Câu Chuyện An Sinh Xă Hội Mỹ

VŨ LINH .

Việt Báo Thứ Sáu, 6/1/2007

...chỉ cần tỉnh táo bầu cho người có vẻ ít hứa nhăng hứa cuội nhất, Dân Chủ hay Cộng Ḥa cũng vậy...

Trong mùa tranh cử này, chính trị Mỹ đă trở thành một “món nhắm” rất được ưa chuộng. Mấy anh bạn ngồi với nhau làm vài chai mà không bàn đến ông McCain, bà Clinton, ông Obama, Dân Chủ, Cộng Ḥa, th́ chứng tỏ … chưa đủ chỉ số! Cần vài chai nữa! Mai mốt có đi bầu hay không là chuyện mai mốt.

Có một lần, sau khi đủ chỉ số trong một bữa mạn đàm, một anh bạn hỏi anh bạn khác “Thế chứ ông ủng hộ ai? Phe nào?”. Câu trả lời: “Thắc mắc làm ǵ chuyện Iraq? Ông bà nào cho tôi lănh tiền già sớm, đi nhà thương nhiều mà đóng thuế ít là nhất!”. Câu trả lời này ông Nguyễn Ngọc Ngạn chắc sẽ gọi là “huề vốn”.

An sinh xă hội phải là yếu tố quan trọng nhất, dĩ nhiên. Vấn đề đặt ra là trong mấy ứng viên, ai sẽ là người đáng tin nhất, sẽ cho ta nhiều lợi lộc nhất mà xén lương ta ít nhất.

Chế độ trợ cấp an sinh xă hội tân thời của Mỹ mà chúng ta đang hưởng được Tổng Thống Roosevelt ban hành sau thời kỳ khủng hoảng tài chính lớn nhất lịch sử Mỹ đầu thập niên 1930 đưa đến thất nghiệp, đói rách, trộm cướp tràn lan.

Đây là một vấn đề hết sức phức tạp đă có hàng ngàn người viết sách báo, bàn ra tán vào mà vẫn chưa hết chuyện nói. Chúng ta không cần vào chi tiết làm ǵ. Chỉ cần biết đại cương là ông Roosevelt cho rằng 1) mấy ông nhà giàu có nhiều tiền quá mà ích kỷ không mang chia sẻ cho mấy ông nhà nghèo, do đó gây ra những đụng chạm trong xă hội, và 2) mấy ông  có chút tiền ra tiền vô th́ lại không biết giữ, xài bậy xài bạ hết, đến lúc cần hay lúc già th́ túi trống trơn. Do đó, Nhà Nước là bậc phụ mẫu của thiên hạ, phải lấy bớt, đánh thuế nhiều nhiều một chút để 1) chia lại cho mấy người nghèo, và 2) giữ tiền dùm cho mọi người, khi già sẽ trả lại.

Trên căn bản, khó ai căi lại được chuyện hợp lư này. Tỵ nạn 1975 đă cầy cuốc được một cơ sở làm ăn nhỏ, hay đoàn tụ sau 1990 c̣n đang vật lộn với lối sống của Mỹ cũng vậy thôi. Dân Mỹ cũng thế. Dân Chủ hay Cộng Ḥa cũng không khác. Chúng ta ai cũng muốn được giúp đỡ trong cơn khó khăn, và chia sẻ với người khác trong vận may. Và được an toàn trong những ngày cuối đời. 

Nhưng, Mỹ hay nói: vào chi tiết mới là chuyện ma quỷ - the devil is in the details! Họ biết là nhiêu khê lắm.

Chúng ta đóng thuế cho Nhà Nước, dĩ nhiên mong rằng Nhà Nước giỏi lắm, sẽ “quản lư tốt” số tiền thuế đó, sẽ giúp chúng ta đủ chuyện, phần c̣n lại sẽ đầu tư đúng chỗ để sanh lời như nước. Tương lai chúng ta sẽ được an toàn trên xa lộ an sinh Mỹ.

Nhưng nh́n cho kỹ th́ chúng ta thấy qũy an sinh xă hội Mỹ nói chung càng ngày càng hao ṃn, trợ cấp chúng ta nhận được ngày một bớt đi so với giá sinh hoạt thực sự mặc dù vẫn tăng trên con số. Thậm chí, qũy an sinh của Mỹ có thể sẽ bị phá sản trong ṿng mươi mười lăm năm. Tại sao?

Có hai lư do rất hiển nhiên, không cần phải là thông thái mới thấy được.

1. Quản lư bết và phí phạm. Hành chánh Mỹ, cũng như hành chánh khắp nơi trên thế giới, chưa bao giờ được nổi tiếng là hữu hiệu. Nặng nề và phí phạm (cha chung không ai khóc), xài người thiếu khả năng (chỉ cần so sánh cách làm việc của nhân viên Bank of America chẳng hạn, với nhân viên bất cứ một công sở nào của tiểu bang hay liên bang th́ sẽ thấy khác biệt), chính trị (một phần ngân sách Nhà Nước bị ông thượng nghị sĩ lấy xây xa lộ gần nhà của ông), tham nhũng (không phải chỉ có mấy nước chậm tiến là được độc quyền tham nhũng).

2. Quá nhiều người già. Ngay sau thế chiến thứ hai chấm dứt, để “ăn mừng” chiến thắng, dân Mỹ đă thi đua sản xuất, dân số sanh trong cuối thập niên 1940 – đầu thập niên 1950  tăng vọt (Mỹ gọi là baby boom). Thế hệ đó đến nay đă trên dưới cái tuổi lănh đủ thứ tiền trợ cấp. Trong khi đó th́ mấy thế hệ 1960-1970 th́ lo ăn mừng cuộc “cách mạng t́nh dục” (sexual revolution), cũng “ăn mừng” mút chỉ, nhưng không sản xuất, vui chơi mà không nhức đầu. Đưa đến t́nh trạng ngày nay số người già cần tiền trợ cấp th́ ngày càng nhiều mà số người trẻ đóng tiền trợ cấp th́ ngày một ít.

Hai yếu tố trên kết hợp lại với nhau th́ dĩ nhiên qũy an sinh phải ngày càng vơi đi, và sẽ phá sản không sớm th́ muộn. Thực ra, khủng hoảng này chỉ là “diện” của một vấn đề căn bản hơn: quan niệm về dân sinh của hai chính đảng Mỹ.

Quan niệm của Dân Chủ: Dân Chủ chủ trương chúng ta đưa tiền cho Nhà Nước lo dùm, qũy an sinh nếu thiếu hụt th́ chúng ta đóng thuế thêm để tất cả mọi người vẫn tiếp tục được bảo đảm một đời sống an toàn. Chưa đủ. Cả ba ứng viên hàng đầu của Dân Chủ giành ghế tổng thống đều chủ trương đi thêm một bước nữa là mang bảo hiểm y tế toàn diện (universal healthcare) đến tất cả dân Mỹ. Ông Obama th́ “đang nghiên cứu và sẽ có chi tiết sau”, nhưng đại khái th́ ông sẽ bắt các công ty, hăng xưởng mua bảo hiểm cho tất cả nhân viên. Bà Clinton th́ đă thử làm một lần năm 1993 khi ông Clinton vừa nhậm chức tổng thống, nhưng thất bại hoàn toàn khiến đảng Cộng Hoà chiếm lại đa số năm 1994, bây giờ sẽ bầy keo khác. Nhưng cả ông Obama và bà Clinton, chưa ai nói rơ sẽ tốn bao nhiêu và lấy tiền đâu ra. Ông Edwards, ngược lại, tuyên bố rơ ràng chương tŕnh của ông sẽ tốn khoảng 120 tỷ đô một năm, tức là một ngh́n tỷ trong tám năm ông làm tổng thống, nếu đắc cử. Lấy đâu ra tiền? Dĩ nhiên là sẽ phải tăng thuế đâu đó (ông Edwards hứa chỉ tăng thuế mấy nhà giàu với trên 200,000 đô lợi tức một năm), và cắt xén ngân sách đâu đó chưa ai biết rơ.

Cộng Ḥa gọi đó là bánh vẽ đắt tiền của Dân Chủ, chỉ t́m cách bắt thiên hạ đóng thuế mua bánh vẽ.

Quan niệm của Cộng Ḥa: Cộng Ḥa quan niệm tự lực cánh sinh tốt hơn, qũy an sinh thiếu hụt v́ sai lầm từ nguyên thủy nên cần cải tổ mới có thể tồn tại. Nhà Nước với mấy ông bà công chức lè phè không thể nào quản lư tốt tiền của quư vị và của tôi được. Quư vị và tôi, nếu là tiền của chính ḿnh, sẽ lo lắng giữ của kỹ hơn, xài đúng chỗ hơn. Do đó, Nhà Nước lấy thuế bớt đi th́ tốt hơn. Cần phải giảm thuế suất cho tất cả mọi người, giàu cũng như nghèo. Giảm thuế c̣n có lợi là giúp phát triển kinh tế. Giảm thuế nhà nghèo sẽ giúp họ mua thêm được vài két bia, hay đàng hoàng hơn, mua được cho vợ chồng một bộ quần áo mới, vài món đồ chơi cho con, gọi là giúp đỡ kỹ nghệ may mặc và kỹ nghệ đồ chơi. Giảm thuế cho mấy ông nhà giàu th́ sẽ giúp họ mua nhà to hơn (như ông Edwards), tức là giúp việc làm cho mấy anh làm môi giới bán nhà, nhà thầu xây cất, thợ mộc, thợ nề, thợ điện, anh làm vườn cắt cỏ,… Hay nếu không mua nhà lớn hơn th́ họ sẽ bỏ tiền dư giả vào trương mục trong ngân hàng, và ngân hàng sẽ cho các nhà kinh doanh khác vay mượn làm ăn. Hay họ sẽ bỏ tiền đầu tư, mở mang hăng, mua thêm máy móc, thuê thêm công nhân, tăng lương không chừng, … Cách nào th́ cũng đều có lợi hơn là đưa tiền cho mấy ông bà công chức phá gia chi tử. Kinh tế sẽ phát triển, bớt thất nghiệp, mức lợi tức cả nước sẽ tăng. Do đó, mặc dù thuế suất giảm, nhưng v́ lợi tức chung tăng nên số thuế Nhà Nước thu vào không giảm, mà c̣n tăng, dư sức trả thêm trợ cấp an sinh cho những người thực sự cần.

Dân Chủ gọi đây là bánh vẽ của Cộng Ḥa, chỉ kiếm cớ giảm thuế cho nhà giàu.

Thực tế như thế nào?

Đối với dân tỵ nạn, chương tŕnh của Dân Chủ nghe th́ thật hấp dẫn v́ chúng ta nói chung lănh trợ cấp th́ nhiều nhưng đóng thuế chẳng bao nhiêu. Cũng như đại đa số đám dân nghèo, thợ thuyền, da đen, thiểu số, là khách hàng trung thành của Dân Chủ. Nhưng trước khi chúng ta chạy vội vào pḥng phiếu để bỏ phiếu cho mấy ông bà Dân Chủ th́ cũng nên nh́n lại thời gian qua. Chế độ bảo hiểm y tế toàn diện chẳng hạn, thực ra không có ǵ mới lạ, v́ đă được Tổng Thống Truman chủ trương năm 1950, và được tất cả các chính khách Dân Chủ (kể cả Tổng Thống Bill Clinton) hứa hẹn từ hồi đó đến giờ. Nhưng cho đến nay vẫn chưa thực hiện được, trong khi đó th́ thuế đóng vẫn tăng liên tục.

Chắc sẽ có người nói “mấy thằng nhà giàu, bắt tụi nó đóng thuế cho chết luôn, để ḿnh được trợ cấp tối đa”. Thật ra “mấy thằng nhà giàu” không dại vậy đâu. Không có ngồi yên đóng thuế cho quư vị và tôi hưởng thụ đâu. Nếu dại vậy th́ làm sao mà làm giàu được? Mấy ông ấy sẽ “thua me gỡ bài cào”.

Ví dụ ông chủ báo “Người Tỵ Nạn” chẳng hạn, bị bắt phải mua bảo hiểm cho nhân viên, hay bị đóng thuế nhiều sẽ quay lại, giảm bớt lương nhân công, hay sa thải bớt vài anh kư giả ưa rung đùi làm báo tại quán cóc đầu đường, hay sẽ tăng giá báo từ 25 xu lên 50 xu, hay sẽ tăng tiền đăng quảng cáo, hay sẽ làm hết mọi chuyện đó, cho chắc ăn. Giá báo đắt hơn, ít người mua hơn, ít người ngồi Phước Lộc Thọ uống cà phê đọc báo hơn, tiệm cà phê ế hơn, sẽ phải “thua me gỡ bài cào” tăng giá ly cà phê lên, hay kín đáo hơn, bỏ ít cà phê, ít đường hơn. Hăng sản xuất cà phê sẽ bán ít đi, và sẽ “thua me gỡ bài cào”, tăng giá cà phê hoặc châm chế thêm... cau rang cho rẻ. Ta có thể tiếp tục đến mai. Nhưng chúng ta cũng đă đủ thấy tăng thuế “nhà giàu” không phải là không ảnh hưởng đến mấy anh nghèo chúng ta đâu, nhất là trong cái thế giới liên lập ngày nay. Ảnh nhưởng nhẹ là lạm phát, phải trả tiền báo, tiền cà phê cao hơn. Ảnh hưởng nặng là mất job. Trong khi đó th́ chưa chắc chúng ta sẽ lănh trợ cấp nhiều hơn đâu. Đó là thực tế Dân Chủ.

C̣n về phiá Cộng Ḥa, trên thực tế, sau khi Tổng Thống Reagan cũng như Tổng Thống Bush 43 quyết định cắt thuế suất th́ kinh tế Mỹ có phát triển mạnh và số thuế thu có gia tăng trong những năm sau đó, đúng như hứa hẹn. Nhưng rồi cũng không thấy tăng tiền an sinh ǵ.

Tổng Thống Reagan th́ bỏ tiền vào cuộc chạy đua vơ trang với Liên Xô, đưa Liên Xô đến chỗ bại vong. Tổng Thống Bush th́ bỏ tiền mua bom thả xuống Afghanistan và Iraq, trồng cây dân chủ. An ninh quan trọng hơn an sinh. Đó là thực tế Cộng Ḥa.

Đọc đến đây chắc sẽ có vài độc giả sốt ruột “nói nhiều quá, tóm lại, ai cắt tiền già của tôi và ai tăng tiền già của tôi?”. Xin thưa “không ai dám cắt hết, và ai cũng cố gắng tăng hết”, chỉ v́ cần tranh phiếu. Từ ngày Roosevelt qua đời đến nay, đă có sáu tổng thống Cộng Ḥa nắm quyền trong 34 năm, trong khi Dân Chủ nắm quyền 24 năm với năm tổng thống. Chưa một Tổng Thống Cộng Ḥa nào dám cắt xén tiền an sinh xă hội hết. Nếu Cộng Ḥa cắt xén tiền an sinh, không thể nào họ ở Nhà Trắng lâu hơn Dân Chủ được.

Trái lại trợ cấp lúc nào cũng tăng, thời Dân Chủ cũng như Cộng Ḥa. Lúc tăng nhiều khi tăng ít, cũng có khi bị sửa đổi chế biến đôi chút, tăng đầu này giảm đầu kia (ví dụ cắt tiền mặt để tăng tiền trả nhà thương), nhưng nói chung, ngân sách an sinh chưa bao giờ bị giảm. Ngay dưới thời ông Bush hiện thời, là một trong những Tổng Thống Cộng Ḥa bảo thủ nhất, chương tŕnh trợ cấp thuốc trong Medicare đă tăng ở mức “cao nhất trong thế hệ qua” (theo báo Washington Post, là báo cấp tiến công khai chống Bush mạnh nhất). Ngược lại, Tổng Thống Dân Chủ Clinton lại là Tổng Thống xiết chặt trợ cấp thất nghiệp mạnh nhất từ năm 1996 sau khi Cộng Hoà chiếm lại đa số trong Quốc Hội. (Bà con c̣n nhớ thời đó là ai ai cũng sợ bị cắt giảm trợ cấp nếu không có quốc tịch Mỹ và ào ào luyện thi, đi học, để thành công dân Mỹ hay không?)

Quan niệm Dân Chủ tăng trợ cấp và Cộng Ḥa cắt trợ cấp là quan niệm khá phổ thông trong cộng đồng tỵ nạn, nhưng chỉ là một cái nh́n chẳng những đơn giản không phản ảnh tính phức tạp của vấn đề, mà c̣n là huyền thoại, chẳng khác ǵ huyền thoại Cộng Ḥa chống cộng hơn Dân Chủ.

Nói tóm lại, chúng ta không có ǵ lo ngại về tiền trợ cấp trong ngắn hạn, dù phe nào lên làm tổng thống cũng vậy. Trong dài hạn, nếu không cải tổ th́ chẳng những mất tiền già thôi, tiền ǵ cũng mất hết. Thuế th́ có hy vọng đóng ít hơn với Cộng Ḥa, nhiều hơn với Dân Chủ. C̣n bảo hiểm toàn diện th́ … rất mong thay sẽ có ngày thấy được nó trước khi phải đi gặp… ông bà. Muốn bầu cho đúng, chúng ta chỉ cần tỉnh táo bầu cho người nào có vẻ ít hứa nhăng hứa cuội nhất, Dân Chủ hay Cộng Ḥa cũng vậy.

  31-05-07

 VŨ LINH