ðể tỏ lòng hiếu thảo đối với cha mẹ là di dân - bà Jae Kim, một người mẹ ở nhà làm nội trợ để trông nom các con, và ông Dae Kim, một lập trình viên điện toán đã về hưu - cuốn sách “Top of the Class” ca ngợi những điều khôn ngoan về dưỡng dục con cái, như lưu tâm tới đời sống hàng ngày của các con, hạn chế những sinh hoạt ngoài giờ đi học của chúng (như giới hạn giờ xem ti-vi), và cho các con thấy rằng giáo dục là yếu tố rất quan trọng đối với tương lai của chúng.
Giáo dục: một vấn đề của cả gia đình
Ðể tìm hiểu tại sao có nhiều người Mỹ gốc Á Châu như vậy đã trở thành những bác sĩ, luật sư và kỹ sư điện toán, tốt nghiệp từ những trường đại học Ivy League, gần đây tôi đã nói chuyện với một trong hai tác giả của cuốn sách, Bác Sĩ Soo Kim Abboud. Là một giáo sư môn giải phẫu tại Trường Y Khoa của đại học University of Pennsylvania, bà Kim Abboud, 32 tuổi, đích thực là loại “ái nữ” Mỹ gốc Ðại Hàn đã lập gia đình và thành đạt mà cha mẹ tôi hy vọng có ngày ông bà sẽ có thể khoe khoang về con gái họ giống như vậy. Nói chuyện với tôi qua điện thoại, bà Kim Abboud tỏ ra là người nhiệt thành, thân mật và hoạt bát, với giọng nói êm ái khiến tôi liên tưởng tới một người bạn thân.
Khi được hỏi về khả năng chuyên môn của hai tác giả để có thể viết cuốn “Top of the Class,” Kim Abboud nhìn nhận rằng họ không có những bằng cấp chuyên môn về giáo dục. “Chúng tôi không có những bằng Ph.D., và chúng tôi không phải là những nhà giáo dục, chúng tôi cũng chưa có con. Vả lại, chúng tôi cũng không phải là những nhà văn tài giỏi,” bà cất tiếng cười qua điện thoại.
Tuy Kim Abboud đã cố gắng xuất bản hai cuốn truyện trinh thám về y khoa, bà chưa bao giờ viết sách về giáo dục con cái. Nhưng sau khi đọc một bài báo nói rằng người Mỹ gốc Á Châu chiếm 20 phần trăm sinh viên Ivy League, bà đã nảy ra ý kiến viết một cuốn sách nói về những đường lối dưỡng dục con cái của người Mỹ gốc Á Châu. Bà nói: “Tôi tìm trên Internet và tôi cảm thấy khó tin rằng chưa có người nào viết về đề tài này.”
Cảm thấy đây là một đề tài hứng thú, Kim Abboud và cô em gái Jane Kim, một luật sư chuyên về di trú làm việc ở Philadelphia, bắt đầu hồi tưởng về thời thơ ấu của họ ở Raleigh, North Carolina.
Kim Abboud nói: “Chúng tôi biết rằng chính đường lối dưỡng dục của cha mẹ đã dẫn tới sự thành công của chúng tôi.”
Ở Raleigh trong thập niên 1980, trong nhà gia đình Kim đã áp dụng những luật lệ nghiêm khắc và một thời biểu chặt chẽ, không giống như cách nuôi con “dễ dãi” thông thường của đa số người Mỹ. Hai cô con gái chỉ được phép dùng điện thoại 15 phút mỗi buổi tối và chỉ được xem ti-vi 1 tiếng đồng hồ trong một tuần lễ. Cha mẹ họ cũng đòi hỏi hai cô con gái phải trình phiếu báo cáo của trường học ngay trong ngày mà họ nhận được tại lớp học. Họ phải học thêm các môn khoa học ở nhà và trau giồi thêm ngữ vựng tiếng Anh. Thậm chí, Jane Kim đã phải “thuyết trình” tỉ mỉ với cha mẹ về kế hoạch học vấn của cô để trở thành luật sư.
Nhưng sự ngoan ngoãn và số điểm học vấn cao của hai cô con gái được cha mẹ thưởng bằng những lời khen ngợi, những bữa ăn tại nhà hàng, bánh ngọt, những lần đi nghỉ lễ của cả gia đình, và ngay cả một chiếc xe hơi cũ. Là một gia đình gắn bó, ông bà Kim lúc nào cũng sẵn sàng hy sinh cho giáo dục của các con, thí dụ như họ đã dành dụm tiền để cô con gái lớn có thể đi dự trại hè dành riêng cho những học sinh ưu tú, được tổ chức tại đại học Duke University, với phí tổn 2,000 đô la.
Tuy có vẻ như cuốn sách “Top of the Class” được nhiều độc giả Mỹ chú ý nhờ thành kiến cho rằng học sinh Á Châu có trí thông minh thiên phú, nhất là về toán và khoa học, tác giả Kim Abboud cố gắng bác bỏ “huyền thoại” này. “Tôi tin rằng sự thành công chỉ là do sự dưỡng dục của cha mẹ,” bà nói và vọng lại nội dung trong chương thứ nhất của cuốn sách. “Chúng tôi không có tài năng thiên phú nhiều hơn người khác trong những địa hạt đó. Một điều mà giới người Mỹ gốc Á Châu trội vượt là đặt ưu tiên hàng đầu vào giáo dục. Chỉ vì cha mẹ (người Mỹ gốc Á Châu) muốn các con họ phải tốt nghiệp đại học.”
Vả lại, Kim Abboud không nghĩ rằng cuốn sách của bà xác nhận cái khuôn sáo (stereotype) về “sắc dân thiểu số gương mẫu” (“model minority”). Bà nói: “Ða số thiên hạ ngày nay không nghĩ rằng một thiểu số gương mẫu có nghĩa là họ chỉ thành công về giáo dục. Họ cũng cần phải giỏi về giao tế trong xã hội và phát huy những nhân cách tốt.”
Yếu tố lo sợ
Tuy cuốn sách đã được giới truyền thông Mỹ đón nhận một cách tương đối nồng nhiệt, nhưng nó cũng bị một số người chỉ trích, vì họ cảm thấy rằng gia đình Kim không đại diện cho đường lối dưỡng dục thực sự của thế hệ người Mỹ gốc Á Châu thứ nhì.
“Có điều gì đó giả tạo về cuốn sách này, vì tôi không nghĩ rằng nó xảy ra trong những gia đình Á Châu,” lời bà Meme Rhee, một chuyên viên phân tâm học gốc Á Châu tại trung tâm y khoa Akasha Center for Integrative Medicine ở Santa Monica, California. “Kinh nghiệm của tôi với những người Mỹ gốc Á Châu có cao vọng về học vấn là cao vọng này không phát xuất từ sự thúc đẩy của cha mẹ họ. Hai tác giả nói rằng cha mẹ họ đã gây dựng cho họ sự yêu thích giáo dục, nhưng tôi không tin như vậy. Phải chi cha mẹ tôi cũng giống như cha mẹ tác giả. Nhưng tôi nghĩ rằng có những yếu tố liên quan tới nỗi lo sợ trong động cơ thúc đẩy người Á Châu.”
Theo lời Esther Lee (không phải tên thật), một họa sĩ người Mỹ gốc Ðại Hàn ở New York City, thời thơ ấu của bà có đầy rẫy những chuyện mà bà gọi là “những bí ẩn u ám” (“dark secrets”). Lee nhớ lại rằng bà bị cha mẹ “bảo phải đạt được điểm cao” ở trường, nếu không thì sẽ có “những hậu quả xấu” suốt đời.
Với công việc thiết kế những bìa sách cho một nhà xuất bản, tiền lương mỗi năm của Lee không gồm sáu con số, cho nên bà cảm thấy mình đã không đền đáp được kỳ vọng của cha mẹ. Bà nói: “Tôi cảm thấy xấu hổ nhiều hơn là có tội... Cha mẹ tôi bảo rằng ông bà cảm thấy ngượng với những người quen biết, vì tôi đã 'không thành công’.”

(Còn tiếp phần 2)