Iraq, Việt Nam Và... Iran  

NGUYỄN XUÂN NGHĨA .

Việt Báo Thứ Bảy, 8/25/2007

 

Lịch sử không khi nào tái diễn... y hệt như xưa...

 

Trong tuần qua, chúng ta đă gặp một chuỗi nghịch lư liên quan đến vấn đề nóng bỏng nhất của Hoa Kỳ ngày nay, là hồ sơ Iraq.

Trước hết, hăy nhắc lại một số diễn biến trong tuần.

 

Sau khi kinh lư Iraq, hai Nghị sĩ trong Ủy ban Quân vụ Thượng viện Hoa Kỳ là Carl Levin bên đảng Dân chủ đang nắm đa số và John Warner bên đảng Cộng hoà, đă lên tiếng hôm Thứ Ba 21 về những điều mắt thấy tai nghe tại chỗ. Rằng chiến lược dồn quân đánh tới của Chính quyền Bush hồi đầu năm đă có kết quả khả quan hơn những lượng định ban đầu.

 

Đấy là tin vui bất ngờ cho ông Bush v́ cho thấy rằng Quốc hội Mỹ cuối cùng cũng xoay chiều và công nhận một số điều trước đây, mới tháng trước thôi, vẫn bị phủ nhận.

Nghịch lư là nhận định của Nghị sĩ Levin. Ông nặng nề phê phán thành tích của Chính phủ Baghdad dưới quyền lănh đạo của ông Nouri al-Maliki và - ngông cuồng dại dột chừng nào - c̣n nói thẳng rằng Iraq nên có lănh đạo khác. Phần ḿnh, dù công nhận là chiến lược dồn quân đánh tới của ông Bush có kết quả khả quan hơn, Nghị sĩ Warner vẫn đề nghị là từ nay đến Giáng sinh, Mỹ nên giảm bớt quân số tại Iraq.

Kết luận ở đây là chiến lược dồn quân đă có kết quả, nhưng chưa tốt!

 

Hôm sau, Thứ Tư 22, Tổng thống Bush có bài phát biểu được tiết lộ trước một phần về hồ sơ Iraq. Ông chủ yếu so sánh chuyện Iraq với Việt Nam để nhấn mạnh rằng dưới quyền lănh đạo của ông, Hoa Kỳ sẽ không tháo chạy khỏi Iraq như đă tháo chạy khỏi Việt Nam. Một cách gián tiếp, ông cảnh cáo Quốc hội trong tay đảng Dân chủ là đừng tái diễn thảm kịch Việt Nam khi cột tay chiến sĩ và gây thảm họa cho người khác.

 

So sánh hai biến cố ở hai thời điểm và địa điểm khác nhau như ông Bush luôn luôn là điều dại dột v́ dễ gây tranh luận v́ nhiều khác biệt tất yếu.

Thành phần thiên tả, chủ hoà và đa số bên đảng Dân chủ đả kích lập luận của Tổng thống ở lư do tham chiến tại Iraq hơn ở nguyên nhân tháo chạy khỏi Việt Nam. Đó là hiện tượng "trí nhớ có chọn lọc", trong sự chọn lọc đă có phần ngụy tín. Phe bảo thủ bên đảng Cộng hoà cũng chọn các lư luận để bênh vực lập trường của Tổng thống. Và hai phe tiếp tục tranh luận trong khi về thực chất th́ đa số dân Mỹ, từ học giả, sử gia tới chiến lược gia, đều chả hiểu ǵ về cuộc chiến Việt Nam, về lư do can thiệp, phương pháp tiến hành và hoàn cảnh tháo chạy lẫn hậu quả sau đó.

Và vụ Iraq ngày nay là một minh diễn của sự kiện đó.

 

Trong khi chờ đợi cuộc điều trần của Đại tướng David Petraeus và Đại sứ Ryan Crocker trước Quốc hội vào trung tuần tháng tới, những sự kiện tại chỗ cho thấy Hoa Kỳ có đạt một số thành tích tại Iraq. Chủ yếu là khả năng tiễu trừ khủng bố al-Qaeda nhờ sự hợp tác tích cực hơn của các lănh tụ Sunni khi các đơn vị Mỹ được dồn vào mặt trận đă gây nhiều tổn thất sinh tử cho quân khủng bố, là điều đang được dư luận và Quốc hội Mỹ công nhận.Nhưng, và đây là một nghịch lư khác, ngày Thứ Năm 23, các cơ quan t́nh báo Hoa Kỳ công bố tài liệu gọi là Lượng định về T́nh báo Quốc gia (NIE) với một kết luận gây choáng váng cho mọi người: lănh đạo chính trị tại Iraq không có khả năng cai trị.

 

Nh́n từ hai giác độ th́ giới hữu trách về quân sự cho rằng t́nh h́nh có tiến triển, nhưng giới hữu trách về t́nh báo lại cho rằng dù an ninh có cải thiện, t́nh h́nh nội chính tại Iraq vẫn bất ổn và v́ vậy khó dẹp được những đ̣n khủng bố phá hoại.

Trên cùng một địa bàn, hai cơ chế then chốt là t́nh báo và quân sự lại có hai lượng định trái ngược. Mà oái oăm thay, cả hai lượng định này đều đúng! Nếu như vậy, phải có ǵ sai trong mục tiêu và chiến lược của Hoa Kỳ.

 

Chuyện đúng sai ấy đang tái diễn thảm kịch Việt Nam nên người viết mới nêu nhận xét bi quan có thể làm người đọc bất b́nh, rằng Hoa Kỳ vẫn chưa hiểu ǵ về chuyện Việt Nam thời xưa nên vẫn chưa hiểu ǵ về chuyện Iraq thời nay!

Nh́n cho gọn vào chuyện Iraq, Hoa Kỳ đang cố tranh thủ hậu thuẫn của phe Sunni để diệt trừ khủng bố ngoại nhập - al-Qaeda và các nhóm xưng danh Thánh chiến. Tranh thủ bằng cách ra quân tiễu trừ và đóng quân ở lại để củng cố niềm tin của cộng đồng Sunni. Thắng lợi quân sự nằm trong việc tê liệt hoá hoạt động của khủng bố nhờ sự hợp tác và chỉ điểm của các lănh tụ sắc tộc Sunni.

 

Điều trớ trêu là phe Sunni thiểu số này không thể trở lại vị trí thống trị như trong thời Saddam Hussein v́ phe đa số là dân Shia đă được Mỹ "giải phóng" năm 2003 nhờ việc lật đổ chế độ Saddam. Phe đa số này - mà Thủ tướng Nouri al-Maliki là một trong nhiều lănh tụ - muốn đoạt lại vị trí thống trị chưa hề có và không muốn hay không thể kiềm chế được các lực lượng vơ trang Shia. Lượng định NIE của t́nh báo Hoa Kỳ nói tới sự yếu kém của hệ thống chính trị chính là do thiện chí hay khả năng không có của phe Shia.

 

Chưa nói tới sự hà hơi tiếp sức của Iran ở đằng sau!

V́ vậy, báo cáo lạc quan của quân đội và bi quan của t́nh báo đều đúng cả, mà t́nh h́nh vẫn chưa thể khả quan, khiến một Nghị sĩ Cộng hoà như John Warner mới kết luận rằng chi bằng rút quân!

Nh́n như vậy rồi, chúng ta mới trở lại chuyện cũ.

Tại Việt Nam, Hoa Kỳ can thiệp để ngăn ngừa làn sóng đỏ từ Liên bang Xô viết và Trung Quốc yểm trợ cho Bắc Việt Cộng sản tràn xuống miền Nam. Một lư do chính đáng trong khuôn khổ Chiến tranh lạnh. Nhưng khi tham chiến, Hoa Kỳ đă lẫn lộn mục tiêu.

 

Nếu để bảo vệ miền Nam th́ phải tấn công vào hậu phương của cuộc xâm lược là miền Bắc và hậu cứ của Bắc Việt là Lào và Căm Bốt. Hoa Kỳ thời Kennedy và Johnson lại chủ trương "đánh toàn cầu hoà" và phát huy sáng kiến xây dựng dân chủ tại miền Nam, ngay trong thời chiến. Để rồi cả chính trường lẫn truyền thông Mỹ đều nhắm mắt trước t́nh trạng phi dân chủ tại miền Bắc mà kịch liệt đả kích nạn độc tài hay thiếu dân chủ ở trong Nam.

 

Tức là đ̣i hỏi kẻ bị xâm lược phải vừa tự vệ - theo kiểu chiến tranh nhà giàu của Mỹ - vừa xây dựng cơ chế quốc gia độc lập và dân chủ trên một vùng đất đă bị thực dân Pháp cai trị từ... 1867, một trăm năm trước vụ Mậu Thân 68. Xét theo tiêu chuẩn ngây ngô đó của Mỹ th́ Tổng thống Diệm là người độc tài phải bị giết, Tổng thống Thiệu là người tham nhũng phải bị lật! Và Hà Nội tất nhiên phải thắng!

 

Mất mấy chục năm căi lộn xem ai đă để "thua" tại Việt Nam, Hoa Kỳ đang tái diễn chuyện cũ tại Iraq.

Khi quyết định can thiệp vào Iraq, Chính quyền Bush muốn làm một minh chứng dữ dội về quyết tâm của ḿnh trên trận chiến chống khủng bố. Lư cớ dễ chấp nhận nhất là sự tồi bại đầy nguy hiểm của chế độ Saddam Hussein. Lư do chiến lược tiềm ẩn bên dưới là làm gương cho thế giới Hồi giáo, từ các đồng minh ôn hoà tới các lực lượng khủng bố quá khích. Rằng hung hăng như Saddam Hussein trong một cường quốc Hồi giáo cấp vùng là Iraq mà c̣n bị lật đổ th́, 1) đồng minh ôn hoà, như Saudi Arabia, nên tin tưởng vào Mỹ, và 2) kẻ thù hung hiểm là quân khủng bố nên biết sợ Mỹ.

 

Chứng minh có tính chất chiến lược ấy coi như hoàn tất chỉ ba tuần sau khi Mỹ đổ quân vào Iraq. Lúc ấy, chưa ai nói đến al-Qaeda hay thủ lănh khủng bố al-Zarqawi của al-Qaeda.

 

Khốn nỗi - và v́ chưa rút tiả bài học Việt Nam - Chính quyền Bush c̣n muốn đi xa hơn, đó là góp phần xây dựng dân chủ trên một vùng đất chưa hề có khái niệm dân chủ và chỉ được thống nhất bằng bạo lực độc tài của Saddam. Vành đai độc tài bị bung là mở ra những tranh chấp sắc tộc, với sự xúi giục của các lân bang.

Hoa Kỳ không đủ quân số và cán bộ cho việc ổn định t́nh h́nh Iraq để gieo trồng hạt mầm dân chủ hầu chứng minh tiếp cho thế giới Hồi giáo - ngoài bài bản ban đầu - rằng dân chủ có giá trị hơn độc tài và khủng bố. Và bị mắc bẫy trong đ̣n du kích phá hoại của Iran lẫn phiến loạn khủng bố của al-Qaeda, trước sự phẫn nộ của các lănh tụ Sunni.

V́ vậy, mặc dù tác chiến rất hay các đơn vị Mỹ không thể canh chợ cho dân Iraq học tập dân chủ và mặc dù dân chúng rất khát khao xây dựng lại đời sống đến mức đội bom đi bầu ba lần trong năm 2005, Iraq vẫn chưa có một hệ thống chính trị có khả năng ổn định hay hoà giải xung đột. Đó là t́nh trạng ngày hôm nay, sau khi Chính quyền Bush đôn quân từ đầu năm - thực tế chỉ tạm đủ quân số kể từ giữa tháng Sáu - việc diệt trừ khủng bố đă có tiến triển, việc xây dựng chính quyền th́ chưa.

 

Trong khi ấy, dư luận Hoa Kỳ đă hết kiên nhẫn!

 

Trong lịch sử nước Mỹ th́ sau cuộc chiến giành độc lập, Hoa Kỳ chưa và không thể có khả năng tham chiến quá bốn năm, v́ bất cứ một lư do nào, chính đáng hay không, cao thượng hay không. Nức ḷng ủng hộ việc đổ quân tham chiến tại Việt Nam vào tháng Ba năm 1965, Quốc hội trong tay đảng Dân chủ đă ngả theo dư luận để trở thành phản chiến năm 1968. Chuyện ấy đang tái diễn và đáng lẽ Chính quyền Bush phải biết trước. Và giải thích được sự thể cho rơ ràng hơn!

Cái giá phải trả, rất nhẹ, là việc đảng Cộng hoà mất đa số trong Quốc hội năm 2006. Cái giá c̣n lớn lao hơn sẽ phải trả sau này là những ǵ sẽ xảy ra cho Hoa Kỳ trên thế giới.

 

Tổng thống Bush chỉ c̣n 16 tháng tại chức, người kế nhiệm ông sẽ phải giải quyết hồ sơ này. Và câu hỏi cho mọi người, kể cả các ứng viên, là "làm sao bây giờ"?

Trước mắt th́ dù Tổng thống Bush vẫn c̣n khả năng phủ quyết để chặn đà tháo chạy của Quốc hội Dân chủ, Hoa Kỳ không thể tiếp tục cuộc chiến như hiện nay.

C̣n lại là giải pháp rút hết để cho ngần ấy phe tàn sát lẫn nhau - giả thuyết biển máu của ông Bush hay giải pháp tháo chạy của nhiều lănh tụ Dân chủ - là điều bất khả v́ Iran sẽ lấp vào khoảng trống và đe dọa biên giới Iraq với Saudi Arabia. Cả bán đảo Ba Tư sẽ vuột khỏi ảnh hưởng của Hoa Kỳ và nếu tránh được al-Qaeda th́ sẽ có ngày Mỹ vẫn phải quay lại, một quyết định đau ḷng nhức tim của người kế nhiệm ông Bush, cho dù nước Mỹ vẫn có thể thản nhiên với cảnh tàn sát trong thế giới Hồi giáo ngay trong năm tới.

 

Nếu không triệt thoái toàn bộ th́ c̣n giải pháp rút quân một phần như Nghị sĩ Warner đề nghị. Là một nghị sĩ cao niên, không có tham vọng tranh cử Tổng thống và cũng chẳng tối mắt chống Bush, ông Warner chỉ t́m cách gỡ bí cho Hoa Kỳ. Nhưng thật ra đề nghị một giải pháp c̣n phi lư hơn!

 

Mỹ càng tiếp tục hiện trạng với quân số ít hơn th́ mâu thuẫn giữa hai thành phần đều có thiện chí như nhau là quân đội và t́nh báo sẽ càng đào sâu, và bị đảng Dân chủ tận t́nh khai thác trong thời kỳ tranh cử. Cho tới khi vẫn phải rút hết trong điều kiện c̣n ô nhục hơn. Quân lực Việt Nam Cộng Hoà đă cầm cự được hai năm sau khi các đơn vị tác chiến của Mỹ đă triệt thoái khỏi Việt Nam, cho tới khi bị cột tay bức tử năm 1974. Tại Iraq, ngần ấy phe, kể cả dân Kurd và Sunni bị bỏ rơi sẽ không ngồi yên chờ Mỹ rút theo kiểu tuần tự như Warner đề nghị.

 

Nếu không thể giữ, không thể rút hay giảm quân th́ c̣n giải pháp thứ ba: dồn thêm quân để ổn định t́nh h́nh trên một địa bàn rộng lớn hơn hầu trở thành trọng tài đáng sợ cho ngần ấy hệ phái hay lực lượng vơ trang Kurd, Sunni và Shia. Giải pháp vô vọng: quân lực Mỹ bị căng mỏng v́ phải đối đầu với hai chiến trường nóng là Afghanistan và Iraq, trên một trận tuyến toàn cầu là khủng bố Hồi giáo ngụy danh Thánh chiến, lại đang bị Liên bang Nga khiêu khích với các cuộc tuần sát toàn cầu của oanh tạc cơ chiến lược!

Vả lại, việc dồn quân đánh tới từ đầu năm mà c̣n bị Quốc hội và dư luận tính điểm hàng ngày, việc đưa thêm quân vào - nửa triệu như thời 1991 - là điều bất khả về hoàn cảnh chính trị lẫn thực tế vật chất là quân số. Mà dù Đại tướng Petraeus có là thiên tài quân sự đi th́ xă hội và quân đội Mỹ vẫn chưa được chuẩn bị cho h́nh thái chiến tranh nổi dậy - một bài học khác chưa học tại Việt Nam.

 

Không giữ hiện trạng được, không rút quân hay đôn quân được, Hoa Kỳ có thể làm ǵ? Trong hoàn cảnh tiến thoái đều lưỡng nan như vậy, th́ Chính quyền Bush và lănh đạo Hoa Kỳ nói chung có thể làm ǵ? Xóa bài làm lại, hoặc "thua me gỡ bài cào" có thể là giải pháp.

 

Chúng ta lại trở về mục tiêu ban đầu của chiến dịch Iraq.

Việc chứng minh ư chí diệt trừ khủng bố (al-Qaeda và đồng đạo) coi như có đạt kết quả nhất định: Lănh thổ Mỹ hết bị tấn công, al-Qaeda bị khoanh vùng tại Afghanistan và đang bị phe Sunni cô lập hay tiêu diệt tại Iraq với sự yểm trợ của các đơn vị Mỹ. Hoa Kỳ thua me v́ không gây dựng được dân chủ tại Iraq nhưng không hẳn là thất trận trong cuộc chiến chống khủng bố - mục tiêu nguyên thủy và quan trọng nhất của vụ tấn công Iraq.

 

Bây giờ mới gỡ bài cào, bằng cách bày ra trận tuyến khác v́ mục tiêu khác: Hoa Kỳ không thể để Iran khuynh đảo vùng Vịnh - và Iraq. Nếu minh định mục tiêu như vậy th́ nhiệm vụ của các đơn vị Mỹ trên chiến trường Iraq hết là canh chợ cho dân Iraq học tập dân chủ mà là bảo vệ một số căn cứ quân sự trên lănh thổ xứ này - ở ṿng đai Tây-Bắc ngoài sa mạc và ngoài các trung tâm định cư lớn của cả ba sắc dân Kurd, Sunni và Shia. Đồng thời bảo vệ được biên cương  Iraq với Saudi Arabia.

Đây là chiến lược "rút mà không ra" v́ Hoa Kỳ xoay ra kinh doanh kiểu khác!

 

Về quân sự, chiến lược này sẽ tránh được tổn thất sinh mạng cho lính Mỹ và tổn thất chính trị cho Chính quyền Bush. Về chính trị, giao tranh giữa các phe Iraq sẽ là... chuyện nội bộ của người Iraq, nhưng phe Shia và Iran sẽ hiểu được tín hiệu của Mỹ. Nếu chưa hiểu được th́ sẽ gặp áp lực rất nặng bên cạnh hội nghị song phương giữa Iran và Hoa Kỳ.

 

Phải chăng Chính quyền Bush đă tính như vậy từ đầu năm nên Đại sứ Crocker mới có ba cuộc hội đàm với vị tương nhiệm của Tehran tại Thủ đô Baghdad? Và phải chăng trận tuyến Iran-Hoa Kỳ mới là chính, khiến Mỹ dồn quân yểm trợ phe Sunni để giữ thế mạnh và lâu lâu bắn tiếng sẽ không tập Iran? Và Tổng thống Putin mới cho chiến đấu cơ cất cánh để làm tản lực Mỹ?

 

Nếu như vậy, câu chuyện Iraq và thành tích dồn quân chỉ là chuyện hư. Chuyện thực là sau khi thua me, Hoa Kỳ đang t́m cách gỡ bài cào để Iraq không là một Việt Nam khác. Nếu không, dại ǵ ông Bush lại moi chuyện Việt Nam ra để khiêu khích Quốc hội Dân chủ?

 NGUYỄN XUÂN NGHĨA