Đường về La mã

Sáng Chủ Nhật tôi lò mò xuống phòng khách. Giờ này trong nhà trọ vắng bóng Trời hừng sáng những rặng thông vươn cao ngất mãi xa . Một bà sơ thuộc dòng tu Phát Diệm đang lãng vãng đâu đó . Tôi bắt chuyện làm quen và hỏi :

- Hôm qua các sơ đi tham quan nhiều chỗ không ?

Bà sơ này chừng khoảng hăm lăm hăm sáu tuổi , cười vui vẻ :
- Chúng cháu đi xem nhiều nơi lắm .
- Ai hướng dẫn các sơ mà sao biết nhiều chỗ quá vậy . Hôm qua tụi tui chỉ đi coi có vài chỗ thôi .

Bà sơ chỉ vào một bà sơ trẻ đang làm luận án Tiến sĩ :
- Đó sơ bề ngang đó . Sơ Trần nhanh nhẹn lắm ,ở đây lâu nên biết rất nhiều nơi .
- Tiếc thiệt , giá như có bà sơ này chắc chúng tôi được coi nhiều nơi .

Sơ cười tươi :
- Không được đâu ông !
- Sao thế ?
- Tôi xem chừng ông và các em còn bé xíu không thể nào đi nhanh như chúng tôi đâu . Thoắt bên này thoắt bên kia , các sơ đi nhanh lắm .
Tôi đành cười trừ . Lâu ngày không đi bộ , không vận động , đi chừng vài giờ là há miệng thở dốc .
- Sơ ở đây mấy ngày thấy thành phố có gì hay có gì lạ không ?

Bà sơ ngẫm nghĩ giây lát :
- Tôi thấy Là Mã có nhiều điểm mạnh cũng như có nhiều điểm yếu .
- Sơ nói rõ được không ?
- Điểm mạnh là thành phố có nhiều cảnh quan đẹp , nhiều tượng đài . Điểm yếu là hay bị mất cắp giấy tờ tiền bạc chẳng hạn .

Nghe vậy tôi vội vàng sờ vào cái bóp sau túi quần , nó vẫn còn nguyên và tôi yên chí hỏi tiếp :
- Thế các sơ có ai bị mất cái gì không ?
- Chúng cháu gửi hết giấy tờ nhờ các sơ ở đây trông hộ , nên chả việc gì mà lo .

Tôi thong thả ra góc vườn , nơi đây các sơ trồng vài luống rau đay , mồng tơi , bầu bí để cải thiện miếng ăn . Sống xa quê hương , nhất là tại thành phố cổ kính này những thứ rau hoa quả đều quí giá , đắt như vàng .
Chín giờ sáng "phái đoàn" mới tỉnh giấc . Chúng tôi rảo bộ tới quán cà phê mà ngày hôm qua đã ghé đến .


Dọc theo quảng trường Thánh Phê rô (Saint Peter's Square, hay là Saint Peter's Piazza (Piazza San Pietro) du khách lững thững tản bộ ngắm các tượng khắc trên các trụ đá tít trên cao . Trên thế giới có lẽ không nơi nào nhiều tranh ảnh tượng đài bằng nơi đây .
Chúng tôi ghé vào một tiệm bán tranh ảnh , vật lưu niệm về đạo Công giáo .

Con bé Linda nhà tôi hí hửng nói :
- Bố bố con mua cái quạt này nhé ! Bố không mua gì à ?
- Không , đi chơi bố không thích xách cái gì hết . Nội cái máy ảnh cũng đã thấy nặng .

Trong cửa hàng bày biện đủ mọi vật dụng thường bán , tràng hạt , kinh sách . Các bức tượng Mẹ Maria , Thánh Giu se , các Thánh chạm trổ rất khéo đầy nghệ thuật .

Cô cháu tôi thắc mắc hỏi :
- Sao chú không mua cây Thánh giá ở góc đằng kia . Cháu thấy chú khô khan lắm .
- Chú hả ? Bây giờ chú chưa muốn vác Thánh Giá theo chân Chúa cháu ơi . Nè quí vị coi chừng giấy tờ tiền bạc đó.
- Chú khỏi lo mấy bà sơ dặn rồi . Trong quảng trường Thánh Phê rô và trong Giáo đường kẻ trộm không lấy cắp đâu . Ra khỏi khu vực này thì coi chừng .

Qua cánh cung bao quanh quảng trường Thánh Phê rô chúng tôi thấy từng đoàn người xếp hàng vào Thánh Đường . Hai cánh cung được chống đỡ bằng những trụ đá khổng lồ . Chúng được xếp từng hàng bốn cái một theo cách kiến trúc Doric order . Nếu như bạn đứng vào tâm điểm (trục) của chúng , bạn sẽ trông thấy một thay vì bốn cột . Sân quảng trường được thiết kế do kiến trúc sư Bernini vào những năm 1660 làm sao có sức chứa một số lượng lớn người tới tham dự Thánh Lễ và có thể chiêm ngưỡng và nhận lãnh Ơn phúc lành do Đức Giáo Hoàng từ trên ban công cung điện ban phe'p .

Chính giữa quảng trường là trụ đài obelisk mô phỏng theo Ai cập , bằng đá hoa cương (granite) đỏ , cao 25,5 mét . Nó được dời về đây năm 1586 , và có lẽ là trụ obelisk duy nhất không bị đổ ngã trong thời kỳ La Mã ngự trị . Bình cầu mạ vàng tuốt luốt đỉnh cao có lẽ chứa đựng di cốt của Hoàng Đế Julius Caesar .

Chú thích :
1. Sơ bề ngang : các sơ cùng ngang vai , nói theo nhà văn Nhật Tiến .
2. Doric order : Một trong các kiểu cột đá và hoa văn mô phỏng theo kiến trúc Hi lạp .

***

Thánh Đường Phê rô

Chúng tôi theo đoàn du khách đông đảo chờ qua cổng an ninh . Có lẽ dạo này khủng bố nhiều nơi , nên mọi sự ra vô các dinh thự đều phòng bị nghiêm nhặt . Chúng tôi phải đợi hơn nửa giờ mới vào được cửa chính Thánh Đường Phê rô .

Mới bước vào trong tôi tưởng lạc vào một thế giới nào khác . Hai bên với những trụ đá cẩm thạch bóng loáng màu hồng nhạt , cao vút chống đỡ các vòm trên cao . Các bức tượng khắc tạc các Thánh to lớn chạm trổ tinh vi . Các bức tranh Thiên Thần được vẽ giương cánh bay trên các vòm Thánh Điện . Trong đây vài bóng đèn điện vàng mờ, nhưng với ánh sáng tự nhiên từ các lỗ tròn trên đỉnh cao tỏa sáng lung linh khiến cảnh vật trở nên huyền bí thiêng liêng . Nơi đây cho chụp hình nhưng không được dùng đèn chớp .

Nhà thờ Thánh Phê rô nổi tiếng thế giới , là một trong bốn Thánh đường chính của thành phố La mã (Nhà thờ Thánh Gioan Lateran , Nhà thờ Thánh Maria Maggiore , Nhà thờ Thánh Phao lồ ) . Với diện tích 2,3 mẫu và sức chứa 60000 người , Thánh đường Phê rô được coi như là nơi thờ phượng chính của giáo dân Công giáo , và theo lời giáo truyền nơi đây là chỗ chôn cất Thánh Phê rô , một trong mười hai vị tông đdồ theo chân Chúa , giám mục thành Antioch và sau là Giám mục thành La mã . Theo như cổ truyền , ngôi mộ Thánh Phê rô nằm dưới trướng và bàn thờ . Vì thế về sau này theo lệ này các vị Giáo Hoàng cũng được chôn cất nơi đây .

Đầu tiên là tượng điêu khắc Mẹ Sầu Bi ôm Chúa Giê su lả chết trong lòng do kiến trúc sư Michelangelo tạc vào năm 1499 tại miền bắc rặng núi Alps . Cao 1m74 ngang 1,95m . Tượng Đức Mẹ vẻ mặt trông còn non trẻ , mặt buồn bã nhìn xác con ngã gục đầu ra đằng sau . Tượng Chúa ngã người ra chết diễn tả nỗi đau đớn tột cùng , từng bắp thịt , từng mạch máu với những vết thương nhòa máu hồng . Nghệ sĩ tài danh Michelangelo lúc ấy mới 23 tuổi đã cho chúng ta một hình ảnh sống động tài tình lúc Chúa lịm chết trong lòng Mẹ .

Tượng Mẹ Sầu Bi trong Thánh Đường Phê rô

Sau khi tượng Pieta (Mẹ Sầu Bi) này bị một người dùng búa định phá hủy , tượng được dời vào sâu bên trong với tấm kính bảo vệ . Kế đến là tượng kỷ niệm nhớ thượng Hoàng hậu Christina Vương quốc Thụy điển , bà đã từ bỏ ngai vàng năm 1654 và nhập đạo Công giáo . Xa hơn nữa là tượng các Giáo Hoàng Pi ô XI và XII , cũng như bàn thờ Thánh Sebastian . Nhà nguyện Ơn Phước Lành (Blessed Sacrament) với các ngọn nến cháy lập loè .

Quanh quẩn trong cung Thánh một hồi lâu , ngắm hình này sang hình khác , tôi chợt thấy một bức tượng tạc một ông Thánh như tượng đồng đen bóng nhoáng ngồi vắt vẻo trên cao . Du khách đi qua ngang lẩm bẩm chấp tay cầu nguyện và với tay rờ vào chân ông Thánh . Tôi phân vân sao lại có tượng ông Thánh đen thui ngồi chỗ này , chắc là Thánh Mạc Tin da đen chăng ( Saint Martin ) . Bàn chân ông đã nhẵn thín , mấy ngón chân đã mòn , và mất đi . Nếu cứ mỗi ngày có vài ngàn người dù chỉ chạm nhẹ vào bàn chân ông , vài năm nữa ông Thánh chắc còn một chân thôi .

Thánh Phê rô với sự chiêm ngưỡng của du khách

Dọc theo đường hông bên trái là bàn thờ Chúa Biến Hình (Altar of Transfiguration) . Đi ngược ra ngoài lối vào tượng DGH Leo XI và Innocent VIII và kế tiếp Nhà nguyện Đức Mẹ Nguyên Nhiễm Vô Tội . Kế tiếp các tượng GH Pio 10 và Innocent VIII , Gioan 23 , Benedict 15 .

Bên trong vòm một hàng chữ La tinh cao 2 mét : Ngươi là Phê rô , và trên đá này ta sẽ xây Giáo Hội của ta ... v.v

Một cái trướng (baldachin) cao ngất nghểu trong đền thờ chính , với chiều cao 30 thước , chống đỡ bằng bốn cái trụ đồng bóng nhoáng . Kiến trúc này do ông Bernini xây cất từ năm 1624 đến 1632 . Có lẽ nó được dựng để trám chỗ trống dười mái vòm khổng lồ (cupola) , và khung đồng thiếc có lẽ lấy từ đền Pantheon .

Trướng thờ phượng khổng lồ dàn dựng dướng vòm chính nhà thờ

Bên cạnh là một cái ghế mà người ta cho là di vật của Thánh Phê rô để lại . Một đứa bé với mái tóc hung mỏi chân định ngồi vào ghế . Một ông nhân viên an ninh giơ tay chận lại , và nói :
- Đây là ghế của Phê rô .
Đứa bé mặt hơi nhăn lại :
- Dạ , cháu biết . Cháu nãy giờ đi dạo trong này mỏi giò quá . Khi nào ổng về cháu trả ghế cho ổng .

Tôi ra ngoài cửa nhà thờ ngồi chờ . Vừa ngồi chưa được một phút , một ông nhân viên an ninh nhã nhặn mời tôi đứng dậy . Trong chỗ trang nghiêm thờ phượng không được ngồi nghỉ chân hay dựa lưng . Lúc đó tôi chợt thấy nhóm chúng tôi . Cháu Cư hỏi thăm :
- Chú có đi coi bên trong chưa ? Chú có thấy ông Thánh Phê rô ngồi góc đằng kia không . Chú vào mà rờ , thế nào chú cũng vào cổng Thiên đàng .
À ! Thì ra đó là tượng Thánh Phê rô . Biết tại sao bà con lại thích tới lân la làm quen , hi vọng Thánh nhắc nhớ đến mình vào ngày Tận thế chăng ?
Tượng Thánh Phê rô này được điêu khắc do ông Arnolfo di Cambio vào cuối thế kỷ 13 , và bàn chân bị soi mòn vì bị du khách chạm hoặc kính cẩn hôn qua nhiều năm tháng .

Bà nhà tôi lên tiếng :
- Nãy giờ ông đi vậy ? Hôm nay Chủ nhật ông có vào xem lễ chăng ?
- Có chớ bà . Tui đứng sau lưng bà có mấy bước .

Thánh đường rộng thênh thang . Thánh lễ được cử hành trong chánh điện , có chừng vài trăm giáo dân dự lễ . Du khách cứ tha thẩn nhẩn nha thưởng thức các tác phẩm đầy nghệ thuật của dân gian Ý .

Nhìn từ cửa chính vào

Chú thích : Tác giả đã dùng một số dữ liệu về Nhà thờ Thánh Phê rô trong Wikipedia .






Mộ các Thánh

Chúng tôi vòng ra ngoài Nhà Thờ Thánh Phê rô , rẽ vào hướng bên trái . Nơi đây dòng người chia làm hai ngả . Bên phải vào ngắm Cupola (sẽ nói sau ) , bên trái ngoặt vào hầm mộ các Vị Thánh và cố Giáo Hoàng .

Nơi đây không khí trang nghiêm , không một tiếng động . Đoàn người đi trong lặng lẽ ngắm nhìn các bia mộ , mỗi ngôi mộ đều có kiểu thiết trí khác nhau . Có cái tạc hình Giáo Hoàng nằm dài chắp tay trên bụng , có cái để trống chỉ khắc tên , ngày sinh ngày chết với biệt hiệu . Vài nữ tu quì chắp tay , mặt buồn bã như muốn khóc bên cạnh khu mộ cố Giáo Hoàng Gioan Phao lồ 2 . Nằm bên phải lối đi chính , trong một khu hốc có hình cánh cung . Chính giữa là bàn thờ với vài nhánh hoa huệ trắng . Bên trên một tấm bia trang trí bằng cẩm thạch khắc hình Mẹ và Chúa Giê su . Phía trước một ngòn đèn nhỏ đỏ sáng le lói .

Trên ngôi mộ Ngài khắc hàng chữ La tinh : IOANNES PAVLVS PPIỊ” và bên dưới chua hàng chữ 26 năm thụ phong Giáo Hoàng : “16 X, 1978-2 IV, 2005.”
Cố Giáo Hoàng Gioan Phao lô 2 với danh hiệu "Sự khổ nhọc của mặt trời " do Thánh Malachi thị kiến vào những năm 1148 . Có phải vị Giáo Hoàng Benedictô hiện nay với danh hiệu :"Sự vinh quang của các nhành ô liu " là vị Giáo Hoàng cuối cùng chăng hay là chờ đến vị kế : " Phê rô của thành La mã " .

Nếu vào những ngày du khách hành hương đông đảo , ngưòi mộ đạo vào trong khu mộ ghotto này sẽ được mời di chuyển ngay để cho đám người mới vào .

khoảng hơn 15 phút nhóm chúng tôi ra khỏi nơi đây , và chúng tôi vòng trở lại đi thăm Cupola , nóc đỉnh Thánh Đường Phê rô .
Xếp hàng hơn nửa tiếng , chúng tôi mon men tới cửa mua vé . Một bà bán vé tươi cười hỏi cháu tôi cái gì đó . Cháu tôi quay lại hỏi :
- Họ nói chú dì lớn tuổi rồi , có cần mua vé đi thang máy lên trển không ?
Lòng tự ái tôi nổi lên , sức trai tuổi năm mươi còn tung cánh đại bằng mà , vài trăm bực thang ăn nhằm gì . Tôi quay sang hỏi bà nhà tôi và bà chị vợ :
- Sao hai bà ? Có đi thang máy không ? Tui leo bộ được rồi .
Cháu Cư ái ngại nhìn chúng tôi một lát , khẽ nói :
- Theo cháu thì chú dì với dì Hiên nên đi thang máy đi . Theo họ nói từ đây tới nóc có 524 bậc . Đi thang máy đỡ được 200 bậc . Từ đó trở đi chú dì tha hồ mà leo dốc .

Ờ nhỉ ! Tại sao mình lại phải phí sức , nhẩn nha mình leo cũng tới . Thế là bà chị vợ và tôi lẹt đẹt cùng một số du khách bước vào thang máy . Cái này chạy chậm hơn thang máy của hai toà nhà World Trade Center ở Nữu Ước mà tôi đã lên coi năm 1983 lúc vừa tới Mỹ .
Ra khỏi thang máy , tôi và bà chị gặp ngay nhóm chúng tôi cũng vừa leo ra khỏi 200 bậc thang . Không khí thở hít trong lành , nắng hơi chiếu gắt .
Tôi hỏi bà nhà tôi :
- Bà không mỏi chân à ?
- Úi giời ! Có vài trăm bực ăn nhằm gì .
Theo mấy đứa cháu dẫn đường , tôi và bà chi vợ lẽo đẽo sau , bước vào một cầu thang xoắn ốc , vừa đủ một người đi . Leo chừng vài chục bực thang , tôi và bà chị vợ dừng lại thở dốc . Leo cầu thang kiểu này giống như mình xoay chong chóng . Không khí trong này lại ngộp , không có gió thoảng . Đứng lại thì toán du khách phía dưới phải dừng lại . Họ ngước đầu lên nhìn , húng hắng :
- Come on man ! (Nhanh lên mấy cha ! )
Tôi chợt nhớ đến một người bạn quê ở Mỹ Tho , hắn thường nói đùa giỡn với anh chị em đồng sở khi xe lăn bánh từ Khu Kỹ Nghệ Biên Hoà về Sài Gòn : " Xưa đi học thầy giáo cô giáo cứ cho tui điểm thấp " Hỏi sao vậy . "Thì tui vào lớp Cổ văn , học thơ Bà Huyện Thanh Quan , tui bình thế này nè , Dừng chân đứng lại trời non nước , dừng chân thì phải đứng lại , chẳng lẽ chạy luôn , Dư thừa ! " Thế là tui cứ bị ăn trứng dzịt luôn . Bao nhiêu năm qua rồi , tôi bật cười một mình . Bà Huyện mần thơ cũng trúng lắm chớ . Dừng chân phải đứng lại để thở .chớ leo lên một hai ngọn đồi , thân gái dặm trường một mình leo dốc còn thấy mệt . Như thân tôi trai tráng còn muốn chết dở , huống chi bà .

Cầu thang đá xoắn ốc này vừa nhỏ vừa hẹp , chúng tôi thở hì hục , chân cao chân thấp bước lên vất vả , mồ hôi mô kê ướt đẫm áo . Vừa lúc đó trông thấy một cái hốc có mặt xi măng bằng phẳng , bên trên có một cửa sổ nhỏ thông khí . Tôi vội sà ngay xuống đất ngồi nghỉ . Bà chị vợ tôi cười tươi :
- Hề ! May quá ! Mệt quá ! Mẹ mấy thằng Tây lúc nó đi ngang , mồ hôi nó ra , hôi nách bỏ mẹ . Chú coi cái thằng kia , thở hổn hển như heo .
Tôi mỉm cười và biểu với chỉ rằng , mình cũng chẳng khá gì hơn họ . Bà chị vợ tôi phát ngôn bằng tiếng Việt , chớ bằng tiếng Anh tiếng Mỹ họ nghe được thế nào cũng shi shi một hồi . Người lính La mã ngày xưa đi chinh chiến ở những miền xa xôi , họ thường dùng tỏi trong các bữa ăn để chống lại một số bệnh thông thường . Và vì thế có người xấu miệng biểu rằng ăn tỏi nhiều hôi nách hôi miệng .

Cupola là một mái vòm hình nửa hình cầu . Từ mặt đất lên tới nóc khoảng 120 mét . Trên nóc hình hình vẽ tuyệt đẹp do họa sĩ Michael Angelo mất bao nhiêu năm mới hoàn thành . Có lẽ người ta phải bắc các nhịp cầu bằng gỗ chắc chắn , để ông ta thoải mái vừa nằm vừa vẽ . Chắc mỏi cổ mỏi vai lắm . Nếu mà giàn không vững , rơi từ cao độ hơn trăm thước chỉ có nát xương . Du khách chỉ có thể ngó xuống phía dưới chính điện Nhà Thờ Thánh Phê rô qua hàng rào song sắt cao hơn đầu người . Ngó tới ngó lui chừng mươi phút , chúng tôi ra ngoài tiếp tục leo thang . Lần này nấc thang xây hình xoắn tròn dọc theo đỉnh cupola . Bề ngang gần một thước , nhưng có vẻ nó hơi nghiêng nên chúng tôi đi ênh ểnh về bên phải , ngoẹo cổ mà bước .

Từ trên nóc đỉnh cupola , ánh nắng chan hoà . Gió man mát lùa qua thành xi măng chắn . Từ đây bạn có thể quan sát toàn cảnh thành phố La mã , đồi dốc , nhà cửa dinh thự chi chít bên nhau . Mỗi thành phố đều có cái nét đặc thù riêng biệt . Bắc Kinh , Nông Pênh , Tokyo , New York , San Francisco , Singapore v.v ... mỗi thành phố đều có nét đẹp vẻ xấu của nó . La mã , kiến trúc xây cất vừa mới vừa cũ tạo nên một bức tranh đẹp hài hòa . Mỹ lệ và hoành tráng . Du khách hàng năm vào thăm thành phố này không phải là ít người . Theo con số thống kê có thể lên đến vài triệu người . Và dĩ nhiên thành phố có đủ khả năng lo từ chỗ ăn chỗ ngủ , và vấn đề vệ sinh được đưa lên hàng đầu .

Chú thích :
The labor of the sun : Sự khổ nhọc của mặt trời
The glory of Olives : Sự vinh quang của các nhành ô liu
The Peter of Roma : Phê rô của thành La mã " .