Cũng một thứ danh ngôn (Air VN)

Minh Minh

“Nước chẩy thế này ư, ngày đêm không nghỉ!”. Ai mà nói câu chớt quớt ấy. Nước không chảy thì nó đứng à!

Thưa, đó là lời Khổng Tử nói về Dịch lý, về lẽ luôn luôn chuyển dịch, biến hóa của “Ðạo trời” và là một danh ngôn.

“Tôi suy tưởng, vậy (thì) tôi tồn tại”. Ơ hay! Dở hơi à! Tôi không suy tưởng vì tôi quá xỉn, vì tôi ngủ quên... thì tôi không tồn tại à! Ai đang xỉn đây?

Thưa đó cũng là một danh ngôn của René Descarte, triết gia hàng đầu người Pháp, thế kỷ 17. Có nhiều danh ngôn (có vẻ dở hơi như thế) được coi là minh triết, diễn đạt một chân lý, từ đó phát triển một hệ tư tưởng. Ðại khái thế. Bèn có thơ rằng “Mặt trời sớm ở phương Ðông. Buổi chiều nó lại đi vòng sang Tây”, không “danh thơ” thì là gì? Lại có thơ: “Lục đậu hàn, ấy đậu xanh. Mát gan nên mắt sáng long lanh”, các vị danh y đều nói như thế, là một chân lý, vậy cũng là một “danh thơ”. Tại sao không? Bộ mặt trời sớm ở phương Tây à? Chè đậu xanh bỏ đá vụn vào, bộ không làm mát lòng, mát dạ à?

Trở lại những câu... dở hơi trên, nếu không phải do các danh nhân, những nhân vật vĩ đại của lịch sử, phát biểu trong một hoàn cảnh, một triết thuyết, một hệ tư tưởng nào đó thì... ai chẳng nói được. Nếu lại chỉ được nói ra... suông (không ghi tác giả, không giải thích, không quảng diễn) thì có thể bị nhiều người cho... hâm, chạm mát!

Nhưng cũng có những người nói những câu nói của... người khác (quên không biết tác giả là ai), cứ tự nhiên coi là minh triết của mình, rồi thế hệ này qua thế hệ khác thành... của mình thật, bắt cả một dân tộc phải học, phải tôn xưng. Thí dụ câu “Vì lợi ích mười năm trồng cây; vì lợi ích trăm năm trồng người”, là chuyển ý từ câu “Thập niên chi kế mạc như thụ mộc; bách niên chi kế mạc như thụ nhân” của Quản Trọng viết từ hơn 2000 năm trước ở... bên Tầu, ông Hồ Chí Minh coi là của mình và cả dân tộc Việt Nam ngày nay vẫn cứ vẫn tin như thế, vẫn nói như thế và không biết... ngượng như thế!

Lại cũng có những người chẳng cần phải dựa vào người khác, chỉ dựa vào sức mình là chính, có những danh ngôn khiến người ta không cãi vào đâu được, tâm phục, khẩu phục, đành phải thừa nhận là minh triết. Tác giả Vương văn Quang, trên diễn đàn DCVOnline này, chỉ ra chân lý vĩnh hằng trong câu nói “Tôi không thích vì tôi chưa thích” khi trả lời phỏng vấn của đài phát thanh BBC (London) của ông Nguyễn Xuân Hiển, tổng giám đốc hãng Hàng không quốc gia VN – Vietnam Airline, “Người” - (viết hoa ) - có cái tên đẹp nhất và tác giả Vương văn Quang giật mình nhớ đến tên Người - (viết hoa ) - có cái tên đẹp nhất đã nói ở trên.

Ðứng về mặt triết học mà nói thì những câu minh triết là những chân lý hiển nhiên, không cãi vào đâu được. Nếu có đứa cà chớn hay đứa con nít mà nói ra câu ấy thì người nghe cũng đành hậm hực thừa nhận là... không cãi vào đâu được. Theo tiêu chuẩn ấy, câu nói của ông Nguyễn Xuân Hiển hiển nhiên là minh triết như cái tên Hiển (nhiên) của ông. Tại sao không ? Một đứa trẻ, dù nói chưa sõi, khi bố nó bảo “khuya rồi, đi ngủ đi”. Nếu nó tỉnh bơ trả lời “Con chưa ngủ vì con chưa thích”. Tương tự thế, nếu có đứa học trò dốt lại lười nào trả lời thầy rằng: “Thưa thầy, em chưa thuộc (bài) vì em chưa thích (học)”. Hay có ông tổng bí thư hay thủ tướng nào ở VN, trả lời báo chí quốc tế về tệ nạn tham nhũng ở VN mà trả lời: “Tôi chưa chống tham nhũng vì tôi chưa thích” thì cũng cứ coi là được đi. Ai dám cãi !

Nếu có một nhà hài hước nào trên thế giới viết chuyện về một tổ bay của Hàng không VN, ngày 17/4/2006, trên một chiếc Boeing 777, tuyến tới Frankfurt (Ðức), chở hơn 200 khách, trong hơn một tiếng, bay qua biên giới ba nước Romania, Hungary, Czech mà... ngủ gật, ngủ quên hoặc quên không mở tần số liên lạc (trường hợp nào nào cũng tốt cả ), mãi đến lúc hai phi cơ phản lực chiến đấu của Cộng Hoà Czech (Séc) bay lên... hắc thì tổ lái mới... tỉnh người ra, mới “heo-lô ít phái”, thì tất nhiều người cho là tay hài hước này chỉ kể chuyện nhảm, chuyện bịa! Tiếc thay các tờ báo phát hành rộng trong nước, và cả các đài phát thanh quốc tế cũng loan tin này như một tin “vơ đét”, một kỷ lục của ngành hàng không thế giới, cũng đành phải coi là... thật. Và không thể cười nổi. Và người ta sợ! Dân Mỹ chắc nhát gan hơn dân Séc. Nhất là từ vụ tấn công khủng bố bằng máy bay 11/9/2001 làm sụp đổ toà nhà Tháp đôi (World Trade Center) ở New York, người Mỹ “cảnh giác cao” với những kiểu “quên” ngon ơ như thế.

Nếu giả thử vụ “quên” này xẩy ra trên lãnh thổ Mỹ thì hẳn đã có báo động ầm ỹ lên, dân chúng hoảng loạn, chạy có cờ và, gay go hơn, rất có thể xẩy ra... không chiến và 200 hành khách của Hàng không VN đành phải xuống Diêm Vương mà kiện! Rồi thì báo chí, dư luận quần chúng tại Mỹ làm ầm lên đòi các vị đứng đầu cơ quan an ninh Mỹ phải từ chức. Có thể cả Tổng thống G. Bush cũng phải điều trần. Và màn biểu diễn hết công suất qua các cơ quan truyền thông tuyên truyền của nhà nước Việt Nam chắc đến 101%, tha hồ mà tố cáo đế quốc Mỹ dã man, vi phạm nhân quyền, giết chết hàng trăm hàng khách vô tội…

Dân Việt Nam ta anh dũng kiên cường là thế! Nếu mấy bay nổ chết vài trăm mạng vì sự tác trách của chính những tay phi công đường thấm nhuần đạo đức cộng sản hay việc hải quân Tầu tả lớ làm chết 9 ngư phủ VN ngay trong lãnh hải “nhà mình” thì cũng không thành chuyện đại sự. Có chăng thì cũng chỉ cần kiểm điểm rút kinh nghiệm lần sau các phi công nên xuống đất mà ngủ, không nên vừa lái may bay vừa ngủ trên trời nữa! Hoặc dân chài ta, cứ thấy tầu Tầu là... chạy cho nhanh, chớ tin vào tình anh em hữu hảo mà bỏ mẹ. Hoặc cũng có thể áp dụng danh ngôn “Tôi không thức (để lái máy bay) vì tôi chưa thích (thức)” là giải thích ổn cả, không có trách nhiệm gì ráo trọi.

Nay lại nói phiếm chơi về chuyên VNAirline của (riêng) danh nhân Nguyễn Xuân Hiển hiện đang đi kiện... củ khoai ở bên Ý (Italy), “thua thì thua vẫn níu lấy con” - (Hồ Xuân Hương) - mà theo giới luật gia thì dù “Cố đấm ăn xôi, xôi lại hỏng” - (Trần Tế Xương) - mà có thể hỏng ăn xôi mà còn ăn đấm nữa: đi đứt thêm vài triệu Euros nữa chứ chơi à! Luật sư các nước chẳng những không “lao động công ích” góp phần xây dựng xã hội chủ nghĩa mà càng tận dụng cơ hội chém đẹp khi nhìn vào kho bạc của nhà nước… dốt kém về luật chơi quốc tế!

Chẳng là câu chuyện thế này: tháng 11/1992 Hàng Không Việt Nam (VNA) ký khế ưóc với ông Falcomar làm đại lý cho mình ở Ý. Ông Falcomar mướn ông Liberati, một luật sư người Ý, làm tham vấn chuyên môn (hay đại khái một việc gì đó có trả lương). Ông Liberati bị đuổi việc. Cho rằng mình bị sa thải bất hợp pháp, Liberati nộp đơn kiện đòi bồi thường một số tiền tổng cộng 573 triệu Lire (tiền Ý, khoảng 90.000 Euros), đồng thời lôi Hàng không VN vào vụ với tư cách pháp nhân chịu trách nhiệm liên đới. Theo nguyên tắc phổ quát ai được hưởng lợi điều gì thì cũng phải chịu trách về những thiệt hại do điều ấy gây ra. Hàng không VN thuê ông Falcomar làm đại lý cho mình, hưởng lợi từ đại lý ấy, phải chịu trách nhiệm liên đới bồi thường cho Liberati, nếu ông này thắng kiện. Ngày 1/11/1994 toà án Ý qua đường ngoại giao, triệu tập phía VN tham dự phiên toà, không phải để “nghe chơi”, mà để bảo vệ quyền lợi cho mình. Nếu cãi hay ra trò thì “củ cải Ý” cũng phải nghe. VNA (nhất định phải nhận được giấy triệu tập vì thủ tục này rất nghiêm ngặt) cứ ngồi rung đùi ở nhà, yên trí lớn rằng vụ kiện chỉ liên quan tới hai người Ý, không ăn nhằm gì tới mình, chẳng thèm tranh luận cho mất công. Tây có câu tục dao “kẻ vắng mặt luôn luôn có lỗi”, hay rộng hơn “không ai được tự cho mình không biết pháp luật”. VNA vắng mặt mà cũng không có luật sư đại diện nên, theo nguyên tắc, mặc nhiên thừa nhận tính đúng đắn của các lý lẽ do nguyên đơn đưa ra. Thế là đương nhiên phải thua (dù chưa cãi được câu nào), mà thua về nội dung (lý lẽ) thì là thua toàn diện triệt để. Phiên toà ngày 7/3/2000 buộc VN phải chịu trách nhiệm liên đới trong việc bồi thường số tiền thiệt hại tổng cộng 4,3 triệu Euros, trong thời hạn 30 ngàỵ, tức là hạn cho kháng cáo. Thấy số tiền quá lớn, Hàng không VN mới hoảng kinh lên, cãi rằng vì không tham dự phiên toà nên không nhận được bản phán quyết của toà án. Rỡn mặt! Ông Liberatie là một luật sư, toà án Ý có các quan toà... người Ý, chẳng nhẽ dốt nát đến mức không biết các thủ tục tống đạt các quyết định của toà án một thủ tục đầu tiên và cơ bản, vi phạm là... vụ án đi đứt! Thực ra phía VNA cũng còn một “cửa sinh”, tức là kháng cáo (như nói trên) và tham dự vụ án từ đầu. Nếu cãi cho ra trò thì cũng có thể thoát hiểm. Nhưng vì vẫn cứ yên trí rung đùi ngồi nhà, “bàng quan tọa thị”, “ai về ai ở mặc ai, ta như dầu đượm thắp hoài năm canh” hay (lại triết - khiếp!) “Ta không thua ai vì ta không (thèm) tranh với ai (Ðạo đức kinh, Lão Tử).

Vì dốt nát hay vì vô trách nhiệm? Có lẽ do cả hai. Hết hạn kháng cáo, vụ án đương nhiên thành chung thẩm và bản án được thi hành. Không trả đúng hạn thì sang giai đoạn tịch biên tài sản, nói nôm na là xiết của để trừ nợ. Hàng không VN không có tài khoản ở Ý nên toà án Ý nhờ toà Pháp xiết nợ giùm (vì các nước dân chủ thường ký với nhau những hiệp ước hỗ tương tư pháp). Tháng 10 năm 2004 Hàng không VN nhận được thông báo của ủy ban đòi nợ và tịch biên Pháp thông báo phong tỏa 1,3 triệu Euros trong tài khoản của VNA đặt tại ngân hàng BNP, Pháp. VNA kháng án và... thua. Số tiền tổng cộng phải trả lên tới 5,2 triệu Euros (gồm nhiều thứ tiền, kể ra không xuể ). VNA vội đóng ký quỹ số tiền này (vì số tiền trong tài khoản không đủ cho việc bồi thường, việc xiết nợ sẽ lan sang các... máy bay của VNA mỗi khi đáp xuống sân bay nước ngoài, phi hành đoàn phải chạy bộ về báo cáo kịp thời ) trong khi vẫn “vận dụng các phương tiện ngoại giao, pháp lý” hòng “xoay ngược tình thế”. Người không chịu thua. Người muốn kháng án lên toà phá án Ý. Trời đất (thiên địa quỉ thần ơi theo ý ông Tưởng Năng Tiến!), các chuyên gia pháp lý hàng đầu của VNA lại không hiểu rằng toà phá án là một toà đặc thẩm, chỉ xét về những vi phạm hình thức (như cách áp dụng thủ tục, luật lệ...), không xét về nội dung (đã thua đứt đuôi rồi) trừ khi có yếu tố mới. Trong thời gian chờ toà phá án xét lại vụ án, thường kéo dài hàng năm, số tiền đã tuyên phạt cứ “theo dòng chẩy thời gian mà dâng lên”, bản án đã thành chung thẩm phải được thi hành, trong trường hợp này là... cứ xiết nợ đã, chuyện ăn thua sẽ tính sau.

Theo giới luật gia thì VNA thua đứt đuôi con nòng nọc rồi (vì đã thua về nội dung) nên chịu “tế sớm cho khỏi ruồi”, kéo dài nữa chỉ thêm khổ vào thân và... nhân dân, mất thêm vài triệu Euros nữa mà vãn cứ... mang tật như thường!

Theo báo trong nước thì Người Nguyễn Xuân Hiển chưa chịu thua. “Người” tuyên bố rằng có những dấu hiệu trong hồ sơ vụ kiện có sự toa rập lừa đảo giữa hai người Ý nhằm chơi VN mình. Chắc hẳn “Người” được các luật sư cố vấn nên còn cay cú, cho rằng đã có “yếu tố mới”, có thể xin phá án được. Lại cũng giới luật gia khuyên “Người” chớ dại nghe lời xúi trẻ ăn cứt gà: đó là một vụ mới, thuộc lãnh vực hình sự. Ðầu tiên phài cáo buộc đối phương sử dụng tài liệu (hay chứng cứ giả mạo), phải có những cuộc điều tra, xác minh, sau đó, nếu toà hình sự xử là có giả mạo, toa rập để lừa đảo, dựa vào đấy mới có thể khởi động một vụ án hoàn toàn mới, đòi hủy bản án đã tuyên, thắng thua còn tùy mình có rung đùi ở nhà nữa hay không. Nhưng, cẩn thận đấy, nếu cáo buộc người ta dùng tài liệu, chứng cứ giả mạo, một tội hình sự, có thể dẫn đến án tù, nếu người ta chứng minh được mình là nói láo thì đương nhiên mình bị tộị vu cáo, ai đi tù thay ai? Mà lại tốn bộn tiền của... nhân dân. Khởi đầu từ một vụ tranh chấp nhỏ về luật lao động và số tiền tranh chấp cũng chỉ khoảng 90.000 Euros tới nay, số tiền bồi thường đã lên tới 5,2 triệu Euros, tính ra tiền Ðồng VN là 107 tỉ cho giật mình chơi !

Trong các vụ tranh tụng dân sự, người ta có thể dàn xếp thương lượng với nhau, theo túi khôn “dập đám cháy nhỏ trước khi nó lan ra thành đám cháy to... quá xá” cho yên. Vô phúc “đáo tụng đình”, các cụ ta dậy thế, càng cay cú theo kiện (dù đã biết mình thua hiển nhiên), càng thua to hơn. Nếu sau bản phán quyết đầu tiên có hiệu lực, VN Airline gặp ông Liberati mà “hữu hảo” thương lượng thì số tiền bồi thường chỉ có thể còn dăm sáu chục, rồi tố ngược Falcomar (nếu có đủ lý lẽ mình không liên quan tới khế ước lao động ký giữa Falcomar và Liberati) thì cũng có thể “ăn ngược” lại, có khi còn có lời vì án phí và các khoản bồi thường và tiền lời pháp định do bên thua phải chịu. Nếu “Người” cứ dựa vào lý do “có dấu hiệu lừa đảo” (một vụ thuộc hình sự ) mà đeo đuổi vụ kiện, thời gian có thể kéo dài... dăm năm nữa và số tiền bồi thường cũng lên tới chục triệu như chơi. Dù sao lúc ấy, “Người” cũng đã nghỉ hưu rồi, có gì... mặc cha thằng sau nó trả, trước sau gì cũng tiền…chùa của nhân dân ta, nhằm nhò gì tới mình. Nhưng nếu luật VN có các qui định vế trách nhiệm dân sự (do lỗi của các người có trách nhiệm nghiêm trọng gây ra), được áp dụng một cách đứng đắn, thì Người Nguyễn Xuân Hiển và các cá nhân liên can trách nhiệm trực tiếp phải mang “đồ tế nhuyễn, của riêng tư” ra mà đền. Và án lệ ấy mới làm nhiều người có trách nhiệm... tỉnh ngủ! Nhưng đó lại là một chuyện khác. Nếu vụ tranh chấp dân sự nào cũng cùng nhau “hữu hảo, giải quyết” bên ngoài toà án thì giới luật sư lấy gì mà “ăn”? Cho nên người ta phải “xúi” - tức tư vấn – VN Airline đi kiện... củ khoai Ý!

“Sông Vĩ nước lên to. Một nhà giàu không may có người chết đuối. Có kẻ vớt được xác. Người nhà giàu xin chuộc, kẻ ấy đòi nhiều tiền. Người nhà giàu đem câu chuyện thưa với Ðặng Tích. Ðặng Tích bảo: Cứ để yên. Nó còn bán cái xác cho ai được mà sợ! Kẻ vớt được xác thấy nhà giàu không hỏi nữa, lấy làm lo, cũng đem câu chuyện thưa với Ðặng Tích. Ðặng tích bảo: cứ để yên, nó còn mua cái xác ấy của ai được mà sợ” - (Cổ học tinh hoa, Nguyễn Văn Ngọc, Trần Lê Nhân).

Ðó là “chủ nghĩa hai phải” của giới “tư vấn” ngày xưa ở bên Tầu. Ngày nay, nếu ông Liberatie và Tổng giám đốc Hàng Không VN cùng tới một luật sư hay một tổ hợp luật sư xin tư vấn thì hẳn câu trả lời cũng... đại khái như nhau!

Và câu chuyện Vietnam Airline, một truyện dài nhiều tập, xin xem hồi sau sẽ (chưa chắc) đã rõ!

Paris ngày 1/07/2006