The Lost Victory,The Coup that succeeded, Chap 9, William Colby, Contemporary Books, Inc, Chicago-New York, 1989.

Ông William Colby qua Việt Nam năm 1959 đặc trách giám sát chương trình viện trợ Hoa Kỳ. Sau 3 năm phục vụ ông trở về Hoa Kỳ làm việc tại cơ quan trung uơng CIA phụ trách ngân sách ngọai viện, ông thuờng hay tháp tùng các phái đoàn cao cấp Hoa Kỳ thăm viếng VN. Vài tháng trước cuộc đảo chính 1/11, ông tháp tùng phái đoàn do bộ trưởng Quốc phòng MacNamara cầm đầu sang Saigon để thẩm định tình hình quân sự và chính trị. Ông là một nguời thân chính phủ Ngô Ðình Diệm, nên nhận được chỉ thị của toà Ðại sứ Saigon không được tiếp xúc với Tổng thống Ngô đình Diệm. Khi cuộc đảo chính diễn ra, ông có mặt trong buổi họp quan trọng của Hội Ðồng AN Ninh Quốc Gia Hoa Kỳ duới sự chủ tọa của TT Kennedy để trình bày diễn tiến cuộc đảo chính. Ông ghi lại trong chuơng này diễn tiến cuộc đảo chính, những nhân vật liên hệ và tỏ lòng tiếc nuối về một nước cờ sai lầm của Hoa Kỳ.

 Ðầu tháng 10/1963 Hoa Kỳ bắt đầu dùng áp lực mạnh với chính quyền Ngô Ðình Diệm. Viện trợ bị ngưng lại, Cơ quan CIA được lịnh ngưng trả tiền cho Lực Lượng Ðặc Biệt VN hoạt đông ở thôn quê, rừng núi, hay những cuộc hành quân ngoài vỹ tuyến 16, trừ phi lực lượng này được đặt dưới quyền của Bộ Tổng Tham Mưu (TTM). Bộ TTM chống lại sự độc lập của lực lượng này đặt dưới quyền chỉ huy trực tiếp của ông Nhu. Cho nên đó là một hành động chống đối ông Nhu mà ủng hộ các tướng lãnh. Một số chưong trình viện trợ khác cũng được ngưng lại để ông Cabot Lodge áp lực ông Diệm phải chấp nhận yêu sách của Hoa Kỳ và chấp nhận những điều kiện để giải quyết những sự bất đồng hai bên.

Một việc khác khó lầm lẫn là ông John Richardson, trưởng phòng CIA Saigon giữ vai trò liên lạc giữa toà Ðại sứ và ông Diệm bị ông Lodge gởi trả về nước. Mặc dù ông Richardson ủng hộ vị tân đại sứ Cabot Lodge, nhưng ông Lodge không khỏi ngờ vực thấy ông Richardson không phấn khởi khi được giao phó hồi tháng 8 công việc tìm kiếm một tướng lãnh trong kế hoạch đảo chánh. Ông Lodge tin tưởng Phủ Tổng Thống sẽ xem sự triệu hồi ông Richardson là một dấu hiệu bất mãn về vai trò hiện tại của ông Nhu. Có lẽ đó là lần đầu tiên sự triệu hồi một trưởng phòng CIA được loan báo trong một cuộc họp báo tại phủ Tổng Thống. Tôi (Colby) va McCone bực mình điều này, nhưng đó là quyết định của ông Lodge, chúng tôi không cải lại được. CIA là một công cụ được dùng để chuyển một thông điệp, đó là những sự quyết định có ảnh hưởng quan trọng đến sự ngưng viện trợ quân sự.

Sự cách chức ông Richardson không những chấm dứt sự liên lạc với ông Diệm Nhu mà còn lấy mất phương tiện giúp chúng ta kết hợp áp lực với thuyết phục qua sự tiếp xúc và nói chuyện với chính phủ Ngô Ðình Diệm, thay vì làm cao ngồi chờ ông Diệm đến cầu xin ông Lodge, một điều mà lòng kiêu hảnh và chống thực dân của ông Diệm không cho phép.

Nhưng cuối cùng ông Diệm tìm đến ông Lodge qua một cuộc mời ông Lodge thăm viếng nơi nghỉ mát của ông Diệm vào ngày 27/10. Ông Lodge lập lại những yêu cầu giải quyết những sự căn thẳng như thả các nhà sư và các sinh viên bị bắt giữ, mở cửa lại các trường trung học và đại học, và bỏ sự kỳ thị Phật giáo. Ông phàn nàn những lời công kích trên báo chí của chính quyền VN đang nhắm vào tổng thống Kennedy mà ông nói không thể tránh được liên đới dân chúng Hoa Kỳ với trách nhiệm ủng hộ một chính quyền có hành động như đã xẩy ra, và đến cả việc đánh đập các nhà báo Hoa Kỳ khi họ chụp hình cuộc hỏa thiêu của một nhà sư. Ông cũng nhắc tới những lời chỉ trich nẩy lửa của Bà Nhu suốt trong cuộc thăm viếng Hoa Kỳ, bà ví những cuộc hỏa thiêu của các nhà sư như những con bò thui được Phật tử dụng ý sắp xếp mà bà sẽ vổ tay vui mừng và tặng dầu lửa và hộp quẹt.

Ông Diệm không trả lời những điểm đó, và không chú ý khi nghe ông Lodge yêu cầu ông phải có một hành động gì để xoa dịu dư luận Hoa Kỳ. Cuộc gặp gở này chẳng khác một vở kịch cổ điển không đối thoại giữa người Hoa Kỳ đang tuyệt vọng tìm cách giải thích quan niệm của họ và ông Diệm kiêu hảnh nhất quyết giữ lấy uy quyền để chống lại sự hổn độn và đập tan sự đe dọa của cộng sản.

Ông Lodge đã đưa ra một thông điệp thù nghịch. Do đó ông Nhu bắt đầu một chiên dịch chống lại chính sách của Hoa Kỳ về sự cắt giảm viện trợ, và binh vực những lời phê bình xúc phạm của bà Nhu. (Những lời phê bình của bà Nhu đã khiến cha bà là Ðại sứ VNCH ở Hoa Kỳ từ chức để phản đối những chính sách của ông Diệm, và những lời công kích của đứa con gái). Chính quyền VN bắt đầu thắt lưng buộc bụng trong cuộc chống đối Hoa Kỳ bằng những sự cắt giảm chi tiêu. Một mặt khác, ông Nhu cố gắng tìm cách tiếp xúc với Bắc Việt qua trung gian một quốc gia trung lập để nghiên cứu một giải pháp cho cuộc chiến tranh giữa 2 miền Bắc, Nam nhằm qua mặt Hoa Kỳ đang có thái độ thù nghịch với miền Nam. (Khi điều này được phát giác Hoa kỳ xem đó là bằng chứng một sự phản bội.)

Vừa lúc đó CIA bắt đầu nhận được báo cáo một số sĩ quan đang âm mưu một cuộc đảo chính. Một vài tướng lãnh quân đội và một số khác bất phục tòng đang theo đuổi một âm mưu chính trị. Một trong những nguời này là Phạm Ngọc Thảo được ông Diệm bổ nhiệm làm tỉnh trưởng Kiến Hòa mà tôi đã gặp trong những năm trước khi bà dân biểu Pauline Nguyễn văn Thơ mời tôi xuống thăm tỉnh này. Sau này nghe nói Thảo âm mưu với Trần Kim Tuyến, vốn là trưởng ban mật vụ của ông Nhu bị ông Diệm đẩy ra nước ngoai để xoa dịu Hoa Kỳ. Ðó là nhóm công gíao trẻ thấy ông Diệm đã mất thiên mệnh (hay thực tế hơn là Hoa Kỳ), và đang tìm cách thay thế ông.

Nhưng một điều quan trọng, các tướng lãnh bắt đầu liên kết nhau và tìm sự ủng hộ cam kết của Hoa Kỳ nếu họ nổi dậy chống chính quyền. Lần này Lucien Conein được tướng Trần Văn Ðôn tìm đến để móc nối một cuộc gặp gỡ với tướng Dng Văn Minh, tướng này muốn biết phản ứng Hoa Kỳ nếu các tướng làm một cuộc đảo chính lật đổ chính quyền. Vì biết Hoa Kỳ đang mưu tính vấn đề này, Minh nói rõ các tướng lãnh không cần sự giúp đỡ của Hoa Kỳ, nhưng chỉ xin Hoa Kỳ cam kết đừng làm hỏng. Vấn đề tế nhị này trùng hợp với lời khuyến cáo từ Washington gởi sang là Tổng Thống Kennedy không muốn Hoa Kỳ dính líu vào, nhưng phải cố gắng tìm một sự móc nối kin đáo với một nhân vật trong trường hợp cần thay thế mà có thể chối cải được. Lodge nói với Washington không cần sự phòng xa đó, và thông báo cho các tướng lãnh hay Hoa Kỳ không làm hỏng và sẽ duyệt lại kế hoạch của các tướng lãnh và sẽ giúp đỡ ý kiến, và Hoa Kỳ sẽ tiếp tục viện trợ một chính phủ được sự ủng hộ của dân chúng và chống cộng.

Hoa Kỳ cam kết sẽ viện trợ nếu các tướng lãng thành công trong vụ đảo chánh. Mặc dù Hoa Kỳ cố gắng hành động như không nhúng tay, nhưng vẫn có thể bị dư luận Hoa Kỳ kết án. Ðiều này chắc chắn sẽ gây ra một mối bất đồng. Một điện tín của một vị tướng cao cấp ở Saigon gởi về, đó là Paul Harkin, trưởng phái đoàn cố vấn quân sự Hoa Kỳ Saigon không đồng y về kế hoạch đó và đưa ra những nhận định như sau: “Tôi không chống đối một sự thay đổi chính quyền, nhưng tôi có khuynh hướng nghĩ rằng lúc này sự thay đổi phải là những phương pháp cai trị hơn la sự thay đổ toàn diện về nhân sự. Trong những cuộc tiếp xúc ở đây, theo tôi nghĩ không một ai bản lãnh như ông Diệm, ít nhất trong phạm vi chống cộng. Lẽ tất nhiên chẳng có một vị tướng nào có đủ đức tính để thay thế. Tôi không phải là người của ông Diệm. Lẽ tất nhiên ông Diệm có những khuyết điểm. Vào lúc này tôi ủng hộ 14 triệu dân miền Nam với lãnh tụ của họ. Sau hết dù phải hay trái, tôi đã ủng hộ ông Diệm trong 8 năm khó khăn. Thay ông Diệm lúc này, làm khó ông hay loại bỏ ông là không hợp đối với tôi.”

Cho đến giờ phút cuối cùng, cuộc thảo luận giữa ông Lodge và Washington là Hoa Kỳ có nên ngưng cuộc đảo chính không, ông Lodge cho rằng các tướng lãnh đang hành dộng theo ý riêng của họ, và điều họ đang làm cần thiết cho quyền lợi của Hoa Kỳ. Washington e sợ cuộc đảo chánh khó thành công và yêu cầu chúng tôi đang ở Hoa Kỳ, hay ít nhất ông Lodge duyệt lại một cách thận trọng kế hoạch để quyết định có nên thuyết phục các tướng lãnh bỏ cuộc đảo chính không. Những chỉ thị gởi cho ông Lodge nói minh bạch Hoa Kỳ giới hạn can thiệp trực tiếp, mặc dù kết thúc như sau: “Nhưng một khi cuộc đảo chính xẩy ra hợp với quyền lợi Hoa Kỳ, cuộc đảo chính tất phải thành công.”

Cuộc thảo luận tóm lại như sau: kế hoạch lật đổ ông Diệm chẳng khác hành động hải tặc của ông Lodge làm cho một vài giới chức ở Washington lo ngại; một vài nhóm khác hy vọng các tướng lãnh có thể ổn định tình hình; trong khi tổng thống Kennedy không có một lập trường mạnh mẽ. Và ở đàng sau bối cảnh đó, ông Lodge nguyên là ứng viên phó Tổng thống Cộng Hoà năm 1960 (và McCone giám đôc CIA là một người có thế lực trong đảng Cộng Hoa ), cho nên ông Kennedy được phe hữu che chở nếu có việc gì xẩy ra, trong khi phe tả thúc ông chống lại ông Diệm.

Trước ngày 1/11/63 Lodge tháp tùng Đô đốc Harry Felt, Tư lệnh Thái Bình Dương, trong buổi thăm viếng xã giao ông Diệm ở Dinh Tổng thống. Ông Diệm lập lại lời độc thoại chống đối kẻ đối lập và kêu gọi sự viện trợ tiếp tục cho nổ lực chiến tranh. Cuối buổi thăm viếng, ông Diệm đứng nói chuyện riêng với ông Lodge tỏ ý muốn thảo luận về việc gì ông Lodge muốn ông làm. Ông cũng yêu cầu ông Lodge nên hiểu địa vị của ông, va đặc biệt đề nghị tham khảo với Cựu Ðại sứ Nolting và tôi (Colby) vì chúng tôi hiểu biết ông Diệm cần sự phụ tá của ông Nhu như thế nào. Nhưng thời gian cuộc nói chuyện đó đã trôi qua. Vừa lúc buổi thăm viếng kết thúc, các tướng lãnh đã bắt đầu thi hành kế hoạch lật đổ ông Diệm, và Conein đang có mặt với các tướng lãnh ở Bộ Tổng Tham Mưu giữ liên lạc giữa họ và ông Lodge. Ông Diệm cuối cùng tìm gặp ông Lodge, nhưng quá muộn màng.

Các tướng lãnh đã vạch kế hoạch một cách cẩn thận với tất cả lực lượng cần thiết. Những tướng trung thành đã được gởi ra nước ngoài, và những đơn vị chủ yếu quanh Saigon đã được mang về thuyết phục Tướng Tôn thất Ðính, Tổng Trấn Saigon hưởng ứng theo cách mạng với lý do ông Diệm không thăng thưởng ông cấp Trung Tướng trong khi giao cho nhiệm vụ quan trọng. Khởi sự, để hóa giải lực lượng chống đối quan trọng, các tướng lãnh ra lịnh giết viên Tư lệnh Hải quân vì không hưởng ứng. Ðơn vị độc nhất ông Diêm có trong tay là đơn vị phòng vệ dinh Tổng Thống, đơn vị này kháng cự can đảm, nhưng vô vọng và cầm cự cho đến lúc xe tăng và đại pháo vây dinh.

Ông Lodge chỉ có một lần độc nhất liên lạc với ông Diệm khi dinh Tổng Thống bị tấn công. Ông Diệm gọi điện thoại cho biết một vài đơn vị đang phản loạn và muốn biết lập trường của Hoa Kỳ. Ông Lodge tránh né trả lời câu hỏi, nói ông không hay biết, và Washington bây giờ là sáng sớm chưa có thể hay biết được. Ông Diệm trả lời: “Ông phải có một ý niệm tổng quát. Dù sao tôi vẫn là quốc trưởng, tôi phải làm hết bổn phận của tôi. Tôi muốn làm bây giờ cái gì bổn phận và lương tri đòi hỏi, tôi tin bổn phận trên cả”.

Ông Lodge tránh thách đố và xác nhận lập trường của Hoa Kỳ: “Tôi chắn chắn ông đã làm bổn phận của ông... Tôi kính phục sự can đảm của ông và sự đóng góp lớn lao của ông cho quê hương ông,” rồi nói tiếp: “Quân cách mạng dành cho ông và ông Nhu ra nước ngoài an toàn”. Thấy ông Lodge không giúp đỡ, ông Diệm nói ông đại sứ đã có số điện thoại của tôi, và nói tiếp: “Tôi đang cố gắng tái lập trật tự”.

Sau khi tuyệt vọng kêu gọi các lực lượng bên ngoài đến cứu, ông Diệm và ông Nhu rời Dinh ban đêm và đến ẩn tại nhà của một người Trung Hoa ở Chợ Lớn. Khi thấy không còn hy vọng sự tiếp cứu đến giúp, ông Diệm liên lạc các tướng lãnh ở bộ Tông Tham Mưu để đầu hàng. Hai người đồng ý gặp tại ngôi nhà thờ gần đó mà họ đang dự lễ. Ông Diệm từ chối rời ông Nhu vì sợ ông Nhu bị giết.

Các tướng lãnh liền gởi một đòan xe với chiếc xe bọc sắt đến đón dưới quyền một sĩ quan tùy viên của tướng Minh tháp tùng. Khi đoàn xe đến nơi, hai ông được chở trên chiêc xe bọc sắt về bộ TTM gần sân bay. Khi đòan xe ngừng ở cổng xe lửa đang chạy qua, người tùy viên leo lên xe dùng súng hạ sát 2 ông và băm nát. Rồi đoàn xe tiếp tục đến bộ TTM. Xác 2 ông được mang đến trước Hội Ðồng tướng lãnh, một số tướng lãnh kinh hoàng và phẩn nộ trước sự bội ước cam kết sự an toàn tính mệnh của ông Diệm.

Quyết định hạ sát 2 ông là do tướng Minh đơn phương quyết định. Ðó là một trong những quyết định tai hại. Lý do gỉan dị là ông Minh lo sợ ông Diệm thoát chết sẽ trả thù. Hành động này nói lên được bản chất nông cạn, vụ lợi và sai lầm của ông Minh.

Tuớng Minh còn ra lệnh trực tiếp hạ sát một người khác nữa, đó là Đại tá Lê Quang Tung, chỉ huy Lực Lượng Ðặc Biệt. Ông Tung là một người hiền lành, mang kính cận thị, người nhỏ con, ông là một người traí ngược với chức vụ được giao phó. Là một người mộ đạo, ông trung thành với Tổng Thông Diệm, chính ông Diệm chọn ông vào chức vụ này. Ông Tung nắm giữ cơ quan này trong những kế hoạch được phòng CIA hướng dẫn. Ông Tung chỉ huy những cuộc hành binh phản gián, lùng kiếm nhũng kẻ âm mưu và những thành phần chống đối khiến ông trở nên một mối lo sợ đối với các tướng lãnh. Cái tội nặng nhất của ông Tung dưới mắt họ là ông Tung và Lực Lượng Ðặc Biệt không đặt dưới quyền hành của bộ TTM; cuộc đánh phá chùa chiền hồi tháng 8 là do Lực Lượng này mà TTM không hay biết, nhưng quân đội phải chiu tai tiếng, vì Lượng Ðặc Biêt ăn mặc giống quân đội. Cho nên các tướng lãnh đồng ý phải thủ tiêu ông Tung. Sau cú điện thoại cuối cùng với ông Diệm, ông Tung nói đã bị bắt và xác nhận không còn hy vọng tiếp cưu, ông bị mang ra ngoài bộ TTM và bị bắn tại chỗ. Washington theo dõi vụ đảo chính một cách chú ý. Vào ngày 1/11 lúc 1 giờ trưa Saigon, tức là 1 giờ sáng ở Hoa Kỳ, Hoa kỳ nhận đước những điện tín đầu tiên bá cáo vụ đảo chánh của các tướng lãnh dựa trên những cú điện thoại của Conein ở bộ TTM gởi về tòa đại sứ Saigon. Một cuộc triệu tập Hội Ðồng An Ninh Quốc Gia để Tổng thống và các cố vấn theo dõi kịp tình hình Saigon. Vào giờ phút đó, Tổng thống Diệm và ông Nhu bị vây trong Dinh dưới sự bảo vệ của lực luợng phòng vệ dinh tổng thống. Vấn đề được bàn tới là cuộc giao tranh giữa phe cách mạng và lực lượng của TT Diệm sẽ kéo dài bao lâu.

Khi TT Kennedy đang chủ tọa trong phòng họp nội các với sự hiện diện của các viên chức quan trọng, John McCone yêu cầu tôi thuyết trình về tình hình Saigon, đặc biệt là sự bố trí các lực lượng. Tôi trình bày các đơn vị trong vùng Saigon có thể tham gia và nhấn mạnh một đơn vi thiết giáp trong vùng ngoại ô sẽ là một yếu tố quyết định. Nếu đơn vị này hưởng ứng thì phe cách mạng thắng dễ dàng; nếu đơn vị này trung thành với TT Diệm thì một cuộc giao tranh lớn sẽ xẩy ra. Lè tất nhiên tôi không biết rõ tất cả sự chuẩn bị cua các tướng lãnh như thế nào, họ giữ hoàn toàn bí mật cũng như những cuộc thuơng lượng để thuyết phục tướng Tổng Trấn Saigon Tôn Thất Đính theo phe đảo chính. Vào thời điểm này, số phận Saigon đã điểm, chính sách Hoa Kỳ ở trong tay ông Lodge, Washington chẳng có gì đóng góp hơn là bám vào câu chuyện bịa đặt, cuộc đảo chính là của VN do các tướng lãnh cầm đầu. Dưới sự có mặt của TT Kennedy, hội đồng bộ trưởng gồm 22 vị nhóm trong phòng họp, cuộc thảo luận không gò bó và ràng buộc bởi nghi thức. TT và mọi người tỏ vẻ quan tâm về việc gì có thể xẩy ra cho ông Diệm, và McCone điện tín chỉ thị cho Conein yeu cầu cho biết ông Diệm đang ở đâu.

Nhưng qua đêm sau, tôi có mặt hầu suốt đêm tại tổng đài truyền tin của Tổng hành dinh CIA, bản tin nhận dược đầu tiên cho hay ông Diệm va ông Nhu đều chết. Bản trường thuật đầu tiên nói họ đã tự vận, đó là một điều buồn cười vì ông Diệm là một tín đồ công giáo mộ đạo, rồi sau lại nói họ đã bị giết. Về sau mới hay tướng Minh đã ra lệnh cho sĩ quan tùy viên hạ sát. Khi nghe tin 2 ông bị thảm sát, TT Kennedy mặt tái và bước ra khỏi phòng họp để dấu sự xúc động.

Hội đồng AN Ninh Quốc Gia được triệu tập sáng hôm sau, 2/11 tức là ngày lễ các thánh. Trên đường đi đến gặp McCone, tôi ngừng lại mhà thờ địa phng và nhờ vợ tôi cầu nguyện cho 2 ông mà tôi đã hay tối hôm qua. Không khí buổi họp lạt lẽo và buồn tẻ, Lodge hân hoan bày tỏ trong các bức điện tín cuộc đảo chinh được diễn ra một cách tuyệt vời về mọi phương diện, chẳng gây được tiếng vang trong phòng họp. Chỉ có ông Dean Rusk, bộ trưởng Ngoại giao gởi một điện tín khen ngợi ông Lodge đã điều hành những biến cố khó khăn và phức tạp.

Nhưng chẳng có sự đổ lỗi cho nhau, bởi vì chúng tôi đang có nhiều việc khác phải làm. Buổi họp bắt đầu khi TT Kennedy đến, chúng tôi bỏ qua những bản bá cáo dân chúng Saigon hân hoan ăn mừng trên các đường phố để tập trung vào những vấn đề quan trọng hơn. Ðột nhiên những tướng lãnh mà chính sách Hoa Kỳ đặt hy vọng được phân tích và đánh gía lại. Trước đây họ được xem nhu những kẻ thay thế cho những sự tuyệt vọng để giải quyết ông Diệm, thì nay đã qua. Buổi họp chẳng đi đến một kết luận bổ ích nào khác hơn là tiếp tục ủng hộ VN theo chiều hướng mới, va nhấn mạnh cuộc đảo chính là một hành động của VN chớ không phải của Hoa Kỳ.

Khi buổi họp ngừng nhóm, McCone bảo tôi đi theo, chúng tôi đi đến chiếc bàn của viên thư ký ngoài phòng TT Kennedy. McCone mạnh dạn yêu cầu được gặp TT, và chúng tôi được mời vào phòng. TT Kennedy ngồi một mình ở chiếc bàn trông nghĩ ngợi và thúc thủ. Ông đã trở lại bình thường sau phút xúc động nghe cái chết của ông Diệm và ông Nhu, và người ta kể lại khi có người gọi 2 ông Diệm Nhu là những bạo chúa thì ông trả lời, “Không, họ ở trong một hoàn cảnh khó khăn. Họ đã phục vụ quê hng họ hết mình”. Nhưng ông biết ông đang đối phó với một vấn đề quan trọng, vì chính ông đã ủng hộ cuộc đảo chính.

McCone mở đầu câu chuyện, “Thưa TT, chắc TT biết ông Colby.” TT gật đầu thân mật. McCone tiếp tục: “Trong tình thế hổn độn Saigon, tôi mong TT gởi ông Colby qua Saigon ngay để tiếp xúc với các tướng lãnh và nhận định tình hình dựa trên sự liên hệ của ông với họ và sự hiểu biết của ông ta về xứ này. Tôi cũng muốn thưa là ông Colby đi đây là do TT đặc phái.” Tuy chẳng nói ra TT va McCone đều biết Đại sứ Lodge đảm trách Saigon nên tôi khó nói chuyện, và McCone không quên Lodge chống đối sự có mặt của tôi bên cạnh McNamara và Taylor trước đó ít lâu, và đã ra chỉ thị cho tôi không được tiếp xúc với ông Diệm hay ông Nhu. McCone khi phái tôi đi với sự chấp thuận của TT nghĩ tôi sẽ tránh được những phản ứng khó dễ của Lodgẹ.

“Lẽ tất nhiên.” TT trả lời. Ông đang còn căn thẳng bởi cái chết của 2 ông Diệm Nhu, nhìn tôi thân mật. Mặc dù vậy tôi cần thận trọng. “Thưa TT,” tôi nói, “Tôi sung sướng đựơc giao phó công tác này, nhưng tôi không chắc tôi có thể hoàn thành công tác như thế nào. Tôi quen các tướng lãnh, nhưng tôi cầm chắc họ biết tôi là bạn thân của 2 ông Diệm Nhu, và họ có thể tiếp tôi một cách dè dặt. Nhưng tôi sẽ làm hết bổn phận và hy vọng tôi có thể giúp ích.”, “Cám ơn,” TT trả lời, “Tôi chờ đợi những ý kiến hay của anh và chúc anh may mắn.”

Máy bay rời ngày hôm sau, tôi mời Nolting và Richardson ăn cơm tối để thức khuya cầu nguyện cho 2 ông Diệm Nhu, đó có lẽ là lễ cầu hồn độc nhất ở Mỹ. Chúng tôi tỏ mối quan tâm làm sao VN và Hoa Kỳ có thể đương đầu với những vấn đề trước mắt mà không có sức mạnh và sự lãnh đạo của ông Diệm Nhu, và thắc mắc không hiểu làm sao Hoa Kỳ có thể mù quáng nhúng tay trực tiếp vào sự lật đổ và cái chết của 2 ông Diệm Nhu. Vô tình chúng ta đã đứng về phe với cộng sản. Một vài hôm sau, một đại diện cộng sản ở Paris đã nói với một người Hoa Kỳ, họ rất ngạc nhiên và khó hiểu về hành động của Hoa Kỳ chống lại một đồng minh mạnh nhất và đắc lực nhất mà cộng sản phải đương đầu. Nguyễn Hữu Thọ, chủ tịch mặt trận Giải Phóng Miền Nam gọi đó là “Một tặng phẩm trời ban cho chúng tôi.” (A gift from Heaven for us )

Trần Xuân Hiền