Tại Quận Cam, theo con số chánh thức của tiểu bang Cali, người Mỹ gốc Việt sanh ở ngoại quốc ghi tên đi bầu cao nhứt so với các sác tộc bạn. Cú sốc về vụ Tân Nguyễn với "những điều trông thấy mà đau đớn lòng" Việt do cả hai đảng Cộng hoà lẫn Dân Chủ Mỹ gây có thể làm ngưòi Việt hướng nội, đoàn kết lại, nương tựa nhau. 

Người Việt có thể hướng nội, bỏ thăm cho người Việt để  tự tạo nội lực  và thế đứng trong dòng chánh chánh trị Mỹ, trong kỳ bầu cử ngày 7 tháng 11 này.

Thực vậy, nguồn tin chánh thức của Bộ Nội Bang Tiểu Bang California công bố cho đến tháng Ba năm nay, tại Quận Cam có 297,192 công dân Mỹ sanh ở ngoại quốc ghi đi bầu ở Quận Cam. Việt Nam: 73,083;Mể tây cơ : 54,763; Phi luật tân: 20,116;  Đại Hàn: 18,828; và Trung Quốc: 15,732. 

Con số đó là con số hồi tháng Ba, chớ bây giờ tháng 10 nhứt định có tăng chớ không có giảm

Đối với các sắc dân bạn, người Mỹ gốc Việt sanh ở ngoại quốc ghi danh đông nhứt. Đông vì mới định cư ở Mỹ hơn 30 năm, vừa tròn một thế hệ xã hội học. Đa số người gốc Việt định cư  ở Mỹ sanh ở nước nhà VN. Hầu hết thành phần ưu tú của Việt Nam Cộng Hoà đang ở Mỹ. Vì đại đa số là thành phần tỵ nạn chánh trị nên còn gắn bó với nước non nhà nên muốn đi bầu đông để quốc tế vận, chánh yếu là tạo ảnh hưởng với chánh quyền dân cử Mỹ để tương kế tựu kế vận động Mỹ giúp giải kềm cho 80 triệu đồng bào trong nước CS Hà nội bị CS Hà nội kềm kẹp trên 30 năm rồi.

Đối với nội bộ người Mỹ gốc Việt,  số đông đó là do  thế hệ thứ nhứt của người Mỹ gốc Việt ý thức rõ tầm quan trọng của lá phiếu trong chánh quyền dân cử Mỹ và quyết hành sử quyền hiến định và luật định ấy một cách thiết thực. Biết, muốn mạnh phải đi bầu.. 

Biết, nhà cầm quyền dân cử Mỹ đánh giá sức mạnh của cộng đồng người Việt qua số cử tri ghi danh, tỷ lệ đi bầu, khuynh hướng và kỹ luật đầu phiếu, chớ không phải số đông. Đông người mà không đi bầu sẽ bị coi là gánh nặng.

Nhưng vụ  Tân Nguyễn là một cú sốc làm lớp trẻ thức tĩnh. Từ lâu lớp trẻ Việt hoặc quá bận bịu với công ăn việc làm,  có phần lơ là bầu cử. Hoặc sanh sau  chiến tranh hay sanh ở Mỹ nên không biết  CS Hà nội độc điạ thế nào, nên ít thiết tha với chuyện dân chuyện nước ở nước nhà VN. Và từ đó không thấy việc dùng lá phiếu để quốc tế vận cho tự do, dân chủ, nhân quyền VN là quan trọng như người lớn tuổi thấy. Không siêng năng đi bầu như người Mỹ vì nghĩ ai lên cũng vậy vì xem tư do, dân chủ như đương nhiên có.

Nhưng qua vụ Tân Nguyễn lớp trẻ sẽ thấy học tới đâu thì học, làm gì thì làm  nhưng không được xem là Mỹ. Theo tâm lý xã hội học, đại đa số lớp trẻ Mỹ gốc thiểu số sớm muộn gì cũng sa vào hoàn cảnh nhận chân ra sự khác biệt đó.

Trở lại Quận Cam. Quận Cam là  quận người gốc Việt ở đông nhứt, số cử tri gốc Việt sanh ở VN đã 73,083. Nếu tính thêm San Jose và các quận khác có ngưới Việt ở, cộng với số phiếu của ngưòi Việt trẻ sanh trên đất Mỹ đến tuổi đi bầu ở toàn tiểu bang Cali,  thì số phiếu của người Việt cũng đáng kể lắm. Chưa làm ra được một nghị sĩ liên bang hay thống đốc tiểu bang thực. Nhưng nếu đồng lòng, số phiếu gốc Việt sẽ  có thể làm giọt nước tràn thắng cử cho nghị sĩ liên bang và thống đốc.

Nên người ta không lấy gì làm ngạc nhiên thấy trong mùa bầu cử này, nhân vật đảng Cộng Hoà lẫn  Dân Chủ cấp tiểu bang xuất hiện  rất thường ở Quận Cam. Cộng Hoà nắm quyền Hành Pháp trong tay, nên Thống đốc đi đòn nổi, liên kết với với nhóm dân cử Việt trẻ ở Little Saigon. Còn ứng cử viên Dân Chủ đối lập thì đi đòn ngầm, móc nối  với lớp trẻ Việt ăn học ở Mỹ còn ở ngoài chánh quyền.

Nhưng cú sốc Tân Nguyễn ì xèo ba tuần trước ngày bầu cử  làm  cho cử tri gốc Việt nói riêng và cộng đồng người Việt nói chung rút kinh nghiệm trong kỳ bầu cử này và về sau nữa.  Tân Nguyên là ứng cử viên đầu tiên gốc Việt ra ứng cử vào Quốc Hội (Hạ Viện) liên bang, dưới danh nghĩa Đảng Cộng Hoà. Để bên cạnh đảng phái, dù gì đi nữa Anh cũng là người gốc Việt, cùng thân phận tỵ nạn chánh trị, định cư trên đất Mỹ. Thế mà chỉ vì một cái thơ gọi là hăm doạ cử tri gốc Mễ, Toà chưa thụ lý mà hai bên Đảng Cộng Hoà và Dân Chủ đều làm như tuyên án Anh, tấn công Anh tơi bời hoa lá, yêu cầu Anh rút lui và xét nhà, xét văn phòng Anh hai giờ trước giờ Anh họp báo giải trình và ba tuần trước ngày bầu cử. Coi như triệt đường tranh cử của Anh!

Dù có tinh thần và thiện chí hoà nhập cao thế mấy cũng thấy nỗi buồn da vàng và nỗi đau thiểu số dâng lên. Cách đối xử của Đảng Cộng Hoà lẫn Dân  chủ trong dòng chính chánh tri Mỹ đối với một úng cử viên gốc Việt cấp cao nhứt làm cho tập thể người Mỹ gốc Việt không thể không nghĩ. Người ta coi  số phiếu gốc Việt nhẹ hơn số phiếu gốc Mể. Hy sinh dễ dàng quyền tranh cử của một người Việt. Và thế đứng của người Việt bị coi như chưa đủ tầm cỡ để được phép vươn lên tới tới trình độ lập  pháp liên bang.

Nhưng buồn da vàng, đau thiểu số chỉ thiệt thân, vô ích. Hành động mới có lợi và hữu ích. Người ta xét cộng đồng người Việt qua số phiếu. Vậy thì dùng số phiếu để tạo sức mạnh. Thế hệ thứ nhứt của người Mỹ gốc Việt như đã thấy đã đi bước đầu ghi tên đi bầu đông nhứt so với các sác tộc bạn. Lớp người có tuổi đã đi bước đầu hãy cùng lớp trẻ và lớp trẻ sẽ cùng lớp già cùng tiến bước. Đi như  đồng đội, đồng đơn vị đi cơ bản  thao diễn, đều bước đều, đồng nhịp để tạo cộng hưởng mạnh hơn. Ai cũng biết cộng hưởng của một đoàn quân binh nhỏ có thể làm sập một cây cầu sắt lớn vì tác dụng của cộng hưởng.

Nhịp điệu của  cách đi cơ bản thao diễn đó trong kỳ bầu cử này có nhiều dấu chỉ sẽ thấy thử ở Quận Cam trong kỳ bầu cử ngày 7 tháng 11 này. Người Việt bỏ thăm cho người Việt. Ưng cử viên gốc Việt ra nhiều, ở mọi ngành nghề. Tại sao không? Vì qua vụ Anh Tân Nguyễn người ta thấy Đảng nào, sắc tộc nào cũng có quyền lợi và người riêng của họ. Tại sao người Mỹ gốc Việt sợ mang tiếng thượng tôn dân tộc. Đâu có ứng cử viên Mỹ, Mễ, Cộng hoà hay Dân Chủ nào hiểu biết, cảm thương người Việt hơn người Việt. Đâu có tổ chức đảng phái gốc Mỹ hay Mễ nào thương cộng đồng VN hơn cộng đồng VN. Để nhiều người Việt vào chánh quyền dân cử. Để chánh quyền Mỹ thấy tỷ lệ đi bầu của cử tri Việt cao, kỷ luật đầu phiếu Việt chặt, tinh thần đoàn kết Việt mạnh. Đó là gián tiếp tự tạo nội lực cho người Việt để vươn lên trong dòng chánh chánh trị Mỹ.

Miển số cử tri gốc Việt tràn ngập lãnh thổ phòng phiếu, miển tỷ lệ cử tri Việt đi bầu cao, miển người Việt quyết bỏ thăm cho người Việt, là nội lực của người gốc Việt sẽ tạo được, thế đứng người Việt sẽ vươn lên. Điều đó có khi quí hơn sự đắc cử. Cá nhân ưng cử gốc Việt kỳ này chưa được kỳ sau sẽ được.

Nhưng tập thể người Việt có thể đứng ngang hàng để nói phải quấy với các đảng phái chánh trị Mỹ và các tổ chức áp lực để thoả hiệp chuyện lớn và tránh đi những chuyện nhỏ bực mình gây ra cũng do chính các đảng phái chánh trị Mỹ và các tổ chức áp lực đã từng có thái độ xem thường tập thể người gốc Việt trước đây.