Ngô Nhân Dụng

Tháng trước, bà Condoleezza Rice đã tuyên bố rằng các nước Bắc Hàn và Myanmar nên thay đổi, lấy Việt Nam làm một bài học mà bắt chước. Lời khuyên bảo đó cho thấy cách nhìn thiển cận của bà ngoại trưởng Mỹ, thật đáng ngạc nhiên. Bà Rice chỉ mong cho dân Bắc Hàn được như thế hay sao? Tại sao bà không lấy ngay Nam Hàn làm mẫu mực cho Bắc Hàn? Tại sao bà không dùng một nước khác ở Ðông Nam Á làm gương cho Miến Ðiện? Thái Lan, Mã Lai Á, Phi Luật Tân đều đã theo thể chế dân chủ và kinh tế phồn thịnh từ lâu. Dân chúng các nước đó được sống tự do hơn dân Việt; mà nước nghèo nhất thì lợi tức bình quân cũng cao gấp đôi dân Việt. Phải nói là giới lãnh đạo trong chính phủ Mỹ khi đến Hà Nội họ chỉ nghĩ tới những hợp đồng kinh doanh mà không nghĩ tới quyền sống tự do của con người. Ông Tổng Thống George W. Bush vẫn hô hào việc dân chủ hóa ở Iraq và Trung Ðông, nhưng khi tới Việt Nam ông mải bàn chuyện bom nguyên tử của Bắc Hàn; và lo đi thử áo dài khăn đóng nên quên luôn chuyện dân chủ hóa!

Ngược lại, khi nói tới Iran thì các viên chức chính phủ Mỹ lúc nào cũng chỉ nói tới những hình ảnh đen tối của một chế độ độc tài tàn bạo. Nhiều người chỉ đọc và nghe những lời chỉ trích của ông Bush và bà Rice trên báo trên đài, sẽ cảm thấy dân Iran đang sống trong thời Trung Cổ. Nhiều người Việt mình có thể cũng nghĩ như vậy.

Nhưng nếu chế độ cộng sản ở Việt Nam mà cởi trói thêm một chút cho dân chúng được sống tự do bằng dân Iran thì cũng dễ thở lắm rồi. Ở Iran, đảng của ông tổng thống vừa mới bị thua trong hai cuộc bầu cử. Ở đó, nơi chính phủ luôn luôn chống nước Israel của người Do Thái, vẫn có một vị đại biểu cho 30,000 người Do Thái sống ở thủ đô, mà ông ta cũng mới lên tiếng chống lại lập trường của ông tổng thống đối với người Do Thái. Và các sinh viên đại học ở thủ đô Teheran có thể biểu tình đốt hình ông tổng thống, ngay trước khi ông ta thuyết trình trong trường họ. Một người từng bị chính phủ cầm tù, khi tự do vẫn được đi dạy đại học và xuất ngoại, năm 2003 bà được trao giải Nobel Hòa Bình, chính phó tổng thống Iran lên tiếng ca ngợi. Trong bài này, chúng tôi sẽ nêu lên những sự kiện tương tự, để các bạn thanh niên Việt Nam nhìn thấy mà nghĩ đến thân phận dân mình bao giờ mới được tự do như vậy.

Cuối tuần vừa qua, giữa Tháng Mười Hai năm 2006 dân Iran đi bỏ phiếu, và ông Tổng Thống Mahmoud Ahmadi-Nejad đã nhận được một bài học cay đắng do các cử tri gửi cho, không khác gì ông tổng thống Mỹ mới được dân dạy trong tháng trước.

Tháng Sáu năm ngoái, ông Ahmadi-Nejad đã được dân bầu làm tổng thống rất bất ngờ. Trước hết, ông được đưa ra làm cử viên, thay ông Muhammad Baqer Qalibaf cùng phe cánh chỉ vài ngày trước khi hết hạn ghi danh. Sau đó ông đánh bại Tổng Thống Akbar Hashemi Rafsanjani, một chính trị gia kỳ cựu và đầy uy thế đang nắm quyền lúc đó. Sau vụ thắng cử bất ngờ này, ông Ahmadi-Nejad lên như diều gặp gió ở trong nước, và làm cho cả thế giới phải chú ý với những lời tuyên bố chống Mỹ, chống Do Thái của ông. Trong nước, ông tạo hình ảnh một người thân dân, không thấy ông đeo cà vạt trước công chúng bao giờ, ông dùng tiền bán dầu lửa thực hiện các chương trình xã hội. Ngoài nước, ông biết nói những câu chống Mỹ, chống Israel làm nức lòng những người Hồi Giáo khắp thế giới. Nhưng trong ngày bỏ phiếu vừa rồi, phe ông đã thua lớn, trong cả hai cuộc tranh cử toàn quốc và địa phương.

Trong các cuộc bỏ phiếu bầu hội đồng nhân dân các tỉnh và thành phố, các ứng cử viên theo ông Ahmadi-Nejad đã bị thua phe ông Qalibaf, hiện là đô trưởng thủ đô Teheran. Còn trong cuộc tranh cử quan trọng hơn, bầu hội đồng pháp sư cho toàn quốc, Giáo Sĩ Taqi Mesbah Yazdi, người thầy bảo trợ của Tổng Thống Ahmadi-Nejad bị thua ông Rafsanjani. Chúng tôi dịch chữ Assembly of Experts, Majles-e-Khobregan trong tiếng Ba Tư, là “hội đồng pháp sư”, vì hội đồng nay đóng vai bảo vệ các giáo điều Hồi Giáo theo phái Shi A, các ứng viên được đề cử trước hết vì họ thông thạo giáo luật.

Thường khi nói đến quyền lực chính trị ở Iran chúng ta chỉ biết vị giáo sĩ “lãnh đạo tối cao” nắm nhiều quyền hành, nhưng hiến pháp Iran trao cho Hội Ðồng Pháp Sư vai trò tuyển, cử và giám sát vị lãnh đạo tối cao. Và dân chúng có quyền bỏ phiếu chọn 86 người trong hội đồng pháp sư đó, mỗi nhiệm kỳ là 8 năm. Thử tưởng tượng, cũng giống như nếu dân Việt Nam được quyền đi bỏ phiếu chọn các ông, bà trong ban chấp hành trung ương đảng Cộng Sản thì cũng vậy! Nhưng ở Việt Nam không thể nào có chuyện đó, vì quý vị ủy viên trung ương phải bảo vệ các độc quyền của họ, trong đó có quyền chọn lẫn nhau, 5 năm một lần!

Trước cuộc bầu cử năm nay, phe ông Rafsanjani đã nêu lên ý kiến là các ứng cử viên vào Hội Ðồng Pháp Sư không cần phải là những giáo sĩ mà có thể là thường dân, nhưng điều này chỉ được quyết định nếu Hội Ðồng Pháp Sư sắp tới thay đổi hiến pháp. Chúng ta biết là Hồi Giáo không có các tu sĩ mà chỉ có các học giả về giáo luật đóng vai trò như thẩm phán. Trong cuộc bỏ phiếu, đảng Hương Thơm Phụng Sự của Tổng Thống Ahmadi-Nejad chỉ chiếm được khoảng 10 ghế trong Hội Ðồng Pháp Sư, đảng Mosharakat ủng hộ ông Rafsanjani đã chiếm được nhiều ghế nhất.

Ông Rafsanjani đã lên tiếng chỉ trích đường lối kinh tế của chính phủ làm tăng số người thất nghiệp, đặc biệt, ông đả kích chính sách ngoại giao của Tổng Thống Ahmadi-Nejad gây thù oán với Mỹ và các nước Âu Châu một cách vô ích. Từ lâu, các chính phủ Iran đều chủ trương theo đuổi việc nghiên cứu năng lượng nguyên tử, mà chính phủ Mỹ tố cáo là họ có tham vọng chế bom. Dân Iran vẫn ủng hộ chính phủ về chương trình nguyên tử, vì tự ái dân tộc, coi đó là tượng trưng cho chủ quyền quốc gia. Nhưng Tổng Thống Ahmadi-Nejad đã khiến cho các nước Âu Châu quay qua ủng hộ Mỹ khi ông tuyên bố những lời gây hấn cường điệu, đặc biệt là ông thường phủ nhận vụ Ðức Quốc Xã tàn sát người Do Thái thời Thế Chiến Thứ Hai, và thường nói nước Israel phải bị xóa bỏ để cho mọi người dân trong vùng Palestine sống chung không phân biệt tôn giáo. Nước Israel coi Do Thái Giáo là quốc giáo, cũng không khác gì Hồi Giáo là quốc giáo ở Iran.

Ðầu Tháng Mười Hai, chính phủ Iran đã bảo trợ một cuộc “hội thảo khoa học” về vụ tàn sát người Do Thái, quy tụ những người phủ nhận bi kích “holocaust” đó. Ông Morris Motamed, nghị viên hội đồng thành phố đại biểu cho dân Do Thái sống từ nhiều đời ở thủ đô Teheran, đã lên tiếng đả kích cuộc hội thảo mà Tổng Thống Ahmadi-Nejad bảo trợ, vì nó xúc phạm tới người Do Thái. Trong ngày Thứ Hai 11 Tháng Mười Hai vừa qua, Tổng Thống Ahmadi-Nejad đến nói chuyện với sinh viên Ðại Học Amir Kabir, trước khi ông thuyết trình có một nhóm sinh viên biểu tình phản đối ông. Họ đốt hình ông tổng thống ngay trước mặt ông, và hô khẩu hiệu tố cáo ông là “tên độc tài.” Ông Ahmadi-Nejad không ra lệnh cho công an mật vụ bắt giam các sinh viên biểu tình, mà còn lấy đó làm đề tài mở đầu câu chuyện; ông nói danh hiệu độc tài chỉ là một trong 16 nhãn hiệu mà báo chí Tây phương gọi ông, trong đó có những danh hiệu như “đao phủ”, “khủng bố”, vân vân. Ông nói tiếp, “nước Mỹ mới đúng là một tên độc tài! Ahmadi-Nejad chỉ là một sinh viên thường, và sẽ là một sinh viên thường như vậy mãi mãi.” Ông Ahmadi-Nejad diễn thuyết ngày 12, bốn ngày sau dân Iran đi bỏ phiếu, và ông Morteza Talai, giám đốc cảnh sát thủ đô Teheran, đắc cử vào hội đồng thành phố, vì người dân khâm phục thái độ của cảnh sát không đàn áp sinh viên khi họ đốt hình ông tổng thống. Bà Massoumeh Iftikhar, người phụ nữ đầu tiên làm phó tổng thống Iran vào năm 1997, cũng đắc cử vào Hội Ðồng Thành Phố Teheran dưới danh hiệu một đảng chủ trương cải tổ.

Chỉ cần so sánh cách đối xử của những người cầm quyền ở Iran với các đại biểu đối lập và với các sinh viên, chúng ta cũng thấy họ coi trọng quyền tự do của người dân chứ không độc tài như đảng Cộng Sản Việt Nam. Hãy coi những cách công an mật vụ cộng sản đàn áp các người đối lập như các luật sư Nguyễn Văn Ðài, Lê Thị Công Nhân, nhà văn Hoàng Tiến, các ông Nguyễn Khắc Toàn, bà Trần Khải Thanh Thủy, vân vân. Một hình ảnh khác cho thấy chế độ thần quyền ở Teheran còn bao dung hơn chế độ Cộng Sản Việt Nam, là bà Shirin Ebadi, một luật sư tranh đấu chống giáo quyền và đòi quyền bình đẳng của phụ nữ. Bà đã bị bắt ra tòa, nhưng khi được tự do bà vẫn tiếp tục chỉ trích chính phủ trong khi làm giáo sư đại học. Năm 2001 bà được tặng giải nhân quyền Rafto. Khi nhận tin được giải Nobel Hòa Bình năm 2003, bà đang ở Paris, bay về nước họp báo để mang niềm hãnh diện cho tất cả phụ nữ Iran, và được một phó tổng thống Iran lúc đó ca ngợi. Năm nay Hòa Thượng Thích Quảng Ðộ mới được tặng giải Rafto của Na Uy, và không thể ra nước ngoài để lãnh giải!

Một dấu hiệu cho thấy đời sống của giới thanh niên ở Iran dễ thở hơn ở Việt Nam là tình trạng bộc phát của Internet. Có gần 8 triệu người vào Internet trong dân số 70 triệu. Tiếng Farsi mà người Iran sử dụng đứng hàng thứ nhì sau Anh ngữ trong Internet, và là một trong 10 ngôn ngữ được dùng trong các diễn đàn tin học “blog” nhiều nhất thế giới, với khoảng 100,000 blog khác nhau, trong đó có cả một blog của ông tổng thống! Bộ Thông Tin cũng tìm cách ngăn cản những người dùng Internet chống chính phủ, nhưng không cấm được hết. Họ chỉ ra lệnh cấm những chữ như “sex, tính dục” hay “hot, nóng” nhưng bao nhiêu người phản đối vì nhiều diễn đàn điện tử bàn về y học hay hotmail cũng bị cấm!

Có lẽ cuộc bầu cử vừa qua ở Iran sẽ không khiến Tổng Thống Ahmadi-Nejad thay đổi chủ trương ngoại giao, nhưng trong ba năm nữa, dân Iran sẽ chấm điểm, thẩm định đường lối của ông. Dân Iran chưa sống hoàn toàn trong chế độ tự do như các nước Tây phương. Nhưng một dân tộc có năm ngàn năm văn minh không dễ gì kềm hãm họ trong guồng máy thần quyền mãi mãi. Người dân Iran đã được quyền sử dụng lá phiếu, họ sẽ dần dần thay đổi, mà không phải vì chính phủ Mỹ đến dân chủ hóa giúp họ. Năm ngoái khi Tổng Thống Bush lên tiếng kêu gọi dân Iran tẩy chay cuộc bầu cử tổng thống, tỷ số người đi bầu đã tăng vọt lên. Không biết bao giờ bà Condoleezza Rice sẽ khuyên Cộng Sản Việt Nam hãy bắt chước chính quyền Iran, cho dân tự hưởng nhiều tự do hơn?